Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Κλαίρη Παπαμιχαήλ για τη μετάφραση της σειράς μυθιστορημάτων της Ρεμπέκα Γουέστ [Rebecca West] «Το χρονικό μιας οικογένειας» (εκδ. Μεταίχμιο).
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Κατά τη διάρκεια της μετάφρασης συναντήσατε δυσκολίες που δεν τις περιμένατε;
Όχι, δεν συνάντησα ιδιαίτερες δυσκολίες. Η πρόκληση ήταν να αποδώσω σωστά τον προφορικό λόγο της αφηγήτριας Ρόουζ, που εκφέρεται με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι στα ελληνικά και να καταφέρω με τη στίξη να μην κουράσουν οι μακροπερίοδες προτάσεις, χωρίς να αναγκαστώ να τις χωρίσω. Επίσης, προσπάθησα να μεταφέρω στον αναγνώστη την ποιητικότητα και την κάπως ιδιόρρυθμη ματιά της Γουέστ, που ήταν, θεωρώ, πολύ μπροστά για την εποχή της.
Συμβουλευτήκατε παλαιότερες μεταφράσεις του κειμένου στα ελληνικά ή αποδόσεις του σε άλλη γλώσσα;
Δεν υπάρχουν παλαιότερες μεταφράσεις στα ελληνικά. Η Ρεμπέκα Γουέστ ήταν άγνωστη στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό και μεταφράζεται για πρώτη φορά. Όχι, δεν συμβουλεύτηκα μεταφράσεις σε άλλη γλώσσα, γιατί δεν υπήρξε στο κείμενο κάποιο σημείο που να με προβλημάτισε ή να μην το καταλάβαινα.
Η καλή μετάφραση είναι πιστή μετάφραση. Δεν εννοώ λέξη προς λέξη, κάτι εντελώς αδόκιμο κατά τη γνώμη μου, αλλά πιστή στο ύφος του συγγραφέα, στο πνεύμα της εποχής, στην ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων, στο νόημα που θέλει να μεταδώσει, στην όλη ατμόσφαιρα του βιβλίου – ακόμα και στις συγκεκριμένες λέξεις που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, αν αυτές μεταφέρονται με την ίδια σημασία και βάρος στα ελληνικά.
Πώς τοποθετείστε στο δίλημμα «πιστή μετάφραση / καλή μετάφραση»;
Δεν θεωρώ ότι υπάρχει τέτοιο δίλημμα. Η καλή μετάφραση είναι πιστή μετάφραση. Δεν εννοώ λέξη προς λέξη, κάτι εντελώς αδόκιμο κατά τη γνώμη μου, αλλά πιστή στο ύφος του συγγραφέα, στο πνεύμα της εποχής, στην ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων, στο νόημα που θέλει να μεταδώσει, στην όλη ατμόσφαιρα του βιβλίου – ακόμα και στις συγκεκριμένες λέξεις που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, αν αυτές μεταφέρονται με την ίδια σημασία και βάρος στα ελληνικά.
Προτιμάτε να μεταφράζετε κείμενα συγγραφέων που έχετε μεταφράσει βιβλία τους ή να γνωρίζετε νέους συγγραφικούς κόσμους;
Ορισμένοι συγγραφείς που έχω μεταφράσει είναι σαν παλιοί φίλοι. Με ενδιαφέρει να παρακολουθώ την εξέλιξή τους και είμαι εξοικειωμένη με το ύφος τους, όσο διαφορετικά μεταξύ τους κι αν είναι τα βιβλία που γράφουν. Μου αρέσει να μεταφράζω όλα τα βιβλία ενός συγγραφέα, θεωρώ ότι έτσι υπάρχει μια συνέχεια. Εν τούτοις, ένας άγνωστος συγγραφέας ή ένα genre με το οποίο δεν είχα ασχοληθεί στο παρελθόν, αποτελεί πάντα ενδιαφέρουσα πρόκληση κι ένα τρόπο να «ακονίζω» το μυαλό και τις δεξιότητές μου.
Κατά τη διάρκεια της μετάφρασης η χρονική απόσταση που σας χωρίζει με τη συγγραφέα αισθανθήκατε ότι ήταν ανασταλτικός παράγοντας για τη μετάφραση ή λειτούργησε με τρόπο απελευθερωτικό για το μεταφρασμένο κείμενο;
Δεν με ενοχλεί η χρονική απόσταση, ίσα-ίσα νιώθω πως με απελευθερώνει. Προσπαθώ, ωστόσο, να την εκφράσω με κάποιες παλιοκαιρίσιες ή παλιομοδίτικες λέξεις και εκφράσεις και, φυσικά, χρειάζεται η απαραίτητη έρευνα για την εποχή ώστε να μην υποπέσω σε πραγματολογικά ατοπήματα.
