Extraterrestrial800

Τούτο το βιβλίο του αστροφυσικού Avi Loeb με τον προκλητικό τίτλο Extraterrestrial, και υπότιτλο «Η πρώτη ένδειξη νοήμονος εξωγήινης ζωής» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Utopia), κυκλοφόρησε τέλος Ιουλίου, κι έχει για την ώρα μάλλον περάσει απαρατήρητο. Κι όμως! Είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά βιβλία που έχουμε διαβάσει τελευταία.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ο λόγος; Είναι η πρώτη φορά που ένας αναγνωρισμένος επιστήμονας, κορυφαίος αστρονόμος του Χάρβαρντ, σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης για το διάστημα, και πολλά άλλα, ισχυρίζεται με τόση πειθώ και ενάργεια κάτι το εντελώς εξωφρενικό: Ότι ένα αντικείμενο κατασκευασμένο από εξωγήινο πολιτισμό διέσχισε με ταχύτητα το ηλιακό μας σύστημα, όχι παλιά, κάποτε στο μακρινό παρελθόν, αλλά πολύ πρόσφατα. Για να είμαστε πιο ακριβείς, δεν το ισχυρίστηκε για πρώτη φορά μέσα από αυτό το βιβλίο, το ισχυρίστηκε λίγο μετά απ' όταν έλαβε χώρα το σπάνιο γεγονός και οι απόψεις του δεν έχουν περάσει απαρατήρητες ούτε από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.

Συγκεκριμένα, τα πράγματα έχουν ως εξής: Στις 19 Οκτωβρίου 2017, επιστήμονες στο αστεροσκοπείο της Χαβάης παρατήρησαν φευγαλέα ένα αντικείμενο να διασχίζει το εσωτερικό ηλιακό μας σύστημα, κινούμενο με τέτοια ταχύτητα ώστε θα μπορούσε να έχει προέλθει μόνο από ένα μακρινό άστρο. Αρχικά θεωρήθηκε ότι ήταν κομήτης αλλά στη συνέχεια κατατάχτηκε ως αστεροειδής. Θεωρήθηκε ένα πολύ σπάνιο αντικείμενο ενώ το σχετικό δημοσίευμα των Karen J. Meech και Robert Weryk στο έγκυρο περιοδικό Nature ένα μήνα μετά προκάλεσε ποικίλες συζητήσεις και διχογνωμίες στην επιστημονική κοινότητα, για τη φύση του και την προέλευσή του. Χαρακτηριστικό είναι ότι η NASA ανάρτησε δημοσίευμα στην σελίδα της μόλις λίγες μέρες μετά τον εντοπισμό του αντικειμένου, στις 26 Οκτωβρίου του 2017, με ακριβές σχεδιάγραμμα για την πορεία του και τίτλο Μικρός αστεροειδής ή κομήτης επισκέπτεται το ηλιακό μας σύστημα. Η ονομασία του πάντως δεν ήταν δίχως δεύτερη ανάγνωση. Ονομάστηκε Ομούαμούα, που σημαίνει «αγγελιαφόρος» στη γλώσσα της Χαβάης.

Ο Άβι Λεμπ, τότε Πρόεδρος του Τμήματος Αστρονομίας του Χάρβαρντ, υποστήριξε ότι ο Ομούαμούα δεν ήταν αστεροειδής: κινούνταν υπερβολικά γρήγορα διαγράφοντας μια ακανόνιστη τροχιά, και πίσω του δεν άφηνε θραύσματα ή ίχνη αερίων, τίποτε που να δικαιολογούσε την αλλαγή στην πορεία του. Έκτοτε, διάφορες επιστημονικές εξηγήσεις έχουν προταθεί, με τις περισσότερες να υποστηρίζουν τη θεωρία ενός πολύ ιδιόρρυθμου αστερειδούς. Όλες πάντως συμφωνούν σε ένα πράγμα: ο Ομούαμούα είναι ένα πολύ περίεργο, μοναδικό στο είδος του αντικείμενο.

anaparastasi tou Oumuamua
solar sail 1280x720

Αναπαραστάσεις του Ομούαμούα: Για να δικαιολογείται η τροχιά του, λένε οι επιστήμονες, ο αστεροειδής πρέπει να έχει ένα πολύ ασυνήθιστο σχήμα: το σχήμα «πούρου» (εικ. 1). Ο Άβι Λεμπ δεν υιοθετεί αυτήν την εκδοχή, και προτιμά τη θεωρία ότι το αντικείμενο είχε την -εξίσου ασυνήθιστη- μορφή «τηγανίτας», δηλαδή ενός δίσκου πολύ λεπτού σε πάχος. Πάνω σε αυτό το σχήμα στηρίζει τη θεωρία του ότι το αντικείμενο που διέσχισε το ηλιακό μας σύστημα με πολύ μεγάλη ταχύτητα δεν ήταν αστεροειδής, αλλά ένα τεχνολογικό αντικείμενο, ένα «ηλιακό ιστίο», αντικείμενο δηλαδή που κινείται με την προωθητική δύναμη των φωτονίων του ήλιου (εικ. 2). Η τεχνολογία ηλιακών ιστίων δεν μας είναι άγνωστη, και πρόσφατα μάλιστα υπήρξαν αποστολές τέτοιων αντικειμένων γύρω από τη Γη. Το τελευταίο που στάλθηκε, με την ονομασία LightSail-2, βρίσκεται ακόμη σε τροχιά.

Ο Λεμπ επιχειρηματολογεί με ζέση για ποιους λόγους κάθε άλλη ερμηνεία είναι σχεδόν απίθανη και φτάνει μάλιστα να κάνει υποθέσεις για το είδος της τεχνολογίας που κινούσε αυτό το παράξενο αντικείμενο, που παρατηρήθηκε από τα τηλεσκόπια για πολλές ώρες. Η σκέψη του είναι τολμηρή, ανοιχτή, χωρίς ποτέ να φεύγει από τα όρια της επιστήμης και της λογικής. Αναπτύσσει με επιχειρήματα τη θεωρία του, στηριζόμενος κυρίως στη μέθοδο της εις άτοπον απαγωγής. Αφού κάθε άλλη εκδοχή αποκλείεται, ή είναι τόσο στατιστικά απίθανη που δεν έχει νόημα να την υιοθετήσουμε, τότε δεν απομένει παρά η εκδοχή το αντικείμενο αυτό να μην είναι αστεροειδής. Όπερ έδει δείξαι.

Το πρόβλημα, που το παραδέχεται και ο ίδιος ο Λεμπ, είναι ότι καθώς δεν είμασταν έτοιμοι να δεχτούμε μια τέτοια «επίσκεψη», οι εικόνες που κατάφεραν τα τηλεσκόπιά μας να συγκεντρώσουν είναι λιγοστές και όχι τόσο καθαρές όσο θα θέλαμε. Ο Ομούαμούα έγινε αντιληπτός πολύ αργά, αφού είχε αρχίσει να απομακρύνεται από εμάς, κι άρα όλες οι υποθέσεις για το σχήμα του, τη φύση του, τις ιδιότητές του και την προέλευσή του δεν μπορεί παρά να είναι θεωρητικές. Σε αυτήν την αδυναμία, και στο γεγονός ότι πρόκειται όντως για ένα πολύ εξωτικό αντικείμενο, στηρίζει ο Λεμπ τη δική του ιδιαίτερα τολμηρή, και ταυτόχρονα τόσο γοητευτική θεωρία. Ο ίδιος, ωστόσο, δεν είναι κάποιος εκκεντρικός επιστήμονας που αναζητά δημοσιότητα: προέρχεται από τον πυρήνα της επιστημονικής κοινότητας των αστροφυσικών, κι ως εκ τούτου οι απόψεις του δεν είναι εύκολο να υποτιμηθούν ή να αγνοηθούν

loebavi

Ο 58χρονος, ισραηλινής καταγωγής, Avi Loeb υπήρξε ο μακροβιότερος επικεφαλής του τμήματος Αστρονομίας του Χάρβαρντ (2011–2020), έχει κάνει εκατοντάδες δημοσιεύσεις, ενώ έχει συνεργαστεί στενά με κορυφαίους επιστήμονες, όπως ο Στίβεν Χόκινγκ. Μεταξύ άλλων, διευθύνει το πρόγραμμα «Black Hole Initiative» του Χάρβαρντ και το Institute for Theory and Computation, σύμπραξη Χάρβαρντ - Σμιθσόνιαν.

politeia link more

Το βιβλίο του Λεμπ, πάντως, έχει ευρύτερο ενδιαφέρον, καθώς μας μιλάει για τον συντηρητισμό που κυριαρχεί στον επιστημονικό χώρο, τον αγώνα για τα κονδύλια, την τάση προσκόλλησης σε εντελώς εξωτικές θεωρίες της φυσικής και των μαθηματικών (υπερσυμμετρία, θεωρία των χορδών, των πολλαπλών συμπάντων), κι ας στερούνται πειραματικής επιβεβαίωσης ή ενδείξεων, ενώ υποτιμούνται προγράμματα σαν αυτό του Ινστιτούτου SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) τα οποία, αν μη τι άλλο, έχουν ξεκάθαρο και απολύτως εύλογο σκοπό.

Μέσα από τη θεώρηση που προτείνει, πιστεύει ότι η ίδια η ανθρωπότητα πρέπει να αλλάξει την προοπτική της, να δει τον εαυτό της και τη θέση της στον σύμπαν με νέο βλέμμα, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες να μην αποδειχτεί ένας (ακόμη;) πολιτισμός που έπεσε θύμα της ίδιας της ανάπτυξής του.

Όσο για την ύπαρξη ή όχι εξωγήινης ζωής κάπου στο απέραντο σύμπαν, η στατιστική είναι απόλυτη: Το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχει, αλλά πώς και πότε θα καταφέρουμε να τη συναντήσουμε, να την εντοπίσουμε, ή έστω να αναγνωρίσουμε τα ίχνη της.

Άλλωστε, για να δανειστούμε μια ατάκα από την ταινία που έκανε γνωστό στο ευρύ κοινό το πρόγραμμα SETI, την «Επαφή» (Contact), το να μην υπάρχει αλλού στο σύμπαν νοήμων ζωή, «θα ήταν τραγικό χαράμισμα χώρου» (it'll be an awful waste of space).

contact

Ο Μάθιου ΜακΚόναχι κοιτάζει την Τζόντι Φόστερ καθώς εκείνη κοιτάζει μαγεμένη τα άστρα, στην ταινία «Επαφή» του Ρόμπερτ Ζεμέκις, που υπήρξε διασκευή του ομότιτλου βιβλίου επιστημονικής εκλαϊκευσης του Αμερικανού αστρονόμου και αστροφυσικού Καρλ Σέιγκαν.

Απόσπασμα από το βιβλίο

Extraterrestrial exof«Για να ωριμάσει ο πολιτισμός μας, πρέπει να τολμήσουμε να εξερευνήσουμε το διάστημα και να αναζητήσουμε άλλους πολιτισμούς. Εκεί έξω, μπορεί να ανακαλύψουμε πως όχι μόνο δεν είμαστε τα μόνα παιδιά στη γειτονιά, αλλά και ότι δεν είμαστε σε καμία περίπτωση τα εξυπνότερα παιδιά στη γειτονιά. Όπως κάποτε εγκαταλείψαμε την πίστη ότι η Γη βρισκόταν στο κέντρο του Σύμπαντος, έτσι και τώρα πρέπει να αρχίσουμε να ενεργούμε με βάση το ξεκάθαρα πιθανό ενδεχόμενο ότι δεν είμαστε τα μοναδικά νοήμονα όντα.

[…]

Ένα τέτοιο πλαίσιο αντίληψης θα μας προικίσει με μια αίσθηση μετριοφροσύνης, και η μετριοφροσύνη θα εξευγενίσει την προοπτική μας για τη θέση μας στο Σύμπαν, η οποία είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο συνήθως πιστεύουμε». (σελ. 269)

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Λεωφόρος Λίνκολν» του Άμορ Τόουλς (κριτική) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης στην Αμερική του πενήντα

«Λεωφόρος Λίνκολν» του Άμορ Τόουλς (κριτική) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης στην Αμερική του πενήντα

Για το μυθιστόρημα του Άμορ Τόουλς [Amor Towles] «Λεωφόρος Λίνκολν»  (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Διόπτρα) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης, με φρέσκια ματιά και καλοδουλεμένους χαρακτήρες, που μας μεταφέρει στη θρυλική Αμερική του πενήντα.

...

Ο Καζαντζάκης ξανανασταίνεται: Το νήμα και το νόημα

Ο Καζαντζάκης ξανανασταίνεται: Το νήμα και το νόημα

Τη στιγμή που γράφω τούτες τις γραμμές κρατάω στα χέρια μου ένα νέο, ανέκδοτο μέχρι σήμερα μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη. Είναι δυνατόν; Κι όμως, ναι. Τίτλος του, «Ο ανήφορος», ενώ η συγγραφή του χρονολογείται κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '40, μετά τον Ζορμπά.

Του ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Θα ξεκινήσω αυτήν την παρουσίαση με έναν κάπως προσωπικό τόνο, που νομίζω ότι δικαιολογείται, αλλά έχει και νόημα....

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ