Papadiamantis

Η Μάρη Θεοδοσοπούλου γράφει για την Μάρη Θεοδοσοπούλου με το ύφος της Μάρης. Απόσπαμα από τον «μυθοπλαστικό» πρόλογό της στο τρίτο, και τελευταίο βιβλίο της σπουδαίας κριτικού λογοτεχνίας.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ήταν το 2013, καλοκαίρι, αν θυμάμαι καλά, όταν ανακάλυψα στο γραμματοκιβώτιο του σπιτιού μου ένα εντελώς απρόσμενο βιβλίο με την υπογραφή της Μ. Θεοδοσοπούλου. Ο τίτλος του ήταν Παπαδιαμαντικά 2011 και περιελάμβανε 15 κείμενα ήδη δημοσιευμένα, τα περισσότερα στην Εποχή και κάποια στη Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας. Την έκδοση του εν λόγω τομιδίου υπέγραφαν οι «Εκδόσεις ΤΕΤΤΙΞ» οι οποίες, σύμφωνα με τη Βιβλιοnet, έχουν εκδώσει μονάχα ένα βιβλίο (το τρίτο αυτό βιβλίο της Μ. Θεοδοσοπούλου δεν έχει καταλογογραφηθεί), το προηγούμενο μόλις έτος (2012), με τον χαριτωμένο τίτλο Χρονολόγιο των Τεττίγων, το οποίο υπογράφει κάποιος Κωνσταντίνος Πολίτης (ονοματεπώνυμο που «μυρίζει» ψευδωνυμία). 

Μένει προσκολλημένος σε μια κάπως ρομαντική αντίληψη του κόσμου, την οποία ο ίδιος αρέσκεται ν’ αποκαλεί ορθολογιστική. 

Στον «Σαν πρόλογο» του βιβλίου της Μ. Θεοδοσοπούλου, που υπογράφει ένας Λέανδρος Βουλπιώτης (ψυχίατρος ή κάτι παρεμφερές κατά πώς συνάγεται από τα λεγόμενά του), περιγράφεται, με το αναγνωρίσιμο ύφος της Μάρης, ένας μη κατανομαζόμενος άρρενας κριτικός λογοτεχνίας, στον οποίο ωστόσο εύκολα αναγνωρίζει κανείς όλα τα χαρακτηριστικά της δικής της ιστορίας και ιδιοπροσωπίας. Είναι, απ’ όσο γνωρίζω, τα μοναδικό στο είδος του κείμενο στο οποίο, εμμέσως πλην σαφώς, η Μ. Θεοδοσοπούλου μιλάει για τον εαυτό της, τον χαρακτηρίζει, τον κρίνει, τον ειρωνεύεται, και καταγράφει γενικότερα, με ύφος σκωπτικό και πικρόχολο, τη δική της «κάθοδο» στον χώρο της κριτικής.

Παραθέτω ένα μεγάλο μέρος του, αυτό που μου φαίνεται σήμερα το πλέον ενδιαφέρον, ως ελάχιστο φόρο τιμής σ’ αυτή την ιδιόρρυθμη πλην σπουδαία κριτικό λογοτεχνίας, που έχει ήδη αρχίσει να μας λείπει.

«Σαν πρόλογος», από το βιβλίο Παπαδιαμαντικά 2011

epoxika«Ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες μπορεί να έχει καλλιεργήσει, όπως και οποιοσδήποτε άλλος, εμμονές με ορισμένα θέματα. Επειδή, όμως, δεν διαθέτει μια κάποια συγκεκριμένη ιδιότητα ή, πιθανώς, αυστηρός με τον εαυτό του, δεν βρίσκει ικανοποιητικές τις επιδόσεις του σε κανέναν τομέα, φτάνει να μην ασχολείται με τα προσφιλή του θέματα ούτε καν ερασιτεχνικά. Αρκείται μόνο να παρακολουθεί τα έργα των άλλων και ν’ ασκεί κριτική, κατά κανόνα αυστηρή, όμοια μ’ εκείνη που ακολουθεί στον εαυτό του. Ας όψονται τα υψηλά στάνταρ που βάζει και στα οποία ουδείς τού φαίνεται να ανταποκρίνεται. Δεν έχουμε, πάντως, κατά νου τον ιδιοφυή ήρωα του μυθιστορήματος του Ρόμπερτ Μούζιλ. Ο δικός μας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες δεν έχει φιλοδοξίες. Μένει προσκολλημένος σε μια κάπως ρομαντική αντίληψη του κόσμου, την οποία ο ίδιος αρέσκεται ν’ αποκαλεί ορθολογιστική.

Αυτός, λοιπόν, ο χωρίς ιδιότητες άνθρωπος, είχε προ εικοσαετίας την έμπνευση ν’ αρχίσει να δημοσιεύει βιβλιοπαρουσιάσεις. Άδηλα παραμένουν ακόμη μέχρι σήμερα τα κίνητρά του. Προφανώς, δεν ήταν τα χρήματα, αφού δεν αμειβόταν. Και γιατί, άλλωστε, ν’ αμειφθεί για έργο μη παραδεδεγμένης χρησιμότητας, το οποίο, μάλιστα, το ασκούσαν πλείστοι άλλοι και δη, με βαρύνουσες ιδιότητες. Επίσης, πρέπει ν’ αποκλειστεί ως κίνητρο το κυνήγι της δόξας, δεδομένου ότι, ευθύς εξ αρχής, απέφευγε κάθε στενή επαφή με πρόσωπα του λογοτεχνικού χώρου. Θεωρούσε, ίσως αφελώς για τα κρατούντα ήθη, ότι κάθε μορφή κριτικής εξασθενεί και χάνει σε ανεξαρτησία όταν παρεμβάλλονται κοινωνικές σχέσεις. Αν επρόκειτο για ηθική στάση ή για αγοραφοβία, μένει αδιασαφήνιστο. Το πιθανότερο είναι ότι το έκανε προς ιδίαν ευχαρίστηση. Παρέμενε, πάντως, μονήρης και ιδιότροπος.

theo met erotosΤα δυο τρία έντυπα στα οποία δημοσίευσε τα κείμενά του, δεν τα επέλεξε. Τι περιθώρια, άλλωστε, επιλογών έχει ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες και χωρίς γνωριμίες. Μεταξύ αυτών βρισκόταν και μια σελίδα βιβλίου σ’ εβδομαδιαία πολιτική εφημερίδα αριστερών κατευθύνσεων. Η εφημερίδα ήταν στο ξεκίνημά της και στηριζόταν στην αμισθί προσφορά εργασίας. Η ομάδα, που συνεργαζόταν στην σελίδα βιβλίου, απαρτιζόταν από ανθρώπους με πολλές ιδιότητες και πολλές γνωριμίες. Όπως ήταν αναμενόμενο, στον χρόνο πάνω, βρήκαν το δρόμο τους σε άλλα έντυπα, μεγαλύτερης κυκλοφορίας και αμειβόμενης εργασίας. Έτσι, η σελίδα απογυμνώθηκε. Οι εκδότες, θεωρώντας μια σελίδα βιβλίου απαραίτητη, την άφησαν με μισή καρδιά στα χέρια του μισομερίδα που τους έλαχε. Προφανώς, προσωρινά. Ωστόσο, για μια ακόμη φορά επιβεβαιώθηκε το ουδέν μονιμότερον του προσωρινού. Η σελίδα συμπλήρωσε εικοσαετία, πάντοτε σε καθεστώς εθελοντικής εργασίας, παρόλο που η εφημερίδα απεκδύθηκε τον αρχικό ερασιτεχνικό της χαρακτήρα. Ο άνθρωπός μας παρέμεινε χωρίς ιδιότητες και, επιπλέον, χωρίς συμπάθειες. Το μόνο που, συν τω χρόνω, απέκτησε ήταν εμμονές.

papadiamantika 2011 TheodosoupoulouΣε κυρίαρχη εμμονή στις βιβλιοπαρουσιάσεις του αναδείχθηκε η ελληνική λογοτεχνία. Αρχικά, παρουσίαζε δοκίμια και μυθιστορήματα ξένων συγγραφέων, για τα οποία πίστευε ότι είχε σχετική κατατόπιση, όχι βέβαια ιεροφάντη. Στην πορεία, όμως, αντιλήφθηκε ότι, σε εφημερίδες και περιοδικά, η ελληνική λογοτεχνία αντιμετωπιζόταν ως φτωχός συγγενής. Τότε, τον κατέλαβε ένα σύνδρομο Ρομπέν των Δασών. Αναλογιζόταν, αν δεν στηρίξουμε εμείς το ελληνικό βιβλίο, ποιος θα το στηρίξει. Στιγμή δεν του πέρασε από το μυαλό πως εκθέτει το αριστερό του προφίλ, γιατί εύκολα αυτός ο τρόπος του σκέπτεσθαι παρερμηνεύεται και μπορεί να χαρακτηριστεί, αν όχι εθνικιστικός, σίγουρα εθνοκεντρικός. Είτε το ένα είτε το άλλο, όποιο εκ των δύο και να προκρίνουμε, αποτελεί μελανό σημείο σε κάθε σοβαρό αριστερό. Παρά τον κίνδυνο παρεξήγησης, εκείνος είχε μείνει προσκολλημένος στο πατριωτικό κέλευσμα, παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είναι μπαλωμένο. Μπορεί η παροιμιακή αυτή έκφραση να λέγεται για παντρειές, αλλά και η μόνιμη ενασχόληση μ’ ένα θέμα σε σύναψη σοβαρού δεσμού έως και γάμου καταλήγει. Όταν άρχισε να αποκτά και η ελληνική λογοτεχνία τους σταρ και δημιουργήθηκε ένα πρώτο εμβρυώδες μάρκετινγκ στο χώρο του βιβλίου, ο άνθρωπός μας κράτησε αποστάσεις. Κρίνοντας ότι ούτε η λογοτεχνία θα ξεφύγει από τις παρενέργειες της «παγκοσμιοποίησης», καλώς ή κακώς, περιορίστηκε στους ελάσσονες από τους ζώντες συγγραφείς και τους λησμονημένους από τους παλαιότερους. Στους τελευταίους έκανε μία και μοναδική εξαίρεση· αυτήν του Παπαδιαμάντη.

[…]

Δεν ήταν φίλος μου ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, ούτε ασθενής μου, παρόλο που είχα επιμείνει για την ανάγκη ψυχολογικής υποστήριξης. Κατά τη γνώμη μου, η εμμονή του ήταν σαφώς ψυχαναγκαστικής φύσεως, με όλα τα σύνδρομα φαινόμενα. Ούτε καλά καλά γνωστοί δεν είμαστε. Είχε κάποτε γράψει μια ευμενή κριτική για ένα μοναδικό βιβλίο μυθοπλασίας που είχα εκδώσει. Από τότε, κατά καιρούς, του τηλεφωνούσα. Δια ζώσης δεν είχαμε ποτέ συναντηθεί. Απορώ γιατί έστειλε σ’ εμένα ειδικά το φλασάκι με τα παπαδιαμαντικά του. Ίσως, να μην μιλούσε ούτε με κανέναν άλλο ούτε τηλεφωνικά.

[….]

Λέανδρος Βουλπιώτης»

 

ΥΓ. Αν και γνώριζα σχεδόν μια εικοσαετία τη Μ. Θεοδοσοπούλου, δεν την είχα συναντήσει ποτέ (είχαμε μιλήσει μια δυο φορές στο τηλέφωνο) ούτε και έχω δει φωτογραφία της. Απ’ όσο ξέρω, δεν κυκλοφορεί τέτοιο «πειστήριο» της παρουσίας της στον κόσμο μας, τουλάχιστον ευρέως. Ελλείψει εικόνας της, εικονογραφήσαμε το παρόν κείμενο με τη μορφή του αγαπημένου της Σκιαθίτη. 

Κ. Κατσουλάρης

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Θα ξεκινήσω αυτήν την παρουσίαση με έναν κάπως προσωπικό τόνο, που νομίζω ότι δικαιολογείται, αλλά έχει και νόημα....

«Η καρδιά κυνηγάει μονάχη» της Κάρσον ΜακΚάλερς: το αξεπέραστο ντεμπούτο μιας εικοσάχρονης

«Η καρδιά κυνηγάει μονάχη» της Κάρσον ΜακΚάλερς: το αξεπέραστο ντεμπούτο μιας εικοσάχρονης

Δυο λόγια για το πρώτο κι ωστόσο ώριμο μυθιστόρημα της Carson McCullers (1917 - 1967) «Η καρδιά κυνηγάει μονάχη», σε μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου (εκδ. Διόπτρα). 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς γεννιέται ένα σπουδαίο μυθιστόρημα όπως το ...

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες Σχέσεις» είναι αναντίρρητα ένα από τα επιτεύγματα της γαλλικής λογοτεχνίας, μα ταυτόχρονα κι ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα της παγκόσμιας γραμματείας. Στο κείμενο που ακολουθεί προσπαθώ να διερευνήσω το γιατί.*

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνω...

1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων και συζητήσεων

1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Αναλυτικό πρόγραμμα εκδηλώσεων και συζητήσεων

Αυτό είναι αναλυτικά το ιδιαίτερα πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων αλλά και θεματικών συζητήσεων που θα λάβουν χώρα στη διάρκεια των πέντε ημερών, 29 Ιουνίου - 3 Ιουλίου, στο 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. 

Επιμέλεια: Book Press

Πρόγραμμα Εκ...

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...
«Το τραγούδι της γοργόνας» της Σαρµέιν Κλιφτ (προδημοσίευση)

«Το τραγούδι της γοργόνας» της Σαρµέιν Κλιφτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charmian Clift «Το τραγούδι της γοργόνας» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Κάλυμνος μας αποκαλύφθηκε σταδιακά. Εκ π...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 30 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ