Του Ευθύμιου Σακκά
Μια μέρα σαν σήμερα το 1876 είχε έρθει στη ζωή ο Ιταλός Φίλιππο Μαρινέτι. Έζησε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου όπου και σπούδασε μεταβαίνοντας στη συνέχεια στη Σορβόννη και ολοκληρώνοντας τον κύκλο της εκπαίδευσής του στην Πάβια.
Πέρα από το ποιητικό του έργο ο Μαρινέτι είναι γνωστός για την συμμετοχή του στο ιταλικό φουτουριστικό κίνημα, του οποίου υπήρξε και ένας από τους βασικούς εκπροσώπους του. Οι φουτουριστές ήταν υπέρμαχοι της τεχνολογικής και βιομηχανικής εξέλιξης και αποποιήθηκαν τις παλιές τεχνοτροπίες. Συνοπτικά ο φουτουρισμός γεννήθηκε σαν μια αντίθεση απέναντι στην επίσημη επιστήμη και τον κοινωνικό βερισμό και ως επιθυμία για νεωτερισμό.
Εξαρχής όμως το κίνημα κυοφορούσε στους κόλπους του μια θεμελιώδη αντίφαση και πλέον υπάρχουνε δύο διαφορετικές οπτικές από τις οποίες μπορεί κανείς να βγάλει τα συμπεράσματά του για την συμβολή του στην τέχνη και την κοινωνία. Από τη μία το καθαρά καλλιτεχνικό κίνημα κι από την άλλη εκείνη που βλέπει σ’ αυτό τα πρώτα σπέρματα τού ιταλικού φασισμού. Δεν ήταν διόλου τυχαίο άλλωστε ότι με τις γραμμές του κινήματος συντάχθηκαν καλλιτέχνες που άλλοι ανήκανε στον αναρχικό και άλλοι στον εθνικιστικό χώρο.
Όλα αυτά βέβαια στην αρχή, καθώς από ένα σημείο κι έπειτα οι θέσεις των φουτουριστών ξεκαθαρίσανε υποστηρίζοντας αχαλίνωτα τον Πανιταλισμό. Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Μουσολίνι. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι πολλοί καλλιτέχνες, όπως ο ζωγράφος και γλύπτης Umberto Boccioni, όταν συνειδητοποιήσανε την τροπή που έπαιρνε το κίνημα προτιμήσανε να αποστασιοποιηθούνε από αυτό. Το κίνημα έπαιξε καθοριστικό ρόλο και στην διαμόρφωση της κοινωνικής κατάστασης στην Ιταλία. Η εξύψωση της μηχανής και ο νεωτερισμός αντικατόπτριζε την βόρεια Ιταλία ενώ η νότια Ιταλία συμβόλιζε γι’ αυτούς, τους καθυστερημένους και άνανδρους αστούς. Η βάση άλλωστε του φουτουρισμού ήταν το Μιλάνο.
Ιδού λοιπόν το ιδρυτικό μανιφέστο τού φουτουρισμού από τον Μαρινέτι, ο οποίος συνταξιοδοτήθηκε τελικά από τον Μουσολίνι:
1. Σκοπός μας είναι να τραγουδήσουμε τον έρωτα του κινδύνου, το φρόνημα της ενέργειας και της αφοβίας.
2. Το θάρρος, η τόλμη και η εξέγερση θα είναι τα ουσιώδη στοιχεία της ποίησης.
3. Μέχρι σήμερα η λογοτεχνία έχει εκθειάσει την ακινησία της σκέψης, την έκσταση και τον ύπνο. Σκοπός είναι να εξάρουμε την επιθετική δράση, την πυρετώδη αϋπνία, τον διασκελισμό του δρομέα, το θανάσιμο άλμα, την γροθιά και τον κόλαφο.
4. Επιβεβαιώνουμε ότι η μεγαλοπρέπεια του κόσμου έχει εμπλουτιστεί με μια νέα ωραιότητα: την ωραιότητα της ταχύτητας. Ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο του οποίου η εξάτμιση κοσμείται με μεγάλους σωλήνες, σαν ερπετά με εκρηκτική ανάσα – ένα βρυχώμενο αυτοκίνητο που καλπάζει μανιασμένο είναι ωραιότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης.
5. Θέλουμε να υμνήσουμε τον άντρα που κρατάει το τιμόνι, που εκσφενδονίζει το δόρυ του πνεύματος σε όλον τον πλανήτη, σ’ όλο το μήκος της τροχιάς του.
6. Ο ποιητής πρέπει να αφιερώσει τον εαυτό του με ζέση, μεγαλείο και γενναιοδωρία, να διογκώσει την ενθουσιώδη θέρμη των αρχέγονων στοιχείων.
7. Πέρα από τον αγώνα, δεν υπάρχει άλλη ομορφιά. Έργο χωρίς επιθετικό χαρακτήρα δεν μπορεί να είναι αριστούργημα. Η ποίηση πρέπει να συλληφθεί ως βίαιη επίθεση κατά αγνώστων δυνάμεων, ως τιθάσευση και υποταγή τους ενώπιον του ανθρώπου.
8. Βρισκόμαστε στο έσχατο ακρωτήρι των αιώνων! … Ποιος ο λόγος να κοιτάμε προς τα πίσω, όταν αυτό που θέλουμε είναι να σπάσουμε τις μυστηριώδεις πόρτες του Αδύνατου; Ο Χώρος και ο Χρόνος πέθαναν χθες. Ζούμε ήδη στο απόλυτο, διότι έχουμε δημιουργήσει την αιώνια, πανταχού παρούσα ταχύτητα.
9. Θα δοξολογήσουμε τον πόλεμο –τη μόνη υγιεινή του κόσμου–, τον μιλιταρισμό, τον πατριωτισμό, την χειρονομία των αγγελιαφόρων της ελευθερίας που σπέρνουν τον όλεθρο, τις ωραίες ιδέες που γι’ αυτές αξίζει κανείς να πεθάνει, και την περιφρόνηση για τη γυναίκα.
10. Θα καταστρέψουμε τα μουσεία, τις βιβλιοθήκες, τις ακαδημίες όλων των ειδών, θα πολεμήσουμε την ηθικοκρατία, τον φεμινισμό, κάθε ευκαιριακή ή χρησιμοθηρική δειλία.
11. Θα υμνήσουμε τα μεγάλη πλήθη τα συνεπαρμένα από την εργασία, την ηδονή και τα έκτροπα. Θα τραγουδήσουμε τις πολύχρωμες, πολυφωνικές παλίρροιες της επανάστασης στις μοντέρνες πρωτεύουσες. Θα τραγουδήσουμε τον δονούμενο νυχτερινό πυρετό των οπλοστασίων και των ναυπηγείων που αστράφτουν βίαια κάτω από τα ηλεκτρικά φεγγάρια. Τους άπληστους σιδηροδρομικούς σταθμούς που καταβροχθίζουν τις σερπαντίνες του καπνού. Τα εργοστάσια που κρέμονται απ’ τα σύννεφα με τις στραβές γραμμές του καπνού τους. Τις γέφυρες που δρασκελούν τους ποταμούς σαν γίγαντες αθλητές, σπινθηρίζοντας στον ήλιο με τη λάμψη του μαχαιριού. Τα περιπετειώδη ατμόπλοια που οσφραίνονται τον ορίζοντα. Τις βαθύστερνες μηχανές που οι τροχοί τους ψαύουν τις ράγες σαν οπλές τεράστιων χαλύβδινων αλόγων που έχουν χαλινό από σωλήνα. Και την κομψή πτήση των αεροπλάνων που οι έλικες τους πλαταγίζουν στον άνεμο σαν σημαίες και μοιάζουν με αλαλαγμούς ενθουσιασμού ενός πλήθους.
