Του Φοίβου Καρζή
Χώρα που προτιμάει να ζει την ιστορία της ως μύθο, η Ελλάδα περιγράφεται αποτελεσματικότερα μέσα από τη λογοτεχνική της διήγηση, παρά στις ιστορικές της καταγραφές. Αν θέλει κανείς να μάθει τι συνέβη μετά τον πόλεμο, η καλύτερη ιδέα είναι να διαβάσει το «Τρίτο Στεφάνι» του Ταχτσή. Για τη δεκαετία του ‘70
είναι η «Αρχαία Σκουριά» της Δούκα. Και για το πώς φτάσαμε εδώ που είμαστε σήμερα, αποκαλυπτικότερη από τους πίνακες του δημοσίου χρέους είναι η «Άμυνα Ζώνης» του Μάρκαρη.
Σοβαρή υποψηφιότητα για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες λογοτεχνικές αναγνώσεις της Ελλάδας των δύο τελευταίων δεκαετιών θέτει η νουβέλα του Λάκη Δόλγερα «Mια σκοτεινή υπόθεση» (Γαβριηλίδης 2010). Χρησιμοποιώντας σειρά από γνωστές τεχνικές (όπως ο εγκιβωτισμός και η πολυπρισματική διήγηση του ίδιου μύθου, κυρίως από διαφορετικούς αφηγητές, πρόσωπα του δράματος), υποδύεται τον τύπο ενός αστυνομικού μυθιστορήματος για να παρουσιάσει μια κλασική οικογενειακή τραγωδία, που εκτυλίσσεται στο φόντο μιας κοινωνίας η οποία ζει τη μετάβασή της από τις παραδοσιακές συντεταγμένες στη φάση μιας ανάπτυξης που δημιουργεί βαθύ ρήγμα ανάμεσα στους «επιτυχημένους», που την αξιοποιούν, και τους «περιθωριακούς», που αδυνατούν να την κατανοήσουν και να την ακολουθήσουν.
Πολύ ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι οι κοινωνικές διεργασίες δεν επηρεάζουν άμεσα την πλοκή και την τύχη των πρωταγωνιστών – όπως στο συνήθη λογοτεχνικό τύπο. Αντίθετα, τα πρόσωπα εμφανίζονται στο δικό τους επίπεδο, κινούμενα από τις μεταξύ τους σχέσεις, ενώ η Ελλάδα των τελευταίων 25 χρόνων προβάλλει σαν φόντο, ραγδαία μεταβαλλόμενη, αποσπασματική, απρόσωπη, συγκροτημένη από ατομικά ενδιαφέροντα και ολοένα περισσότερο αμέτοχη ψυχικά σε ό,τι εξελίσσεται στις ζωές εκείνων που την συνθέτουν.
Ένα επεισόδιο χαρακτηριστικό της υπαινικτικής παρουσίας της «νέας Ελλάδας» στην πλοκή: Ο κεντρικός ήρωας είναι ύποπτος για τη δολοφονία της γυναίκας του. Έχει εκτίσει πολυετή κάθειρξη, καταδικασμένος (ίσως) άδικα. Περιμένει το Εφετείο και η υπόθεση έχει πάψει να συγκινεί την κοινή γνώμη. Ένας εκδότης, που απορρίπτει την ιστορία του ως «μη εμπορική», εξηγεί πως «οι περισσότεροι θεωρούν τον [ήρωα του βιβλίου] Δεμερτζή τυχερό. Ήταν βοσκός στο βουνό και κατάφερε να γίνει δημόσιος υπάλληλος». Και στην επισήμανση ότι ήταν απλώς «βοηθός μαγειρείου» στο Λαϊκό Νοσοκομείο, απαντά: «βοηθός μαγειρείου, αλλά δημόσιος υπάλληλος. Ξέρεις πόσοι θα ήθελαν να είναι στη θέση του;»
