PATAKIS KOUPPANOU photo eswterikh

Για το βιβλίο της Άννας Κουππάνου «Ο Φοίβος και η Φάλαινα» σε εικονογράφηση Κέλλυς Ματαθία-Κόβο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το βιβλίο της Άννας Κουπάννου Ο Φοίβος και η Φάλαινα πραγματεύεται με πρωτότυπο, ψυχολογικά τεκμηριωμένο και αφηγηματικά ελκυστικό και παιγνιώδη τρόπο το αίσθημα του φόβου που συνοδεύει τα μικρά παιδιά σε πολλές περιστάσεις και καταστάσεις της ζωής τους στην καθημερινότητά τους.

Παιδικός φόβος στα βιβλία για παιδιά

Το συναίσθημα του παιδικού φόβου έχει απασχολήσει πολλούς επιστήμονες, παιδοψυχολόγους, παιδοψυχιάτρους, κοινωνιολόγους, παιδαγωγούς, καθώς και συγγραφείς που απευθύνονται σε παιδιά.

Έχουν περάσει τριαντατρία χρόνια από την α΄έκδοση του εμβληματικού βιβλίου της Μάρως Λοϊζου «Η Κατερίνα και ο αόρατος στο σκοτάδι» (1988),που μαζί με άλλα τρία μικρού σχήματος βιβλία, εικονογραφημένα από τον Βαγγέλη Παυλίδη, μιλούσαν, ίσως για πρώτη φορά στην Ελλάδα με τρόπο εξαιρετικά φροντισμένο από κάθε άποψη, για τους διάφορους φόβους που διακατέχουν τα παιδιά στη μικρή τους ηλικία.

Από τότε ως σήμερα έχουν γραφεί αρκετά βιβλία, ελληνικά και ξενόγλωσσα, τα οποία, πέρα από το φόβο που προκαλεί το σκοτάδι, αναφέρονται και σε άλλους που σχετίζονται με την κοινωνική ζωή του παιδιού, όπως είναι ο σχολικός ή οικογενειακός εκφοβισμός και βία, ο φόβος από έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, ο φόβος από τέρατα, δράκους και άλλα παράξενα ζώα, που συμβολίζουν τις ποικίλες φοβικές και αγχώδεις καταστάσεις, για τις οποίες ευθύνεται το άγνωστο- εχθρικό περιβάλλον.

Η Άννα Κουππάνου χειρίζεται το θέμα αυτό με ιδιαίτερη περίσκεψη και με τρόπους που κατορθώνουν να απαλλάξουν το παιδί από το δυσάρεστο αυτό συναίσθημα, παρωθώντας το και να παίξει ακόμη μαζί του. Μ’ αυτό τον τρόπο το εξοικειώνουν και το βοηθούν αποτελεσματικά στη διαχείρισή του. Η όλη πορεία απελευθέρωσης από τον φόβο γίνεται σταδιακά και πολυτροπικά. Σ΄αυτό συμβάλλει και η εξαίρετη εικονογράφηση της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο.

 PATAKIS KOUPPANOU photo
Η Άννα Κουππάνου γεννήθηκε στην Κύπρο το 1979. Τα βιβλία της "Οι αργοναύτες του χρόνου" και "Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε" (Κέδρος) έχουν βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο Κύπρου το 2010 και το 2015 αντίστοιχα. "Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε" έχει επίσης τιμηθεί με το Α΄ βραβείο του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού Νεανικού Βιβλίου (ΙΒΒΥ Κύπρου), το βραβείο για Λογοτεχνικό Βιβλίο για Παιδιά του λογοτεχνικού περιοδικού Ο Αναγνώστης, ενώ έχει αναγραφεί στον τιμητικό κατάλογο της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (IBBY Honour List 2018). Tο βιβλίο της "Οι αργοναύτες του χρόνου" και η ποιητική της συλλογή "Πραγμάτω(ν)ποίηση: Βλέπουμε την θέα μόνοι" (Μελάνι) έχουν περιληφθεί στις βραχείες λίστες των βραβείων του λογοτεχνικού περιοδικού Διαβάζω και του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού περιοδικού Ο Αναγνώστης αντίστοιχα. Το βιβλίο της "O παππούς, ο Σούπερμαν και ένα κερασάκι", (Κέδρος, 2018) έχει τιμηθεί από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά το 2013. Η IBBY Κύπρου έχει ορίσει την Άννα Κουππάνου συγγραφέα υποψήφια για το Διεθνές Βραβείο H.C. Andersen Award 2022.
 

Ήδη το γκριζόμαυρο-σκούρο μπλε εξώφυλλο εισάγει οπτικά τον αναγνώστη στο συναίσθημα του φόβου, αφήνοντας όμως ήδη διεξόδους τόσο με τα φωτεινά παράθυρα των σπιτιών αλλά και της φάλαινας – πολυκατοικίας, που αποτυπώνει το φόβο και το μέγεθός του. Το όνομα του Φοίβου το οποίο είναι γραμμένο με κόκκινα γράμματα, καθώς και η απεικόνισή του ήρωα με ανοιχτόχρωμο κεφάλι μειώνουν το αίσθημα του φόβου από τον οποίον διακατέχεται ο αναγνώστης. Το ήδη φοβιστικό αυτό περιβάλλον εντείνεται στο πρώτο σαλόνι, όπου κυριαρχεί το μαύρο και η μόνη λέξη που βρίσκεται γραμμένη είναι το ρήμα «φοβόταν». Από την επόμενη σελίδα το «μαύρο φως», όπως θα έλεγε και ο Σεφέρης, αρχίζει να σπάει με το «αγγελικό» λευκό, το οποίο, καθώς ανοίγει η πόρτα, αρχίζει να εισέρχεται στο μαύρο, ενώ η λεκτική αφήγηση αναφέρεται στο φόβο του σκοτεινού τόπου.

Η αφήγηση συνεχίζεται με περιστατικά της σχολικής και ευρύτερης κοινωνικής ζωής ενός παιδιού, (λύση μαθηματικών προβλημάτων, μπάλα), ενώ συγχρόνως η έμφαση δίνεται στο μέγεθος του φόβου και στη δυσκολία να απαλλαγεί από αυτόν. Εδώ νομίζω βρίσκεται και η πρωτοτυπία του χειρισμού του θέματος από την συγγραφέα. Ο φόβος, ο οποιοσδήποτε φόβος, η φάλαινα, είναι πιο μεγάλος και από μέρη οικεία στον Φοίβο, όπως το ποτάμι της περιοχής του, ακόμη και από αγαπημένα πρόσωπα, όπως ο παππούς του. Έτσι ο πρωταγωνιστής οδηγείται σταδιακά στο να αντιμετωπίσει μόνος του τους φόβους του με την απαραίτητη συμπαράσταση της μικρής του φίλης, της Ρόζης.

Βγάζει τον φόβο από μέσα του και τον αντιμετωπίζει πια με κάποια αποστασιοποίηση.

Η γαλάζια φάλαινα που εισέρχεται πολύ φυσικά στην αφήγηση, χάρη στο μάθημα για τα θηλαστικά ζώα, αποδίδεται και λεκτικά και εικονιστικά: «Η φάλαινα είναι τεράστια, γιγάντια, φοβερή!». Αυτό το παμμέγιστο σύμβολο του φόβου, που το οπτικοποιεί με επιβλητικό αλλά όχι απειλητικό τρόπο η εικονογράφος, αρχίζει να το διαχειρίζεται ο Φοίβος αντικειμενικοποιώντας το. Το κατασκευάζει με χαρτόνι, το χρωματίζει, τοποθετεί μέσα το κρεβάτι του, τη γάτα του, τα λουλούδια του κήπου του, τα χαρτιά του, τον κόσμο του. Βγάζει τον φόβο από μέσα του και τον αντιμετωπίζει πια με κάποια αποστασιοποίηση.

anna koupannou exofΗ επιλογή από την Κουππάνου αυτού του ενεργητικού και ουσιαστικού τρόπου αποβολής του φόβου νομίζω είναι μια ακόμη πρωτοτυπία του βιβλίου. Επιπρόσθετα, η συμμετοχή του κοινωνικού συνόλου στην απελευθέρωση του Φοίβου από τον φόβο του, με όποιο τρόπο ο καθένας ήξερε και μπορούσε, φανερώνει την επιβράβευση των ανθρώπων για το κατόρθωμά του. Θεωρώ ότι το ξεπροβόδισμα της φάλαινας - φόβου με τα λόγια του ίδιου του πρωταγωνιστή τονίζει το μέγα του κατόρθωμα: «”Και γιατί θέλεις να τον αφήσεις;” ρώτησε ένα γεροντάκι με μονόκλ. “Γιατί δε χωράει άλλο μέσα στην καρδιά μου” απάντησε ο Φοίβος σιγανά… “Καλό ταξίδι, γαλάζια φάλαινα” είπε ο Φοίβος».

Η αρμονική και διαλογική συνύπαρξη λόγου και εικόνας, η υποβολή της έννοιας του φόβου ακόμη και με την επιλογή των ονομάτων Φάλαινα και Φοίβος και με την παρήχηση του φ, γράμματος με το οποίο αρχίζει και ο φόβος, η σταδιακή αύξηση της πλοκής και των αντίστοιχων συναισθημάτων των μυθοπλαστικών προσώπων, καθώς και των αναγνωστών, ο πλούτος των εικονιστικών μηνυμάτων, η σαφήνεια του λόγου, που δεν αφήνει περιθώρια ψυχικών διακυμάνσεων και ταλαιπωριών, είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της εικονογραφημένης αυτής ιστορίας. Είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν ώστε το βιβλίο αυτό να μιλά τόσο στο συναισθηματικό όσο και στον ψυχικό και νοητικό κόσμο του παιδιού- αναγνώστη και ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή του να το βοηθά να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που αναπόφευκτα θα συναντήσει στη ζωή του.

* Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Ομ.Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...
«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

«Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου», του Θοδωρή Τσεκούρα

«Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου», του Θοδωρή Τσεκούρα

Για το παιδικό μυθιστόρημα του Θοδωρή Τσεκούρα «Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου» (εικ. Λέλα Στρούτση, σειρά «Βιβλιοναύτες») που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, μαζί με μια μίνι συνέντευξη με τον συγγραφέα. 

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ