Του Ευθύμιου Σακκά
Μια μέρα σαν σήμερα το 1820 είχε γεννηθεί στην πόλη Ντέρμπι της Αγγλίας ο κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Χέρμπερτ Σπένσερ, γνωστός κυρίως για την θεωρία του περί κοινωνικού δαρβινισμού. Ανήκε σε μια πολύτεκνη οικογένεια και ο πατέρας του ήταν δάσκαλος. Οι πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις του τελευταίου επηρεάσανε καταλυτικά την ιδιοσυγκρασία του Σπένσερ, γεγονός που αποτυπώθηκε και στις μετέπειτα θεωρίες του: Μη συμβιβασμός με οποιοδήποτε είδος εξουσίας, ελεύθερο εμπόριο και ανεξάρτητη οικονομία ήταν μερικές από τις θέσεις του πατρός.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Σπένσερ έλαβε την εκπαίδευσή του από τον πατέρα του και μεταξύ των άλλων διδάχθηκε τις θεωρίες του Έρασμου Δαρβίνου, παππούς του Κάρολου, και ειδικότερα μέσα από το έργο «Ζωονομία» που πραγματευόταν τις μεταλλάξεις των ειδών. Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σκέψης του διαδραμάτισε και η μελέτη του έργου του Ζαν Μπατίστ Λαμάρκ, ο οποίος υποστήριζε ότι η εξέλιξη οφείλεται στους φυσικούς νόμους. Γενικώς ο Σπένσερ δεν εντάχθηκε ποτέ σε κάποιο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα περιοριζόμενος από ένα σημείο κι έπειτα στην αυτοδιδαχή.
Κατά την ενηλικίωσή του εργάζεται για μια εξαετία περίπου ως μηχανικός στον σιδηρόδρομο, συνεργάζεται με διάφορες εφημερίδες παραθέτοντας τις απόψεις του κυρίως σε σχέση με την οικονομία και ταυτόχρονα συνεχίζει να μελετάει. Όταν τελικά κληρονομεί την περιουσία ενός συγγενή του εγκαταλείπει την εργασία του και αφιερώνεται στο γράψιμο.
Το πρώτο του βιβλίο «Οι αρχές της ψυχολογίας» εκδίδεται το 1855 αλλά δεν έχει μεγάλη απήχηση γεγονός που οφείλονταν και στις θρησκευτικές θέσεις που επικρατούσανε την εποχή εκείνη. Μέσα από αυτό Σπένσερ αναπτύσσει περαιτέρω την θεωρία του Λαμάρκ σχετικά με την κληρονομικότητα των επίκτητων χαρακτηριστικών που θα τον οδηγήσει μέσω και της δαρβινικής σκέψης στην θεωρία του ότι η εξουσία δεν θα πρέπει να παρεμβαίνει στους φυσικούς νόμους που υπόκειται η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, ώστε οι δυνατότεροι και ικανότεροι θα μπορούνε να επιβιώνουνε έναντι των αδύναμων και μ’ αυτό τον τρόπο θα υπάρχει μια διαρκής ανέλιξη του είδους. Η θεωρία του αυτή αποτυπώθηκε πιο διεξοδικά στους εννέα τόμους του έργου του «Ένα σύστημα συνθετικής φιλοσοφίας» και τελικά έτυχε ευρείας αποδοχής στις αρχές του 20ου αιώνα ,αλλά με την εισαγωγή του όρου κοινωνικός δαρβινισμός, ότι δηλαδή θα έπρεπε και στα κοινωνικά πλαίσια να λειτουργεί ελεύθερα η φυσική επιλογή, πρόσφερε τροφή για την διαστρέβλωση πολλών θεωριών του Δαρβίνου για οικονομικούς κυρίως λόγους και ειδικότερα από το καπιταλιστικό σύστημα.
