Η ερωτική έλξη ανάμεσα στον άνθρωπο και στα ζώα είναι ένα από τα ισχυρότερα ταμπού του πολιτισμού μας. Αν και οι μαρτυρίες για τέτοιου τύπου «επαφές» δεν λείπουν, συνήθως εμφανίζονται ως εκτρωματικές εκδηλώσεις διεστραμμένων αρσενικών που κακοποιούν αθώα ζώα. Τίποτε το ευγενές ή αισθησιακό δεν συνοδεύει αυτές τις αφηγήσεις.
Του Κ.Β. Κατσουλάρη
Από την άλλη, η συνύπαρξη ανθρώπων με ζώα, κυρίως με σκύλους και γάτες, στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις, τις περισσότερες φορές σε διαμερίσματα, έχει απενοχοποιήσει τον συναισθηματικό δεσμό μας με τα ζώα, κι εύκολα μπορεί να φανταστεί κανείς ότι στη σχέση ανάμεσα στον μοναχικό άνθρωπο και το αγαπημένο ζώο δεν θα ήταν απίθανο να εμφιλοχωρήσει κάποια μορφή ερωτικής έλξης, μέσα από τα χάδια, τις τρυφερότητες και τους εναγκαλισμούς. Άλλωστε, οι άνθρωποι που συμβιώνουν για καιρό με ζώα γνωρίζουν από πρώτο χέρι πόσο πλούσιος σε εκδηλώσεις μπορεί να γίνει ο συναισθηματικός κόσμος τους και σε πόσο μεγάλο βαθμό οι διαχωριστικές γραμμές που χαράσσουμε ανάμεσα σ’ εμάς και σ’ αυτά είναι τεχνητές – βολικές ίσως για τις επιδιώξεις μας, αλλά φιλοσοφικά και ηθικά διάτρητες [1].
Όσοι ζουν για καιρό με ζώα γνωρίζουν από πρώτο χέρι πόσο πλούσιος σε εκδηλώσεις μπορεί να γίνει ο συναισθηματικός κόσμος τους
Ένα μήνα μετά τη δημοσίευση της περίφημης νουβέλας Sarrasine (1830) [2], στην οποία αφηγείται τον έρωτα ενός γλύπτη για έναν καστράτο –θέμα τολμηρό για την εποχή–, ο Μπαλζάκ επανέρχεται με ένα αφήγημα εντελώς ασύνδετο με το υπόλοιπο έργο του, με τον τίτλο Ένα πάθος στην έρημο, και θέμα, ούτε λίγο ούτε πολύ, τον έρωτα ενός στρατιώτη και μιας λεοπάρδαλης. Αφετηρία στάθηκε ένα συμβάν από την επικαιρότητα, που έλαβε χώρα το 1829, στο Παρίσι, όταν ο θηριοδαμαστής Ανρί Μαρτέν παρουσίαζε στο κοινό τα εξημερωμένα του θηρία. Όπως έγινε γνωστό, εξασφάλιζε την αφοσίωση των ζώων μέσα από μια σειρά σεξουαλικών αγγιγμάτων, συχνότατα αρκετά εύγλωττων.
Ο Μπαλζάκ στήνει την ιστορία του ως διάλογο ανάμεσα στον ίδιο τον συγγραφέα (;) και μια γυναίκα, ακριβώς τη στιγμή που και οι δυο βγαίνουν από το τσίρκο. Ο συγγραφέας, θέλοντας προφανώς να εντυπωσιάσει, κάνει λόγο για μια εκπληκτική ιστορία, απολύτως σχετική, που του διηγήθηκε –αλήθεια, επινόηση, δεν γνωρίζουμε– ένας στρατιώτης με κομμένο πόδι, κάποιο βράδυ σαν κι εκείνο αφότου είχαν οι δυο τους παρακολουθήσει τα κατορθώματα του κυρίου Μαρτέν. Εκείνη τον παρακαλάει να της διηγηθεί την ιστορία του στρατιώτη που τόσο τον εντυπωσίασε, κι ο συγγραφέας υπόσχεται να της συντάξει μια επιστολή με τη συγκεκριμένη εξιστόρηση, στην οποία δίνει τον γενικό τίτλο «Οι Γάλλοι στην Αίγυπτο».
Κι ενώ ο στρατιώτης ετοιμάζεται για μια μάχη ζωής και θανάτου, γρήγορα διαπιστώνει ότι οι διαθέσεις του ζώου είναι κάθε άλλο παρά επιθετικές.
Η εν λόγω ιστορία εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια των αποικιοκρατικών πολέμων στη βόρειο Αφρική, όταν ένας Προβηγκιανός στρατιώτης το σκάει από τους Μαγρεβίνους δεσμώτες του και χάνεται στην έρημο. Έχοντας μπροστά του το φάσμα του βέβαιου θανάτου, ανακαλύπτει μια μικρή όαση, στο βράχο της οποίας υπάρχει ένα σωτήριο κοίλωμα όπου βρίσκει καταφύγιο από τον καυτό ήλιο. Το άλλο πρωί, κι αφού κατάκοπος όπως ήταν κοιμήθηκε ολονυχτίς, θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ανατριχιαστικό θέαμα: Δίπλα του, σε απόσταση ενός μέτρου, σε σημείο που του φράζει την έξοδο, κοιμάται μια επιβλητική θηλυκή λεοπάρδαλη. Κι ενώ ο στρατιώτης ετοιμάζεται για μια μάχη ζωής και θανάτου, γρήγορα διαπιστώνει ότι οι διαθέσεις του ζώου είναι κάθε άλλο παρά επιθετικές. Μια ιδιότυπη σχέση αναπτύσσεται ανάμεσα σ' εκείνον και το περήφανο αιλουροειδές, με όλη την ένταση και τη ζήλια που αναγνωρίζουμε στα ερωτικά πάθη.
Δεν θα σας αποκαλύψω το τέλος της ιστορίας, αν και η αξία της δεν οφείλεται τόσο στην πλοκή ή στην κατάληξή της, όσο στις θαυμάσιες περιγραφές με τις οποίες ο Μπαλζάκ –σε έξαρση λυρισμού ασυνήθιστου για το ύφος του– ντύνει την παράδοξη αυτή σχέση, συνδέοντάς την με τη μεταφυσική αγωνία που γεννά ο φόβος του τέλους αλλά και η απεραντοσύνη της ερήμου. Ένα σπάνιο διήγημα, εντελώς ξένο στο μπαλζακικό corpus, τολμηρό στη θεματολογία και στην προσέγγιση, που μοιραία μας έφερε στο νου το μυθιστόρημα Η ζωή του Πι του Γιαν Μαρτέλ (εκδ. Ψυχογιός), στο οποίο ένας νέος βρίσκεται μοναχός σε μια βάρκα με μια Τίγρη, στο μέσο του ωκεανού. Ωστόσο, πολύ πιο κοντά στο αισθαντικό μπαλζακικό πνεύμα βρίσκεται ο Ανδρέας Εμπειρίκος στη νουβέλα του Ζεμφύρα ή το Μυστικόν της Πασιφάης που, όπως μας πληροφορεί ο εκδότης στο σχετικό σημείωμά του, κυκλοφορεί σε βιβλιαράκι της ίδιας σειράς «Άτακτος λαγός». Πρόκειται, ειρήσθω εν παρόδω, για εκδοτική σειρά-κόσμημα των εκδόσεων Άγρα που ξεχωρίζει τόσο χάρη στις επιλογές των κειμένων (ευσύνοπτα κι έκκεντρα διηγήματα ή δοκίμια, σε προσεγμένες μεταφράσεις) όσο και χάρη στην ιδιαίτερη τυπογραφική και εκδοτική φροντίδα που χαρακτηρίζει τα τομίδια. Αναζητήστε τα.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.
Ένα πάθος στην έρημο
