barnaby360

Για το μυθιστόρημα για εφήβους Μπάρναμπι Μπόκετ (μτφρ.Μαλβίνα Αβαγιανού) του Τζον Μπόιν που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Σίσσυς Τσιφλίδου

Ο Τζον Μπόιν είναι γνωστός στο ευρύ κοινό από Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα, ένα από τα έργα που γνώρισαν τεράστια επιτυχία, μεταφέρθηκαν στη μεγάλη οθόνη και εισήγαγαν στα εφηβικά μυθιστορήματα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου την οπτική του θύτη. Στο νέο του μυθιστόρημα, Μπάρναμπι Μπρόκετ, συνεχίζει επιτυχημένα μετά το Ο Νόα το έσκασε το παιχνίδι με τους κλασικούς ήρωες. 

Το έργο στρέφεται γύρω από την έννοια του διαφορετικού, κυρίως της αποδοχής αυτού που η εκάστοτε κοινωνία ορίζει ως μη φυσιολογικό. Εστιάζοντας στις ποικίλες αντιδράσεις των ενηλίκων άλλοτε διηθημένες από τις κοινωνικές επιταγές άλλοτε από έναν προσωπικό φόβο που γεννά η δική τους ανάγκη να είναι σιωπηροί και αθόρυβοι, ο συγγραφέας επικεντρώνεται στο να μας αποκαλύπτει το πώς αυτές γίνονται αιτία ανάληψης καίριων αποφάσεων από τα παιδιά-εφήβους. Έτσι, μπορεί να ιδωθεί και ως ένα κομβικό σημείο ανάμεσα στον κόσμο του παιδιού και τον κόσμο των μεγάλων.

Σε ένα άκρως σουρεαλιστικό περιβάλλον (αερόστατα για διακοπές, ταξίδια στο διάστημα) παρατίθενται οι απόψεις για το διαφορετικό το οποίο, όπως δηλώνει και η Παλμύρα, «κάθε άνθρωπος έχει το δικό του τρόπο να το αντιλαμβάνεται».

Η διαφορετικότητα παρουσιάζεται σε όλες τις εκφάνσεις της παίρνοντας τη μορφή του κοινωνικού ρατσισμού: σωματική αναπηρία, δυσμορφία, ιδιαίτερη κλίση-χάρισμα που δεν αποδέχεται η οικογένεια. Ακροθιγώς αναφέρεται και η σεξουαλική προτίμηση μέσα από τη ιστορία της Μάρτζορι και της Έθελ, οι μόνες ηρωίδες που δεν επιστρέφουν ποτέ στο πατρικό σπίτι που τις έδιωξε αφού πρώτα τις απέρριψε. Ο συγγραφέας προβαίνει και σε κοινωνικά σχόλια πάνω στον τρόπο που οι γονείς εκθέτουν τα παιδιά τους στο φως της δημοσιότητας ενώ μέσα από την ιστορία του δημοσιογράφου με τα εγκαύματα στο πρόσωπο καυτηριάζει την ανάλγητη στάση των «φυσιολογικών» ανθρώπων που δεν διστάζουν να εκφράσουν με απρέπεια την απόρριψή τους σε ό,τι αντιτάσσεται στα πρότυπα ομορφιάς και τελειότητας.

Ο ήρωας

Χρόνια πριν η Σέλμα Λάγκερλεφ, που πίστευε στη μαγική στιγμή στη ζωή του ανθρώπου και πως «τα φτερά μιας αγριόπαπιας μπορούν να γίνουν φτερά αγγέλων», έβαλε τον Νιλς Χόλγκερσον να ταξιδέψει πάνω στο χήνο Μαρτίνο για να γνωρίσει τη γεωγραφία της πατρίδας του. Εδώ ο Μπόιν χαρίζει στον κεντρικό ήρωα ένα παράδοξο χαρακτηριστικό που τον οδηγεί σε ένα ταξίδι αναγνώρισης, εμπειρίας και αυτοσυνείδησης: το να αιωρείται αψηφώντας το νόμο της βαρύτητας. 

Ο Μπάρναμπι, ένα αγόρι «περήφανο που είναι διαφορετικό», διαθέτει μια απίστευτη ωριμότητα για την ηλικία του: αξιολογεί, αποφασίζει και δρα με τη σιγουριά ενός ενήλικα. Όταν οι γονείς του αποφασίζουν πως δεν αντέχουν ένα τέτοιο παιδί, «αποδεσμεύεται» κι εμπλέκεται σε ένα πλήθος ιστοριών, κυρίως γνωρίζει «διαφορετικούς» ανθρώπους γεμάτους ευγένεια και ανιδιοτέλεια με τους οποίους αναπτύσσει πραγματική φιλία. Στο χρονικό παρόν της αφήγησης και μακριά από το συναισθηματικά άνυδρο οικογενειακό περιβάλλον η επαφή με αυτούς τους χαρακτήρες, πρώην και νυν «διαφορετικά παιδιά», είναι που αποδυναμώνει σταδιακά την επιθυμία του ήρωα να γυρίσει στο σπίτι του. Αν και η οικογένεια σχεδόν σε όλες τις ιστορίες παραμένει η σταθερή αξία που δεν αμφισβητείται -οι ήρωες πάντα αναζητούν τη θαλπωρή της οικογενειακής εστίας- ο πλούσιος κύκλος της εμπειρίας θα ενδυναμώσει τον ήρωα που θα τη θέσει υπό αμφισβήτηση: «τι σόι γονιός είναι αυτός που πετάει το γιο του έξω από το σπίτι με το έτσι θέλω;» Η συντομία της κάθε ιστορίας μπορεί να αποβαίνει εις βάρος της σφαιρικότητας των χαρακτήρων, δε στερεί, όμως, από το κείμενο τη συγκινησιακή του φόρτιση.

Το παιχνίδι των κειμενικών μεταμορφώσεων

barnaby_john_boynΤο έργο διεμβολίζεται από ένα πλήθος διακειμενικών αναφορών, έναν καταιγισμό πληροφοριών για τόπους και αξιοθέατα ενώ ήρωες γνωστών έργων εισάγονται διακειμενικά με ποικίλους τρόπους. Το αγόρι με τους γάντζους στα χέρια θα ανακαλέσει στη μνήμη του αναγνώστη τον κλασικό κινηματογραφικό Ψαλιδοχέρη ενώ η αγάπη του παιδιού για τα βιβλία και το διάβασμα τη Ματίλντα του Ρόαλντ Νταλ. Ο τελευταίος είναι και ο μοναδικός που μπαίνει φανερά μέσα στην ιστορία: ένας γείτονας έχει ανταλλάξει χειραψία μαζί του και σε υποσημείωση ο συγγραφέας παραθέτει πληροφορίες γι’ αυτόν. Η κυρία Χούπερμαν-Χολ, πρώην διευθύντρια γυναικείων φυλακών, αμέσως ανακαλεί την τρομερή διδα Τράνσμπουλ, τη διευθύντρια του σχολείου της Ματίλντα. Αλλά υπάρχουν και υπαινιγμοί για τον υποψιασμένο αναγνώστη όπως ο χώρος στο σταθμό του τρένου ανάμεσα στην πλατφόρμα 9 και 10 που ανακαλεί το μικρό Χάρι Πότερ στο πρώτο του ταξίδι για το Χόγκουαρτς, όταν μπαίνει μέσα στο σταθμό ψάχνοντας εναγωνίως να βρει την πλατφόρμα 9 και 3/4.

Η εικόνα του παιδιού βιβλιοφάγου

Τα κλασικά αναγνώσματα όπως ο Όλιβερ Τουίστ και Ο Γύρος του Κόσμου σε 80 ημέρες μάς φανερώνουν στοιχεία του χαρακτήρα του Μπάρναμπι. Κάποτε και ο ίδιος δηλώνει τις αναγνωστικές του προτιμήσεις: «μήπως έχετε κάτι σε περιπέτεια;» ρωτά το βιβλιόφιλο συνεπιβάτη του τρένου με το οποίο ταξιδεύει. Άλλοτε ο συγγραφέας παραθέτει ένα απόσπασμα του έργου, όπως στη σκηνή που η μητέρα διαβάζει την αρχή του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ: «Για να αρχίσω από την αρχή σας λέω ότι γεννήθηκα μια Παρασκευή τα μεσάνυχτα..», προκειμένου να ταυτίσει στοιχεία της ζωής των δύο ηρώων και να προκαλέσει τη φοβισμένη αντίδραση της μητέρας.

Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως η καταιγιστική αναφορά των κλασικών έργων αφορά είτε στις πρώτες αναγνώσεις του συγγραφέα ή μια προσεκτική επιλογή κλασικών έργων στο χώρο της παιδικής-εφηβικής λογοτεχνίας με σκοπό να διαγραφεί ο κεντρικός χαρακτήρας. Οι αναγνώσεις της παιδικής μας ηλικίας, όπως παρατηρεί ο M.Tournier, διαμορφώνουν κάτι στέρεα κοινό και προσωπικό, έναν κώδικα επικοινωνίας μεταξύ συγγραφέα, κειμένου και αναγνώστη. Ο κώδικας αυτός ανακαλείται μέσα από την αφήγηση δημιουργώντας κοινά στοιχεία ανάμεσα στους ήρωες. Έτσι, καθώς κανένα κείμενο δεν αποτελεί ένα «ερμητικό όλον», οι κλασικοί ήρωες είτε συντελούν στην ωριμότητα του κύριου ήρωα είτε μεταπλάθονται σε άλλους ήρωες της ιστορίας.

Η φετινή ελληνική εκδοτική παραγωγή στο χώρο της μεταφρασμένης παιδικής-εφηβικής λογοτεχνίας φαίνεται πως δίνει το προβάδισμα θεματικά και στη διαφορετικότητα (το Θαύμα του R.J. Palacio, Με τα μάτια του άλλου της Paola Capriolo, Το βιβλίο όλων των πραγμάτων του Guus Kuijer, η Σίντερ της Marissa Meyer κτλ.). Το συγκεκριμένο βιβλίο δίνει σε πρώτο επίπεδο την ευκαιρία να προβληματιστούμε πάνω στην έννοια του διαφορετικού και σε ένα δεύτερο επίπεδο πάνω στο βαθμό αυτογνωσίας μας σε σχέση με τον τρόπο που υπερασπιζόμαστε τις προσωπικές μας επιλογές όταν καλούμαστε να πάρουμε σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή και το μέλλον μας.

Σε κάθε περίπτωση αυτό το εξελικτικό μυθιστόρημα με την έννοια της ολοκλήρωσης ενός κύκλου εμπειρίας του ήρωα που τον προάγει σε μια επόμενη θέση-θέαση της ζωής του, αποτελεί μια απολαυστική αναγνωστική πρόταση.

 

barnaby_exofylloΜπάρναμπι Μπρόκετ
Τζον Μπόιν
Μετφρ. Μαλβίνα Αβαγιανού
Εικονογράφηση: Oliver Jeffers
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2013
Τιμή: € 13,30, σελ. 319
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN BOYNE 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ