PATAKIS KOUPPANOU photo eswterikh

Για το βιβλίο της Άννας Κουππάνου «Ο Φοίβος και η Φάλαινα» σε εικονογράφηση Κέλλυς Ματαθία-Κόβο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το βιβλίο της Άννας Κουπάννου Ο Φοίβος και η Φάλαινα πραγματεύεται με πρωτότυπο, ψυχολογικά τεκμηριωμένο και αφηγηματικά ελκυστικό και παιγνιώδη τρόπο το αίσθημα του φόβου που συνοδεύει τα μικρά παιδιά σε πολλές περιστάσεις και καταστάσεις της ζωής τους στην καθημερινότητά τους.

Παιδικός φόβος στα βιβλία για παιδιά

Το συναίσθημα του παιδικού φόβου έχει απασχολήσει πολλούς επιστήμονες, παιδοψυχολόγους, παιδοψυχιάτρους, κοινωνιολόγους, παιδαγωγούς, καθώς και συγγραφείς που απευθύνονται σε παιδιά.

Έχουν περάσει τριαντατρία χρόνια από την α΄έκδοση του εμβληματικού βιβλίου της Μάρως Λοϊζου «Η Κατερίνα και ο αόρατος στο σκοτάδι» (1988),που μαζί με άλλα τρία μικρού σχήματος βιβλία, εικονογραφημένα από τον Βαγγέλη Παυλίδη, μιλούσαν, ίσως για πρώτη φορά στην Ελλάδα με τρόπο εξαιρετικά φροντισμένο από κάθε άποψη, για τους διάφορους φόβους που διακατέχουν τα παιδιά στη μικρή τους ηλικία.

Από τότε ως σήμερα έχουν γραφεί αρκετά βιβλία, ελληνικά και ξενόγλωσσα, τα οποία, πέρα από το φόβο που προκαλεί το σκοτάδι, αναφέρονται και σε άλλους που σχετίζονται με την κοινωνική ζωή του παιδιού, όπως είναι ο σχολικός ή οικογενειακός εκφοβισμός και βία, ο φόβος από έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, ο φόβος από τέρατα, δράκους και άλλα παράξενα ζώα, που συμβολίζουν τις ποικίλες φοβικές και αγχώδεις καταστάσεις, για τις οποίες ευθύνεται το άγνωστο- εχθρικό περιβάλλον.

Η Άννα Κουππάνου χειρίζεται το θέμα αυτό με ιδιαίτερη περίσκεψη και με τρόπους που κατορθώνουν να απαλλάξουν το παιδί από το δυσάρεστο αυτό συναίσθημα, παρωθώντας το και να παίξει ακόμη μαζί του. Μ’ αυτό τον τρόπο το εξοικειώνουν και το βοηθούν αποτελεσματικά στη διαχείρισή του. Η όλη πορεία απελευθέρωσης από τον φόβο γίνεται σταδιακά και πολυτροπικά. Σ΄αυτό συμβάλλει και η εξαίρετη εικονογράφηση της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο.

 PATAKIS KOUPPANOU photo
Η Άννα Κουππάνου γεννήθηκε στην Κύπρο το 1979. Τα βιβλία της "Οι αργοναύτες του χρόνου" και "Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε" (Κέδρος) έχουν βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο Κύπρου το 2010 και το 2015 αντίστοιχα. "Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε" έχει επίσης τιμηθεί με το Α΄ βραβείο του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού Νεανικού Βιβλίου (ΙΒΒΥ Κύπρου), το βραβείο για Λογοτεχνικό Βιβλίο για Παιδιά του λογοτεχνικού περιοδικού Ο Αναγνώστης, ενώ έχει αναγραφεί στον τιμητικό κατάλογο της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (IBBY Honour List 2018). Tο βιβλίο της "Οι αργοναύτες του χρόνου" και η ποιητική της συλλογή "Πραγμάτω(ν)ποίηση: Βλέπουμε την θέα μόνοι" (Μελάνι) έχουν περιληφθεί στις βραχείες λίστες των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού Διαβάζω και του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού περιοδικού Ο Αναγνώστης αντίστοιχα. Το βιβλίο της "O παππούς, ο Σούπερμαν και ένα κερασάκι", (Κέδρος, 2018) έχει τιμηθεί από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά το 2013. Η IBBY Κύπρου έχει ορίσει την Άννα Κουππάνου συγγραφέα υποψήφια για το Διεθνές Βραβείο H.C. Andersen Award 2022.
 

Ήδη το γκριζόμαυρο-σκούρο μπλε εξώφυλλο εισάγει οπτικά τον αναγνώστη στο συναίσθημα του φόβου, αφήνοντας όμως ήδη διεξόδους τόσο με τα φωτεινά παράθυρα των σπιτιών αλλά και της φάλαινας – πολυκατοικίας, που αποτυπώνει το φόβο και το μέγεθός του. Το όνομα του Φοίβου το οποίο είναι γραμμένο με κόκκινα γράμματα, καθώς και η απεικόνισή του ήρωα με ανοιχτόχρωμο κεφάλι μειώνουν το αίσθημα του φόβου από τον οποίον διακατέχεται ο αναγνώστης. Το ήδη φοβιστικό αυτό περιβάλλον εντείνεται στο πρώτο σαλόνι, όπου κυριαρχεί το μαύρο και η μόνη λέξη που βρίσκεται γραμμένη είναι το ρήμα «φοβόταν». Από την επόμενη σελίδα το «μαύρο φως», όπως θα έλεγε και ο Σεφέρης, αρχίζει να σπάει με το «αγγελικό» λευκό, το οποίο, καθώς ανοίγει η πόρτα, αρχίζει να εισέρχεται στο μαύρο, ενώ η λεκτική αφήγηση αναφέρεται στο φόβο του σκοτεινού τόπου.

Η αφήγηση συνεχίζεται με περιστατικά της σχολικής και ευρύτερης κοινωνικής ζωής ενός παιδιού, (λύση μαθηματικών προβλημάτων, μπάλα), ενώ συγχρόνως η έμφαση δίνεται στο μέγεθος του φόβου και στη δυσκολία να απαλλαγεί από αυτόν. Εδώ νομίζω βρίσκεται και η πρωτοτυπία του χειρισμού του θέματος από την συγγραφέα. Ο φόβος, ο οποιοσδήποτε φόβος, η φάλαινα, είναι πιο μεγάλος και από μέρη οικεία στον Φοίβο, όπως το ποτάμι της περιοχής του, ακόμη και από αγαπημένα πρόσωπα, όπως ο παππούς του. Έτσι ο πρωταγωνιστής οδηγείται σταδιακά στο να αντιμετωπίσει μόνος του τους φόβους του με την απαραίτητη συμπαράσταση της μικρής του φίλης, της Ρόζης.

Βγάζει τον φόβο από μέσα του και τον αντιμετωπίζει πια με κάποια αποστασιοποίηση.

Η γαλάζια φάλαινα που εισέρχεται πολύ φυσικά στην αφήγηση, χάρη στο μάθημα για τα θηλαστικά ζώα, αποδίδεται και λεκτικά και εικονιστικά: «Η φάλαινα είναι τεράστια, γιγάντια, φοβερή!». Αυτό το παμμέγιστο σύμβολο του φόβου, που το οπτικοποιεί με επιβλητικό αλλά όχι απειλητικό τρόπο η εικονογράφος, αρχίζει να το διαχειρίζεται ο Φοίβος αντικειμενικοποιώντας το. Το κατασκευάζει με χαρτόνι, το χρωματίζει, τοποθετεί μέσα το κρεβάτι του, τη γάτα του, τα λουλούδια του κήπου του, τα χαρτιά του, τον κόσμο του. Βγάζει τον φόβο από μέσα του και τον αντιμετωπίζει πια με κάποια αποστασιοποίηση.

anna koupannou exofΗ επιλογή από την Κουππάνου αυτού του ενεργητικού και ουσιαστικού τρόπου αποβολής του φόβου νομίζω είναι μια ακόμη πρωτοτυπία του βιβλίου. Επιπρόσθετα, η συμμετοχή του κοινωνικού συνόλου στην απελευθέρωση του Φοίβου από τον φόβο του, με όποιο τρόπο ο καθένας ήξερε και μπορούσε, φανερώνει την επιβράβευση των ανθρώπων για το κατόρθωμά του. Θεωρώ ότι το ξεπροβόδισμα της φάλαινας - φόβου με τα λόγια του ίδιου του πρωταγωνιστή τονίζει το μέγα του κατόρθωμα: «”Και γιατί θέλεις να τον αφήσεις;” ρώτησε ένα γεροντάκι με μονόκλ. “Γιατί δε χωράει άλλο μέσα στην καρδιά μου” απάντησε ο Φοίβος σιγανά… “Καλό ταξίδι, γαλάζια φάλαινα” είπε ο Φοίβος».

Η αρμονική και διαλογική συνύπαρξη λόγου και εικόνας, η υποβολή της έννοιας του φόβου ακόμη και με την επιλογή των ονομάτων Φάλαινα και Φοίβος και με την παρήχηση του φ, γράμματος με το οποίο αρχίζει και ο φόβος, η σταδιακή αύξηση της πλοκής και των αντίστοιχων συναισθημάτων των μυθοπλαστικών προσώπων, καθώς και των αναγνωστών, ο πλούτος των εικονιστικών μηνυμάτων, η σαφήνεια του λόγου, που δεν αφήνει περιθώρια ψυχικών διακυμάνσεων και ταλαιπωριών, είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της εικονογραφημένης αυτής ιστορίας. Είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν ώστε το βιβλίο αυτό να μιλά τόσο στο συναισθηματικό όσο και στον ψυχικό και νοητικό κόσμο του παιδιού- αναγνώστη και ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή του να το βοηθά να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που αναπόφευκτα θα συναντήσει στη ζωή του.

* Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Ομ.Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

Για τα εικονογραφημένα βιβλία-διασκευές για παιδιά: «Δον Κιχώτης» του Αντώνη Παπαθεοδούλου (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Τομ Σόγιερ» της Τζέμης Τασάκου (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδεται πληθώ...

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Τέσσερα εικονογραφημένα βιβλία γραμμένα με διαφορετικούς τρόπους γραφής, ύφους ή οπτικής γωνίας και θέμα το Ολοκαύτωμα: «Τα κίτρινα καπέλα» της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο με εικονογράφηση της ίδιας (Πατάκης, 2017), «Από μακριά» της Αγγελικής Δαρλάση (εικον. Βασίλης Κουτσογιάννης, εκδ. Μεταίχμιο), «Ζάζα» της Αργυρώς Πιπίνη ...

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ