SENDAK

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα, εκτίθεται στα βιβλιοπωλεία το εμβληματικό βιβλίο Η χώρα των τεράτων, του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα και εικονογράφου Μωρίς Σέντακ (Maurice Sendak) (1928-2012).

Το βιβλίο έχει μεταφραστεί σε πλείστες όσες χώρες και έχει κυκλοφορήσει σε περισσότερο από είκοσι πέντε εκατομμύρια αντίτυπα. Η Google, στις 9 Ιουνίου 2013, είχε αφιερώσει προς τιμή του συγγραφέα ένα χαρακτηριστικό doodle, από το προαναφερόμενο βιβλίο του, για το οποίο, όταν εκδόθηκε, το 1963, το περιοδικό Time –παρά τις κάποιες αντιρρήσεις, από ορισμένους, ότι για το θέμα του θα τραυμάτιζε ψυχικά τα παιδιά–, υπογράμμισε εμφαντικά ότι είναι το καλύτερο βιβλίο για παιδιά όλων των εποχών. Επιπλέον, οι περισσότεροι το δέχτηκαν με πολλούς επαίνους καθ’ όσον βοηθά τα παιδιά στη διαχείριση του θυμού και έμμεσα τα διδάσκει να διοχετεύουν δημιουργικά την ψυχραιμία τους. Μάλιστα, οι Αμερικανοί βιβλιοθηκονόμοι το είχαν τιμήσει με το βραβείο Caldecott Medal και είχαν σημειώσει ότι είναι το πιο διακεκριμένο αμερικανικό βιβλίο, για το 1963. Το 2012 ψηφίστηκε από τους αναγνώστες του περιοδικού School Library ως το καλύτερο εικονογραφημένο βιβλίο.

Έχει δε γυριστεί σε ταινία κινουμένων σχεδίων, σε ταινία ζωντανής δράσης μεγάλου μήκους και σε όπερα. Μάλιστα η ταινία μεγάλου μήκους Where the Wild Things Are (που είναι και ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου), σε σκηνοθεσία του Spike Jonze, βασίστηκε στο βιβλίο του Σέντακ και γυρίστηκε το 2009 (βλ. βιβλ. αναφ.: 5). 

Maurice Sendak

Ο Μορίς Σέντακ (Maurice Sendak) γεννήθηκε στις 10 Ιουνίου 1928 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Οι γονείς του ήταν Εβραίοι μετανάστες από την Πολωνία. Η απώλεια πολλών συγγενών του κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος τον σημάδεψε προσωπικά και επηρέασε σημαντικά την καλλιτεχνική του έκφραση. Σπούδασε στο Art Students League της Νέας Υόρκης. Φοιτητής ακόμη είχε αναλάβει να σχεδιάζει τις βιτρίνες του καταστήματος παιχνιδιών FAO Schwarz και κάπως έτσι γνωρίστηκε με την επιμελήτρια παιδικών βιβλίων Ursula Nordstrom του εκδοτικού οίκου Harper & Row (σήμερα HarperCollins). Η επαγγελματική τους σχέση θα διαρκέσει χρόνια και θα χαρίσει στους αναγνώστες πολλά και σημαντικά βιβλία. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του εικονογράφησε 150 βιβλία, εκ των οποίων τα δύο είχε γράψει ο αδερφός του, Τζακ, επίσης συγγραφέας παιδικών βιβλίων.

 

Ο Σέντακ είχε τιμηθεί, για το σύνολο του έργου του, με πλήθος βραβείων (βραβεία Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, Άστριντ Λίντγκρεν κ.ά.). Ακολούθησαν και άλλα δύο βιβλία για να συμπληρωθεί η τριλογία, τα In the Night Kitchen (1970) και Outside Over There (1981), για την οποία, ο ίδιος, είπε ότι τη δημιούργησε για τη διαχείριση των συναισθημάτων των παιδιών όπως είναι ο θυμός, ο φόβος, η πλήξη, η απογοήτευση, η ζήλια (4). 

Πρόκειται για ένα εικονοβιβλίο (picture book) με ψυχολογικό υπόβαθρο, στο οποίο o λόγος του κειμένου εμπλουτίζεται δημιουργικά από τον εικονιστικό λόγο.

Η υπόθεση του βιβλίου έχει ως εξής: Ο μικρός Μαξ ντύνεται λύκος, κάνει διάφορες σκανταλιές, η μητέρα του τον αποκαλεί «τέρας» κι εκείνος απάντησε πως θα την φάει. Η τιμωρία να κοιμηθεί νηστικός, που ακολούθησε, θύμωσε τον μικρό. Αποσύρθηκε στο δωμάτιό του το οποίο άρχισε να μετατρέπεται σε πυκνό δάσος που ολοένα μεγάλωνε. Μπήκε σε μια βάρκα που τον έβγαλε μετά από βδομάδες, ίσως και ένα χρόνο αλλά και παραπάνω, όπως αναφέρεται, στη χώρα των αγρίων πραγμάτων, των τεράτων, που κινήθηκαν απειλητικά εναντίον του. Όμως ο Μάξ τα κοίταξε με θάρρος ολόισια στα μάτια, εκείνα φοβήθηκαν και τον έκαναν βασιλιά τους. Στη συνέχεια τα διέταζε κι έκαναν ό,τι τους έλεγε, έπαιζε μαζί τους, τα άφηνε και νηστικά κι όταν βαριόταν τα έστελνε για ύπνο. Κάποια στιγμή ένιωσε μοναξιά, αναπόλησε το σπίτι του και παρόλα τα παρακάλια των τεράτων αλλά και τους βρυχηθμούς τους, μπήκε στη βάρκα του κι έφτασε στο δωμάτιό του, κατ’ αντιστροφή του χρόνου, μετά από ένα χρόνο, βδομάδες, μια μέρα, που τον περίμενε αχνιστό το βραδινό του φαγητό.

SENDAK

Η εικονογράφηση της ελληνικής έκδοσης είναι η πρωτότυπη. Ο Σέντακ δημιούργησε φιγούρες που είναι φαινομενικά τρομακτικές, αλλά στην ουσία αναδίδουν μια αίσθηση χιούμορ και τα παιδιά εξοικειώνονται άμεσα με αυτές. Άλλωστε η στολή λύκου του Μαξ «μεσολαβεί» κατάλληλα, ώστε να τις δεχτούν.

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί, έξυπνα τον τρόπο αφήγησης του μαγικού ρεαλισμού σε μια ισότιμη σύμπραξη φαντασίας και πραγματικότητας συμβολοποιώντας τον θυμό, τα αγνά συναισθήματα, τους εσωτερικούς φόβους των παιδιών, τις συγκρούσεις με τον εαυτό αλλά και με τους άλλους, προκειμένου να απαλλαγούν από την άγρια πλευρά του, αλλά κυρίως την επαναφορά στο πλαίσιο της αγάπης και της θαλπωρής της οικογένειας.

PAPADOPOULOS HORA TERATWNΠρόκειται για ένα εικονοβιβλίο (picture book) με ψυχολογικό υπόβαθρο, στο οποίο o λόγος του κειμένου, εμπλουτίζεται από τον εικονιστικό λόγο. Υπάρχουν σελίδες με κείμενο αλλά και σελίδες δίχως κείμενο οι οποίες περιγράφουν τη συμβίωση του μικρού Μαξ με τα τέρατα. Η διάρκεια του ταξιδιού, σε πραγματικό επίπεδο, προφανώς κρατά κάποια λεπτά της ώρας, ωστόσο στην αφήγηση αναφέρεται κυρίως ο φαντασιακός χρόνος που μετρά αντίστροφα, εγκιβωτιζόμενος ανάμεσα στην εικόνα με τη μητέρα και την επιστροφή στο δωμάτιο. Η φύση παίρνει μέρος στην αλλαγή των συναισθημάτων του μικρού με την εικονογραφική αλλαγή του αρχικού μισοφέγγαρου σε πανσέληνο, ως συμβόλου αγάπης αλλά και δυσθυμίας (οι εκφράσεις στο πρόσωπο του Μαξ είναι δηλωτικές της εναλλαγής των συναισθημάτων του). Στη συμβίωσή του με τα τέρατα, ο Μαξ, ελέγχει τις αισθήσεις του, γίνεται κυρίαρχος αποκτώντας αυτοσυναίσθηση. Ερευνά και πειραματίζεται, είναι σίγουρος για τον εαυτό του, διαχειρίζεται τον θυμό του κι έτσι μεταλλάσσεται, από παραμυθικός ήρωας σε ρεαλιστικά δρων πρόσωπο (3). Στην ουσία κυριαρχώντας στη φύση μαθαίνει να κυριαρχεί στις εσωτερικές του συγκρούσεις. Χαρακτηριστική η φράση του, όταν χρήστηκε, από τα τέρατα, βασιλιάς: «Και τώρα, ας αρχίσει ο κακός χαμός!».

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί έξυπνα τον τρόπο αφήγησης του μαγικού ρεαλισμού σε μια ισότιμη σύμπραξη φαντασίας και πραγματικότητας (1) συμβολοποιώντας τον θυμό, τα αγνά συναισθήματα, τους εσωτερικούς φόβους των παιδιών, τις συγκρούσεις με τον εαυτό αλλά και με τους άλλους, προκειμένου να απαλλαγούν από την άγρια πλευρά του, αλλά κυρίως την επαναφορά στο πλαίσιο της αγάπης και της θαλπωρής της οικογένειας. Η αναχώρηση και η επιστροφή με το καράβι (σύμβολο ελπίδας) σε μια φουσκωμένη θάλασσα (ο δρόμος της διαπάλης με τα συναισθήματα αλλά και της εσωτερικής μεταλλαγής), η θαρραλέα αντιμετώπιση των τεράτων (των εσωτερικών συγκρούσεων) η επιστροφή στην αγάπη της οικογένειας (η αλλαγή της συμπεριφοράς της μητέρας, η κατανόηση και η θαλπωρή) ένας πολύμορφος, δηλαδή, δρόμος προς την ωρίμαση του Μαξ, αποτυπώνονται με αβίαστο τρόπο μέσα από την προαναφερόμενη κειμενική και εικονιστική αφήγηση στο πλαίσιο δύο χρονικοτήτων (2), της πραγματικής και της φανταστικής.

Καθαρά ανεκδοτολογικά, να προσθέσω ότι είχε προταθεί στον Σέντακ να συνεχίσει την ιστορία του βιβλίου, αλλά τόνισε ότι είναι «η πιο βαρετή ιδέα που μπορεί να φανταστεί κανείς». 

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο, που άργησε να εκδοθεί στα καθ’ ημάς, το οποίο εγείρει θεωρητικού επιπέδου συζητήσεις, διδάσκει χωρίς να διδάσκει, είναι ευχάριστο ανάγνωσμα για τα παιδιά, αλλά μπορεί να αποτελέσει και πεδίο συζήτησης των ενηλίκων μαζί τους.

* Ο Γιάννης Σ. Παπαδάτος είναι αναπλ. καθηγητής Παν/μίου Αιγαίου, κριτικός βιβλίου για νέους.



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

1. Bowers, M. A. (2004). Magic(al) Realism. Routledge, London and New York.
2. Γιαννικοπούλου, Α. (2008). Στη χώρα των χρωμάτων. Το σύγχρονο εικονογραφημένο βιβλίο. Αθήνα: Παπαδόπουλος, σσ. 233-235.
3. Lüthi, M. (2018). Το λαϊκό παραμύθι ως ποίηση. Αισθητική και Ανθρωπολογία. Μετφρ. Εμ. Κατρινάκη. Αθήνα: Πατάκης, σσ. 286
4. Townsend, J. R. (31987). Written for Children. London: Penguin Books, pp. 305-308.

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Έλενας Αρτζανίδου «Θα έδινα τα πάντα» με εικονογράφηση της Έφης Λαδά (εκδ. Ψυχογιός, 2022).

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Το πρόσφατο βιβλίο με τον τίτλο Θα έδινα τα πάντα της Έλενα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ