Extraterrestrial800

Τούτο το βιβλίο του αστροφυσικού Avi Loeb με τον προκλητικό τίτλο Extraterrestrial, και υπότιτλο «Η πρώτη ένδειξη νοήμονος εξωγήινης ζωής» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Utopia), κυκλοφόρησε τέλος Ιουλίου, κι έχει για την ώρα μάλλον περάσει απαρατήρητο. Κι όμως! Είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά βιβλία που έχουμε διαβάσει τελευταία.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ο λόγος; Είναι η πρώτη φορά που ένας αναγνωρισμένος επιστήμονας, κορυφαίος αστρονόμος του Χάρβαρντ, σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης για το διάστημα, και πολλά άλλα, ισχυρίζεται με τόση πειθώ και ενάργεια κάτι το εντελώς εξωφρενικό: Ότι ένα αντικείμενο κατασκευασμένο από εξωγήινο πολιτισμό διέσχισε με ταχύτητα το ηλιακό μας σύστημα, όχι παλιά, κάποτε στο μακρινό παρελθόν, αλλά πολύ πρόσφατα. Για να είμαστε πιο ακριβείς, δεν το ισχυρίστηκε για πρώτη φορά μέσα από αυτό το βιβλίο, το ισχυρίστηκε λίγο μετά απ' όταν έλαβε χώρα το σπάνιο γεγονός και οι απόψεις του δεν έχουν περάσει απαρατήρητες ούτε από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.

Συγκεκριμένα, τα πράγματα έχουν ως εξής: Στις 19 Οκτωβρίου 2017, επιστήμονες στο αστεροσκοπείο της Χαβάης παρατήρησαν φευγαλέα ένα αντικείμενο να διασχίζει το εσωτερικό ηλιακό μας σύστημα, κινούμενο με τέτοια ταχύτητα ώστε θα μπορούσε να έχει προέλθει μόνο από ένα μακρινό άστρο. Αρχικά θεωρήθηκε ότι ήταν κομήτης αλλά στη συνέχεια κατατάχτηκε ως αστεροειδής. Θεωρήθηκε ένα πολύ σπάνιο αντικείμενο ενώ το σχετικό δημοσίευμα των Karen J. Meech και Robert Weryk στο έγκυρο περιοδικό Nature ένα μήνα μετά προκάλεσε ποικίλες συζητήσεις και διχογνωμίες στην επιστημονική κοινότητα, για τη φύση του και την προέλευσή του. Χαρακτηριστικό είναι ότι η NASA ανάρτησε δημοσίευμα στην σελίδα της μόλις λίγες μέρες μετά τον εντοπισμό του αντικειμένου, στις 26 Οκτωβρίου του 2017, με ακριβές σχεδιάγραμμα για την πορεία του και τίτλο Μικρός αστεροειδής ή κομήτης επισκέπτεται το ηλιακό μας σύστημα. Η ονομασία του πάντως δεν ήταν δίχως δεύτερη ανάγνωση. Ονομάστηκε Ομούαμούα, που σημαίνει «αγγελιαφόρος» στη γλώσσα της Χαβάης.

Ο Άβι Λεμπ, τότε Πρόεδρος του Τμήματος Αστρονομίας του Χάρβαρντ, υποστήριξε ότι ο Ομούαμούα δεν ήταν αστεροειδής: κινούνταν υπερβολικά γρήγορα διαγράφοντας μια ακανόνιστη τροχιά, και πίσω του δεν άφηνε θραύσματα ή ίχνη αερίων, τίποτε που να δικαιολογούσε την αλλαγή στην πορεία του. Έκτοτε, διάφορες επιστημονικές εξηγήσεις έχουν προταθεί, με τις περισσότερες να υποστηρίζουν τη θεωρία ενός πολύ ιδιόρρυθμου αστερειδούς. Όλες πάντως συμφωνούν σε ένα πράγμα: ο Ομούαμούα είναι ένα πολύ περίεργο, μοναδικό στο είδος του αντικείμενο.

anaparastasi tou Oumuamua
solar sail 1280x720

Αναπαραστάσεις του Ομούαμούα: Για να δικαιολογείται η τροχιά του, λένε οι επιστήμονες, ο αστεροειδής πρέπει να έχει ένα πολύ ασυνήθιστο σχήμα: το σχήμα «πούρου» (εικ. 1). Ο Άβι Λεμπ δεν υιοθετεί αυτήν την εκδοχή, και προτιμά τη θεωρία ότι το αντικείμενο είχε την -εξίσου ασυνήθιστη- μορφή «τηγανίτας», δηλαδή ενός δίσκου πολύ λεπτού σε πάχος. Πάνω σε αυτό το σχήμα στηρίζει τη θεωρία του ότι το αντικείμενο που διέσχισε το ηλιακό μας σύστημα με πολύ μεγάλη ταχύτητα δεν ήταν αστεροειδής, αλλά ένα τεχνολογικό αντικείμενο, ένα «ηλιακό ιστίο», αντικείμενο δηλαδή που κινείται με την προωθητική δύναμη των φωτονίων του ήλιου (εικ. 2). Η τεχνολογία ηλιακών ιστίων δεν μας είναι άγνωστη, και πρόσφατα μάλιστα υπήρξαν αποστολές τέτοιων αντικειμένων γύρω από τη Γη. Το τελευταίο που στάλθηκε, με την ονομασία LightSail-2, βρίσκεται ακόμη σε τροχιά.

Ο Λεμπ επιχειρηματολογεί με ζέση για ποιους λόγους κάθε άλλη ερμηνεία είναι σχεδόν απίθανη και φτάνει μάλιστα να κάνει υποθέσεις για το είδος της τεχνολογίας που κινούσε αυτό το παράξενο αντικείμενο, που παρατηρήθηκε από τα τηλεσκόπια για πολλές ώρες. Η σκέψη του είναι τολμηρή, ανοιχτή, χωρίς ποτέ να φεύγει από τα όρια της επιστήμης και της λογικής. Αναπτύσσει με επιχειρήματα τη θεωρία του, στηριζόμενος κυρίως στη μέθοδο της εις άτοπον απαγωγής. Αφού κάθε άλλη εκδοχή αποκλείεται, ή είναι τόσο στατιστικά απίθανη που δεν έχει νόημα να την υιοθετήσουμε, τότε δεν απομένει παρά η εκδοχή το αντικείμενο αυτό να μην είναι αστεροειδής. Όπερ έδει δείξαι.

Το πρόβλημα, που το παραδέχεται και ο ίδιος ο Λεμπ, είναι ότι καθώς δεν είμασταν έτοιμοι να δεχτούμε μια τέτοια «επίσκεψη», οι εικόνες που κατάφεραν τα τηλεσκόπιά μας να συγκεντρώσουν είναι λιγοστές και όχι τόσο καθαρές όσο θα θέλαμε. Ο Ομούαμούα έγινε αντιληπτός πολύ αργά, αφού είχε αρχίσει να απομακρύνεται από εμάς, κι άρα όλες οι υποθέσεις για το σχήμα του, τη φύση του, τις ιδιότητές του και την προέλευσή του δεν μπορεί παρά να είναι θεωρητικές. Σε αυτήν την αδυναμία, και στο γεγονός ότι πρόκειται όντως για ένα πολύ εξωτικό αντικείμενο, στηρίζει ο Λεμπ τη δική του ιδιαίτερα τολμηρή, και ταυτόχρονα τόσο γοητευτική θεωρία. Ο ίδιος, ωστόσο, δεν είναι κάποιος εκκεντρικός επιστήμονας που αναζητά δημοσιότητα: προέρχεται από τον πυρήνα της επιστημονικής κοινότητας των αστροφυσικών, κι ως εκ τούτου οι απόψεις του δεν είναι εύκολο να υποτιμηθούν ή να αγνοηθούν

loebavi

Ο 58χρονος, ισραηλινής καταγωγής, Avi Loeb υπήρξε ο μακροβιότερος επικεφαλής του τμήματος Αστρονομίας του Χάρβαρντ (2011–2020), έχει κάνει εκατοντάδες δημοσιεύσεις, ενώ έχει συνεργαστεί στενά με κορυφαίους επιστήμονες, όπως ο Στίβεν Χόκινγκ. Μεταξύ άλλων, διευθύνει το πρόγραμμα «Black Hole Initiative» του Χάρβαρντ και το Institute for Theory and Computation, σύμπραξη Χάρβαρντ - Σμιθσόνιαν.

politeia link more

Το βιβλίο του Λεμπ, πάντως, έχει ευρύτερο ενδιαφέρον, καθώς μας μιλάει για τον συντηρητισμό που κυριαρχεί στον επιστημονικό χώρο, τον αγώνα για τα κονδύλια, την τάση προσκόλλησης σε εντελώς εξωτικές θεωρίες της φυσικής και των μαθηματικών (υπερσυμμετρία, θεωρία των χορδών, των πολλαπλών συμπάντων), κι ας στερούνται πειραματικής επιβεβαίωσης ή ενδείξεων, ενώ υποτιμούνται προγράμματα σαν αυτό του Ινστιτούτου SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) τα οποία, αν μη τι άλλο, έχουν ξεκάθαρο και απολύτως εύλογο σκοπό.

Μέσα από τη θεώρηση που προτείνει, πιστεύει ότι η ίδια η ανθρωπότητα πρέπει να αλλάξει την προοπτική της, να δει τον εαυτό της και τη θέση της στον σύμπαν με νέο βλέμμα, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες να μην αποδειχτεί ένας (ακόμη;) πολιτισμός που έπεσε θύμα της ίδιας της ανάπτυξής του.

Όσο για την ύπαρξη ή όχι εξωγήινης ζωής κάπου στο απέραντο σύμπαν, η στατιστική είναι απόλυτη: Το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχει, αλλά πώς και πότε θα καταφέρουμε να τη συναντήσουμε, να την εντοπίσουμε, ή έστω να αναγνωρίσουμε τα ίχνη της.

Άλλωστε, για να δανειστούμε μια ατάκα από την ταινία που έκανε γνωστό στο ευρύ κοινό το πρόγραμμα SETI, την «Επαφή» (Contact), το να μην υπάρχει αλλού στο σύμπαν νοήμων ζωή, «θα ήταν τραγικό χαράμισμα χώρου» (it'll be an awful waste of space).

contact

Ο Μάθιου ΜακΚόναχι κοιτάζει την Τζόντι Φόστερ καθώς εκείνη κοιτάζει μαγεμένη τα άστρα, στην ταινία «Επαφή» του Ρόμπερτ Ζεμέκις, που υπήρξε διασκευή του ομότιτλου βιβλίου επιστημονικής εκλαϊκευσης του Αμερικανού αστρονόμου και αστροφυσικού Καρλ Σέιγκαν.

Απόσπασμα από το βιβλίο

Extraterrestrial exof«Για να ωριμάσει ο πολιτισμός μας, πρέπει να τολμήσουμε να εξερευνήσουμε το διάστημα και να αναζητήσουμε άλλους πολιτισμούς. Εκεί έξω, μπορεί να ανακαλύψουμε πως όχι μόνο δεν είμαστε τα μόνα παιδιά στη γειτονιά, αλλά και ότι δεν είμαστε σε καμία περίπτωση τα εξυπνότερα παιδιά στη γειτονιά. Όπως κάποτε εγκαταλείψαμε την πίστη ότι η Γη βρισκόταν στο κέντρο του Σύμπαντος, έτσι και τώρα πρέπει να αρχίσουμε να ενεργούμε με βάση το ξεκάθαρα πιθανό ενδεχόμενο ότι δεν είμαστε τα μοναδικά νοήμονα όντα.

[…]

Ένα τέτοιο πλαίσιο αντίληψης θα μας προικίσει με μια αίσθηση μετριοφροσύνης, και η μετριοφροσύνη θα εξευγενίσει την προοπτική μας για τη θέση μας στο Σύμπαν, η οποία είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο συνήθως πιστεύουμε». (σελ. 269)

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Πόσο συχνά, κλείνοντας ένα βιβλίο, έχεις την αίσθηση ότι η ανάγνωσή του σου άνοιξε, όχι ένα, αλλά πολλά παράθυρα στον κόσμο; Κι ότι σου έδωσε εργαλεία κατανόησης περίπλοκων ιστορικών και γεωπολιτικών ζητημάτω ...

Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους: σκέψεις και αφηγήσεις για την τετράποδη σκιά μας

Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους: σκέψεις και αφηγήσεις για την τετράποδη σκιά μας

«Όπου κι αν είμαστε, η σκιά που καλπάζει πίσω μας είναι τετράποδη» μας λέει η Αμερικανίδα ψυχαναλύτρια, ποιήτρια και κανταδόρα Κλαρίσα Πίνκολα Εστές, καθώς εξιστορεί εμπειρίες που την έκαναν να δει αλλιώς το σώμα της και τη ζωή της.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Η λέσχη φόνων της Πέμπτης: ένα πανέξυπνο whodunit

Η λέσχη φόνων της Πέμπτης: ένα πανέξυπνο whodunit

Η συνταγή είναι παλιά και δοκιμασμένη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εύκολη. Μα αν σου πετύχει, όλοι θέλουν να διαβάσουν, τη μια στιγμή ή την άλλη, ένα αστείο και πνευματώδες whodunit αστυνομικό. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Η Λέσχη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά

Είκοσι πέντε χρόνια έρευνας χρειάστηκε ο δημοσιογράφος και διευθυντής της εφημερίδας «Η Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς για να καταλήξει στο αδημοσίευτο και σπάνιο υλικό που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974», το οποίο αφορά την επταετία που καθόρισε την ιστορική πορεία της χώρας μας και ανα...

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν

Τάσεις, στάσεις και το γυμνό μετέωρο σώμα του χορευτή. Πέντε παραστάσεις που ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

Η σύγχρονη περφόρμανς αρνείται τον παραδοσιακό δυϊσμό σώματος και μυαλού και αναζητά τη συνείδηση που εδράζει στο γυμνό σώμα. Η εκτός πλαισίου χρήσ...

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Μπλε ήλιος, του Διονύση Μαρίνου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Διονύση Μαρίνου «Μπλε ήλιος», το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Μαριάννα]

Μία φλοίδα φως, σαν κάτι ζωντανό που ανασα...

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ