barnaby360

Για το μυθιστόρημα για εφήβους Μπάρναμπι Μπόκετ (μτφρ.Μαλβίνα Αβαγιανού) του Τζον Μπόιν που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Σίσσυς Τσιφλίδου

Ο Τζον Μπόιν είναι γνωστός στο ευρύ κοινό από Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα, ένα από τα έργα που γνώρισαν τεράστια επιτυχία, μεταφέρθηκαν στη μεγάλη οθόνη και εισήγαγαν στα εφηβικά μυθιστορήματα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου την οπτική του θύτη. Στο νέο του μυθιστόρημα, Μπάρναμπι Μπρόκετ, συνεχίζει επιτυχημένα μετά το Ο Νόα το έσκασε το παιχνίδι με τους κλασικούς ήρωες. 

Το έργο στρέφεται γύρω από την έννοια του διαφορετικού, κυρίως της αποδοχής αυτού που η εκάστοτε κοινωνία ορίζει ως μη φυσιολογικό. Εστιάζοντας στις ποικίλες αντιδράσεις των ενηλίκων άλλοτε διηθημένες από τις κοινωνικές επιταγές άλλοτε από έναν προσωπικό φόβο που γεννά η δική τους ανάγκη να είναι σιωπηροί και αθόρυβοι, ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο να μας αποκαλύπτει το πώς αυτές γίνονται αιτία ανάληψης καίριων αποφάσεων από τα παιδιά-εφήβους. Έτσι, μπορεί να ιδωθεί και ως ένα κομβικό σημείο ανάμεσα στον κόσμο του παιδιού και τον κόσμο των μεγάλων.

Σε ένα άκρως σουρεαλιστικό περιβάλλον (αερόστατα για διακοπές, ταξίδια στο διάστημα) παρατίθενται οι απόψεις για το διαφορετικό το οποίο, όπως δηλώνει και η Παλμύρα, «κάθε άνθρωπος έχει το δικό του τρόπο να το αντιλαμβάνεται».

Η διαφορετικότητα παρουσιάζεται σε όλες τις εκφάνσεις της παίρνοντας τη μορφή του κοινωνικού ρατσισμού: σωματική αναπηρία, δυσμορφία, ιδιαίτερη κλίση-χάρισμα που δεν αποδέχεται η οικογένεια. Ακροθιγώς αναφέρεται και η σεξουαλική προτίμηση μέσα από τη ιστορία της Μάρτζορι και της Έθελ, οι μόνες ηρωίδες που δεν επιστρέφουν ποτέ στο πατρικό σπίτι που τις έδιωξε αφού πρώτα τις απέρριψε. Ο συγγραφέας προβαίνει και σε κοινωνικά σχόλια πάνω στον τρόπο που οι γονείς εκθέτουν τα παιδιά τους στο φως της δημοσιότητας ενώ μέσα από την ιστορία του δημοσιογράφου με τα εγκαύματα στο πρόσωπο καυτηριάζει την ανάλγητη στάση των «φυσιολογικών» ανθρώπων που δεν διστάζουν να εκφράσουν με απρέπεια την απόρριψή τους σε ό,τι αντιτάσσεται στα πρότυπα ομορφιάς και τελειότητας.

Ο ήρωας

Χρόνια πριν η Σέλμα Λάγκερλεφ, που πίστευε στη μαγική στιγμή στη ζωή του ανθρώπου και πως «τα φτερά μιας αγριόπαπιας μπορούν να γίνουν φτερά αγγέλων», έβαλε τον Νιλς Χόλγκερσον να ταξιδέψει πάνω στο χήνο Μαρτίνο για να γνωρίσει τη γεωγραφία της πατρίδας του. Εδώ ο Μπόιν χαρίζει στον κεντρικό ήρωα ένα παράδοξο χαρακτηριστικό που τον οδηγεί σε ένα ταξίδι αναγνώρισης, εμπειρίας και αυτοσυνείδησης: το να αιωρείται αψηφώντας το νόμο της βαρύτητας. 

Ο Μπάρναμπι, ένα αγόρι «περήφανο που είναι διαφορετικό», διαθέτει μια απίστευτη ωριμότητα για την ηλικία του: αξιολογεί, αποφασίζει και δρα με τη σιγουριά ενός ενήλικα. Όταν οι γονείς του αποφασίζουν πως δεν αντέχουν ένα τέτοιο παιδί, «αποδεσμεύεται» κι εμπλέκεται σε ένα πλήθος ιστοριών, κυρίως γνωρίζει «διαφορετικούς» ανθρώπους γεμάτους ευγένεια και ανιδιοτέλεια με τους οποίους αναπτύσσει πραγματική φιλία. Στο χρονικό παρόν της αφήγησης και μακριά από το συναισθηματικά άνυδρο οικογενειακό περιβάλλον η επαφή με αυτούς τους χαρακτήρες, πρώην και νυν «διαφορετικά παιδιά», είναι που αποδυναμώνει σταδιακά την επιθυμία του ήρωα να γυρίσει στο σπίτι του. Αν και η οικογένεια σχεδόν σε όλες τις ιστορίες παραμένει η σταθερή αξία που δεν αμφισβητείται -οι ήρωες πάντα αναζητούν τη θαλπωρή της οικογενειακής εστίας- ο πλούσιος κύκλος της εμπειρίας θα ενδυναμώσει τον ήρωα που θα τη θέσει υπό αμφισβήτηση: «τι σόι γονιός είναι αυτός που πετάει το γιο του έξω από το σπίτι με το έτσι θέλω;» Η συντομία της κάθε ιστορίας μπορεί να αποβαίνει εις βάρος της σφαιρικότητας των χαρακτήρων, δε στερεί, όμως, από το κείμενο τη συγκινησιακή του φόρτιση.

Το παιχνίδι των κειμενικών μεταμορφώσεων

barnaby_john_boynΤο έργο διεμβολίζεται από ένα πλήθος διακειμενικών αναφορών, έναν καταιγισμό πληροφοριών για τόπους και αξιοθέατα ενώ ήρωες γνωστών έργων εισάγονται διακειμενικά με ποικίλους τρόπους. Το αγόρι με τους γάντζους στα χέρια θα ανακαλέσει στη μνήμη του αναγνώστη τον κλασικό κινηματογραφικό Ψαλιδοχέρη ενώ η αγάπη του παιδιού για τα βιβλία και το διάβασμα τη Ματίλντα του Ρόαλντ Νταλ. Ο τελευταίος είναι και ο μοναδικός που μπαίνει φανερά μέσα στην ιστορία: ένας γείτονας έχει ανταλλάξει χειραψία μαζί του και σε υποσημείωση ο συγγραφέας παραθέτει πληροφορίες γι’ αυτόν. Η κυρία Χούπερμαν-Χολ, πρώην διευθύντρια γυναικείων φυλακών, αμέσως ανακαλεί την τρομερή διδα Τράνσμπουλ, τη διευθύντρια του σχολείου της Ματίλντα. Αλλά υπάρχουν και υπαινιγμοί για τον υποψιασμένο αναγνώστη όπως ο χώρος στο σταθμό του τρένου ανάμεσα στην πλατφόρμα 9 και 10 που ανακαλεί το μικρό Χάρι Πότερ στο πρώτο του ταξίδι για το Χόγκουαρτς, όταν μπαίνει μέσα στο σταθμό ψάχνοντας εναγωνίως να βρει την πλατφόρμα 9 και 3/4.

Η εικόνα του παιδιού βιβλιοφάγου

Τα κλασικά αναγνώσματα όπως ο Όλιβερ Τουίστ και Ο Γύρος του Κόσμου σε 80 ημέρες μάς φανερώνουν στοιχεία του χαρακτήρα του Μπάρναμπι. Κάποτε και ο ίδιος δηλώνει τις αναγνωστικές του προτιμήσεις: «μήπως έχετε κάτι σε περιπέτεια;» ρωτά το βιβλιόφιλο συνεπιβάτη του τρένου με το οποίο ταξιδεύει. Άλλοτε ο συγγραφέας παραθέτει ένα απόσπασμα του έργου, όπως στη σκηνή που η μητέρα διαβάζει την αρχή του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ: «Για να αρχίσω από την αρχή σας λέω ότι γεννήθηκα μια Παρασκευή τα μεσάνυχτα..», προκειμένου να ταυτίσει στοιχεία της ζωής των δύο ηρώων και να προκαλέσει τη φοβισμένη αντίδραση της μητέρας.

Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως η καταιγιστική αναφορά των κλασικών έργων αφορά είτε στις πρώτες αναγνώσεις του συγγραφέα ή μια προσεκτική επιλογή κλασικών έργων στο χώρο της παιδικής-εφηβικής λογοτεχνίας με σκοπό να διαγραφεί ο κεντρικός χαρακτήρας. Οι αναγνώσεις της παιδικής μας ηλικίας, όπως παρατηρεί ο M.Tournier, διαμορφώνουν κάτι στέρεα κοινό και προσωπικό, έναν κώδικα επικοινωνίας μεταξύ συγγραφέα, κειμένου και αναγνώστη. Ο κώδικας αυτός ανακαλείται μέσα από την αφήγηση δημιουργώντας κοινά στοιχεία ανάμεσα στους ήρωες. Έτσι, καθώς κανένα κείμενο δεν αποτελεί ένα «ερμητικό όλον», οι κλασικοί ήρωες είτε συντελούν στην ωριμότητα του κύριου ήρωα είτε μεταπλάθονται σε άλλους ήρωες της ιστορίας.

Η φετινή ελληνική εκδοτική παραγωγή στο χώρο της μεταφρασμένης παιδικής-εφηβικής λογοτεχνίας φαίνεται πως δίνει το προβάδισμα θεματικά και στη διαφορετικότητα (το Θαύμα του R.J. Palacio, Με τα μάτια του άλλου της Paola Capriolo, Το βιβλίο όλων των πραγμάτων του Guus Kuijer, η Σίντερ της Marissa Meyer κτλ.). Το συγκεκριμένο βιβλίο δίνει σε πρώτο επίπεδο την ευκαιρία να προβληματιστούμε πάνω στην έννοια του διαφορετικού και σε ένα δεύτερο επίπεδο πάνω στο βαθμό αυτογνωσίας μας σε σχέση με τον τρόπο που υπερασπιζόμαστε τις προσωπικές μας επιλογές όταν καλούμαστε να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή και το μέλλον μας.

Σε κάθε περίπτωση αυτό το εξελικτικό μυθιστόρημα με την έννοια της ολοκλήρωσης ενός κύκλου εμπειρίας του ήρωα που τον προάγει σε μια επόμενη θέση-θέαση της ζωής του, αποτελεί μια απολαυστική αναγνωστική πρόταση.

 

barnaby_exofylloΜπάρναμπι Μπρόκετ
Τζον Μπόιν
Μετφρ. Μαλβίνα Αβαγιανού
Εικονογράφηση: Oliver Jeffers
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2013
Τιμή: € 13,30, σελ. 319
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN BOYNE 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ιστορία της Μουσικής για παιδιά, των Μέρι Ρίτσαρντς και Ντέιβιντ Σβάιτσερ

Η Ιστορία της Μουσικής για παιδιά, των Μέρι Ρίτσαρντς και Ντέιβιντ Σβάιτσερ

Για το βιβλίο γνώσεων «Η Ιστορία της Μουσικής για παιδιά» (μτφρ. Ηλίας Μαγκλίνης) των Μέρι Ρίτσαρντς και Ντέιβιντ Σβάιτσερ, σε εικονογράφηση Ρόουζ Μπλέικ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καπόν. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Η μουσική είναι ένα από τα β...

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Για το βιβλίο για παιδιά της Αργυρώς Πιπίνη, «Όθων και Αμαλία» (σειρά: Μικρά Γατικά, #4, εικονογράφηση Ιφιγένεια Καμπέρη, εκδ. Πατάκη). Ένα σχόλιο και μία συνέντευξη με τη γνωστή συγγραφέα και μεταφράστρια: για την αφήγηση του παρελθόντος, για την παιδική λογοτεχνία – και τις γάτες. 

...
«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

Για το βιβλίο της Άννας Κουππάνου «Ο Φοίβος και η Φάλαινα» σε εικονογράφηση Κέλλυς Ματαθία-Κόβο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το βιβλίο της Άννας Κουπάννου ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ