karakitsos 728

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, ιδιαίτερα στη θεωρία και την πρακτική εφαρμογή της λογοτεχνίας καθώς και στη θεωρία και την έρευνα της φιλαναγνωσίας και της δημιουργικής γραφής. Τα τελευταία χρόνια, ως καθηγητής στο ΑΠΘ, έχει πρωτοστατήσει κομίζοντας δημιουργικούς και καινοφανείς τρόπους. Είναι συγγραφέας βιβλίων και άρθρων σχετικά με τη φιλαναγνωσία, τη δημιουργική γραφή, τη μικροαφήγηση και την παιδική ποίηση, με βασικά στοιχεία θεωρίας και με παιγνιώδεις προτάσεις που διευρύνουν τα προαναφερόμενα πεδία κάνοντάς τα προσιτά σε όσους και όσες ενδιαφέρονται για τη θεωρία, την έρευνα και προπάντων για την εφαρμογή θεωρητικών δεδομένων στην πράξη. Παράλληλα, έχει ασχοληθεί και με τη μετάφραση. Εξαιρετικές είναι οι μεταφράσεις του Μικρού Νικόλα (εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες).

Σε μια πολυσέλιδη και άκρως ενδιαφέρουσα εισαγωγή, ο Καρακίτσιος, αναφέρεται στην προσέγγιση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας σε σχέση με τη δημιουργική γραφή αναρωτώμενος αν, τελικά, παρατηρείται η επιστροφή της Ρητορικής.

Στο παρόν βιβλίο διάφορες λογοτεχνικές θεωρίες και δεδομένα της αφήγησης αποτελούν το πολύμορφο όχημα, προκειμένου να αναδυθούν πολυθεαματικοί και παιγνιώδεις τρόποι δημιουργικής γραφής. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα ευρύτατο πεδίο θεωρητικών δεδομένων και πρακτικών εφαρμογών στο πεδίο της λογοτεχνίας. Σε μια πολυσέλιδη και άκρως ενδιαφέρουσα εισαγωγή, ο Καρακίτσιος, αναφέρεται στην προσέγγιση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας σε σχέση με τη δημιουργική γραφή αναρωτώμενος αν, τελικά, παρατηρείται η επιστροφή της Ρητορικής. Προβαίνει σε μια ιστορική αναδρομή στη Δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, υπό το πρίσμα των συνεχών μεταρρυθμίσεων, ήδη από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, αναζητώντας το πολυπρόσωπο της δημιουργικής γραφής. Όσον αφορά στην ημεδαπή, συμπεραίνει ότι σήμερα, παρά τις δυσκολίες, το ζήτημα της διδασκαλίας της λογοτεχνίας αντιμετωπίζεται καλύτερα, περνώντας μετά τη μεταπολίτευση από τις συμπληγάδες μιας τυπικής ερμηνείας και κατανόησης των κειμένων, στη δεκαετία του 2010 και ιδιαίτερα, μετά το 2017, με τη σχετική εδραίωση της δημιουργικής γραφής στην εκπαίδευση. Ωστόσο, υπάρχουν δυσχέρειες, παρά την καλή πρόσθεση των διαθεματικών προγραμμάτων σπουδών (ΔΕΠΠΣ) που ήδη από το 2000, αναφέρονται στην επικοινωνιακή πράξη της λογοτεχνίας και στην ανάπτυξη της ατομικής έκφρασης και δημιουργικότητας των μαθητών.

Παρόλα αυτά, όπως υπογραμμίζει, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η κατανόηση και ερμηνεία του κειμένου, αλλά η διδασκαλία να αναζητά κυρίως την υφή και υπόσταση της φύσης της λογοτεχνίας ακριβώς ό,τι επιζητεί η φιλαναγνωσία, η οποία απαιτεί, πέρα από την αποκρυπτογράφηση του νοήματος, την αποκωδικοποίηση των αρχών και των κανόνων της σύνθεσης του κειμένου. Στη συνέχεια, ο Καρακίτσιος προτείνει τη θεσμοποίηση εργαστηρίων δημιουργικής γραφής στο σχολείο καθώς και την αναλυτική παρουσίαση δράσεων δημιουργικής γραφής (στόχοι, δεξιότητες, δράσεις). Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας θεωρητικά στοιχεία των Iser, Jauss και Eco για τη δημιουργία του αναγνώστη, αναφέρεται στη λογοτεχνική ανάγνωση ως πλαίσιο και εφαλτήριο για τη γραφή της λογοτεχνίας, παραθέτοντας τις αρχές, τους κανόνες και την τυπολογία ενός εργαστηρίου δημιουργικής γραφής.

Στο παρόν βιβλίο διάφορες λογοτεχνικές θεωρίες και δεδομένα της αφήγησης αποτελούν το πολύμορφο όχημα, προκειμένου να αναδυθούν πολυθεαματικοί και παιγνιώδεις τρόποι δημιουργικής γραφής.

Στη συνέχεια, το βιβλίο περιλαμβάνει τέσσερα κύρια μέρη. Το πρώτο είναι αφιερωμένο στην Ποίηση ως το αρχαιότερο λογοτεχνικό γένος. Αναφέρεται στο ποιητικό φαινόμενο όπως αυτό διαμορφώθηκε ιστορικά και όπως εξελίχτηκε και έγινε γνωστό από την ανακάλυψη της γραφής και στη συνέχεια της τυπογραφίας, που πλέον μοιάζει με ατομική έκφραση συναισθημάτων μέσα από τους γνωστούς δρόμους των ρευμάτων της Λογοτεχνίας. Ακόλουθα, παρατίθενται με κριτικό τρόπο ορισμοί και απόψεις για την ποίηση και την έμπνευση, με ερωτήματα που άλλα, όπως υπογραμμίζεται, επιδέχονται απαντήσεων και άλλα όχι, όπως: πώς γεννιέται ένα ποίημα, τι γράφω, τι δίνει και τι παίρνει η ποίηση, γιατί γράφει ένας ποιητής κατά καιρούς. Πρόκειται για ερωτήματα που προβληματίζουν τον αναγνώστη, αλλά παράλληλα τον βοηθούν να προσεγγίσει βαθύτερα το ποιητικό γεγονός. Η παραδοσιακή και η νεωτερική ποίηση, με παραδείγματα, εντάσσονται στο περιεχόμενο ουσιώδους κεφαλαίου, που συμπληρώνεται με ένα κατατοπιστικό, για τον αναγνώστη, αναλυτικό κεφάλαιο για τη στιχουργική και τα σχήματα λόγου.

Ακόλουθα, παρατίθενται με κριτικό τρόπο ορισμοί και απόψεις για την ποίηση και την έμπνευση, με ερωτήματα που άλλα, όπως υπογραμμίζεται, επιδέχονται απαντήσεων και άλλα όχι, όπως: πώς γεννιέται ένα ποίημα, τι γράφω, τι δίνει και τι παίρνει η ποίηση, γιατί γράφει ένας ποιητής κατά καιρούς.

Στη συνέχεια, ο Καρακίτσιος προχωρεί σε παιδαγωγικές εφαρμογές και παιγνιώδεις ασκήσεις δημιουργικής γραφής για το Νηπιαγωγείο και για το Δημοτικό. Προβαίνει στην παράθεση των ποιητικών μοντέλων (δική του κατηγοριοποίηση η οποία αναφέρεται εκτενώς σε άλλο βιβλίο του) στην παιδική ποίηση και σε ενδιαφέρουσες προτάσεις για ποιητικές εμπειρίες και δημιουργίες μέσα από πολυθεαματικές διαδρομές διάφορων παιχνιδιών (π.χ. ορισμών, δυνητικών εγκλίσεων κ.ά.), γλωσσικής ελευθερίας, μορφολογίας (εξοικείωσης με τη ρίμα κ.ά). Επιπλέον παρατίθενται ποιητικές ασκήσεις και για την εκμάθηση δεξιοτήτων με κατεύθυνση την κατανόηση των στοιχείων που συνθέτουν την ποιητική λειτουργία, αλλά και ασκήσεις μιμητικές και άλλες με στόχο τη δημιουργία ποιημάτων από τα παιδιά (π.χ. ποίημα παρτιτούρα, καλλιγράμματα, χαϊκού, λίμερικ κ.ά. Τέλος, παραθέτει προσεγγίσεις ποιημάτων με ασκήσεις δημιουργικής γραφής στο Δημοτικό μέσα από διαδρομές με παραδείγματα σε διάφορα ποιήματα και άλλες ιδέες.

Στο δεύτερο μέρος με πλαίσιο την ποιητική του Καβάφη και του Σεφέρη, ο συγγραφέας προσεγγίζοντας τον τρόπο γραφής τους και το ύφος τους, προβαίνει σε ασκήσεις δημιουργικής γραφής. Ειδικότερα, στην περίπτωση του Καβάφη, αφού αναλύεται η ποιητική του (φάσεις: ρομαντισμού, παρνασσισμού, συμβολισμού, ρεαλισμού), στη συνέχεια πραγματοποείται επεξεργασία ποιημάτων του. Σχετικά με τον Σεφέρη προσδιορίζονται και καταγράφονται οι επιλογές του ποιητή, που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη μυθική μέθοδο. Στόχος των παραπάνω προσεγγίσεων είναι η χρήση τους αφενός στην ανάγνωση και κατανόηση της ουσίας τους μέσα από τα βασικά χαρακτηριστικά στοιχεία και αφετέρου η πιθανή εφαρμογή παρόμοιων τεχνικών από τους μαθητές. Στη συνέχεια, ο Καρακίτσιος προβαίνει σε παιδαγωγικές εφαρμογές και ασκήσεις δημιουργικής γραφής για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με ενδιαφέρουσες διαδρομές με όχημα ποιήματα των προαναφερόμενων ποιητών.

Ο Καρακίτσιος προβαίνει σε παιδαγωγικές εφαρμογές και ασκήσεις δημιουργικής γραφής για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με ενδιαφέρουσες διαδρομές με όχημα ποιήματα των προαναφερόμενων ποιητών.

Ο συγγραφέας, βαθύς γνώστης των προγραμμάτων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, χρησιμοποιεί λειτουργικά σημαίνουσες θεωρίες της λογοτεχνίας προκειμένου να συνδυάσει διαφορετικά πεδία και να προτείνει, παράλληλα με τη θεωρία, λειτουργικές και παιγνιώδεις δημιουργικές εφαρμογές ιδιαίτερα για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

karakitsios exofΣτο τρίτο μέρος περνάμε στην αφήγηση, με ιστορικά στοιχεία και με αναφορά μελετών θεωρητικών, ιδιαίτερα του G. Genette και στην ανάλυση των κύριων όρων της αφηγηματολογίας του που είναι ο μύθος, το αφηγηματικό κείμενο η αφηγηματική πράξη, η δομή της αφηγηματικής ακολουθίας. Στη συνέχεια αναλύονται έννοιες όπως η περιγραφή, ο διάλογος, η διακειμενικότητα, οι χαρακτήρες καταλήγοντας σε ασκήσεις εφαρμογών μέσα από διάφορες διαδρομές και φύλλα εργασίας αλλά και σχετικές παιδαγωγικές εφαρμογές.

Τέλος, στο τέταρτο μέρος αναφέρονται τα είδη της παιδικής μικροαφήγησης (αυτοβιογραφική αφήγηση, λαϊκότροπη ή παραμυθητική ή έντεχνο παραμύθι, το παιδικό νεωτερικό αφήγημα, το διήγημα η μινιμαλιστική αφήγηση) που κάθε φορά συνοδεύονται από ασκήσεις εφαρμογών.

Πρόκειται για ένα πολλαπλώς χρηστικό βιβλίο, μοναδικό στον χώρο της εκπαίδευσης, το οποίο συγκεντρώνει πολλές αρετές που συνταιριάζουν τη θεωρία και την πράξη. Ο συγγραφέας, βαθύς γνώστης των προγραμμάτων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, χρησιμοποιεί λειτουργικά σημαίνουσες θεωρίες της λογοτεχνίας προκειμένου να συνδυάσει διαφορετικά πεδία και να προτείνει, παράλληλα με τη θεωρία, λειτουργικές και παιγνιώδεις δημιουργικές εφαρμογές ιδιαίτερα για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Επομένως, ο/η εκπαιδευτικός και των δύο βαθμίδων, ο φοιτητής/η φοιτήτρια θα βρουν ένα βιβλίο ουσιαστικό αρωγό, στα πεδία της θεωρίας και της διδασκαλίας της λογοτεχνίας, της φιλαναγνωσίας με συνισταμένη τη δημιουργική γραφή παράλληλα με εμψυχωτικές και παιγνιώδεις διαδρομές και προτάσεις, ώστε να προβούν, αν το θελήσουν και σε δικές τους παιγνιώδεις πρακτικές.


* Ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος είναι αν. καθηγητής του παν/μίου Αιγαίου και κριτικός λογοτεχνίας για νέους.

Etaireia Syggrafeon

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Έλενας Αρτζανίδου «Θα έδινα τα πάντα» με εικονογράφηση της Έφης Λαδά (εκδ. Ψυχογιός, 2022).

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Το πρόσφατο βιβλίο με τον τίτλο Θα έδινα τα πάντα της Έλενα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ