10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Eδώ και λίγο καιρό τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη κυκλοφορούν σε νέες και αισθητικά ανανεωμένες εκδόσεις. Και τούτο γιατί, έπειτα από πολλά χρόνια, τα βιβλία του εκδίδονται στη χώρα μας από νέο εκδότη, τις εκδόσεις Διόπτρα, που έχουν αναλάβει το σύνολο του έργου του.

Τιμώντας, λοιπόν, αυτήν τη νέα προσπάθεια για να συστηθεί ξανά στο ελληνικό κοινό ο Νίκος Καζαντζάκης (ο οποίος, βέβαια, ουδέποτε έπαψε να διαβάζεται), ξεκινάμε με ένα δικό του βιβλίο, από τα πιο αγαπημένα του: Της Ασκητική.

Κάθε γενιά διαβάζει την Ασκητική με τον δικό της τρόπο, κάθε γενιά βλέπει σε αυτήν τον δικό της πόλεμο. Επηρεασμένη από τα νιτσεϊκά προτάγματα, η Ασκητική είναι ένα κείμενο γεμάτο ενέργεια, πάθος, και μια μεγαλοστομία χαρακτηριστική της εποχής που γράφτηκε.

Δε χωρούμε πια στις παλιές αρετές κι ελπίδες, στις παλιές θεωρίες και πράξεις. Ο άνεμος του ολέθρου φυσάει· αυτή είναι σήμερα η πνοή του Θεού μας· ας πάμε μαζί του!

Προς (επαν)ανακάλυψη!

Από τις ίδιες εκδόσεις, κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες ένα βιβλίο που αν και θα θέλαμε να αφορά καταστάσεις που τις έχουμε αφήσει πίσω, η πικρή αλήθεια είναι ότι θα τις βρούμε και πάλι μπροστά μας. Το βιβλίο του παθολόγου από τα Γιάννενα Γιώργου Παππά με τον τίτλο Οι επόμενες δύο εβδομάδες θα είναι κρίσιμες αποτελείται από ημερολογιακές καταγραφές των τελευταίων δύο χρόνων, με την έγνοια να είναι χρήσιμες και να απαντούν χωρίς υστερίες και φανατισμούς σε ερωτήματα όλων μας για τη ζωή μας μέσα στην πανδημία. Ο υπότιτλος είναι εύγλωττος: «Μια αφήγηση για όσα συνέβησαν τα τελευταία δύο χρόνια και μια πυξίδα για το μέλλον της ανθρωπότητας». 

Για το ίδιο θέμα, αλλά με πολύ πιο φιλόδοξη στόχευση, συγκεντρώθηκαν σε έναν τόμο πρόσφατα κείμενα της διακεκριμένης ιταλοαμερικανίδας οικονομολόγου, Μαριάνα Ματσουκάτο, με τον τίτλο Μην αφήνετε μια κρίση να πάει χαμένη – Μαθήματα από τον Covid-19 (μτφρ. , εκδ. Επίκεντρο). Με άρθρα της στις μεγαλύτερες εφημερίδες του κόσμου, η Ματσουκάτο επιχειρεί μια αναδρομή στις πολιτικές που εφαρμόστηκαν από τα κράτη την περίοδο της πανδημίας, χαιρετίζοντας την επανάκαμψη του κράτους πρόνοιας και της κοινωνικής ευαισθησίας μέσα σε συνθήκες κρίσης. Και καταθέτει προτάσεις ώστε η υγειονομική αυτή κρίση, που συνεχίζεται, να αποδειχτεί η μεγάλη ευκαιρία της ανθρωπότητας για αλλαγή προς ένα καλύτερο μέλλον, με πρόσημο την πράσινη ανάπτυξη και αυτό που η Ματσουκάτο αποκαλεί «ένα νέο Δημοσιονομικό Σύνταγμα». Φρέσκες ιδέες, με στέρεη γνώση και πραγματισμό.

Στις ίδιες εκδόσεις, ο ρωσολόγος και μεταφραστής Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης έχει πρόσφατα εκδώσει δύο κομβικά βιβλία για τη σύγχρονη Ρωσία και τις δυνάμεις, ιδεολογικές και ιδεοληπτικές, που κυριαρχούν στο μυαλό του Πούτιν και των στενών συνεργατών του. Στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο Ρωσία, ο μεγάλος εχθρός της Δύσης (εκδ. Επίκεντρο), ο Τριανταφυλλίδης συνδυάζει τις γνώσεις του στην Ιστορία, στη γεωπολιτική, στους φιλοσόφους και ιδεολόγους που επηρεάζουν τον Ρώσο Πρόεδρο, συνθέτοντας μια πλούσια και πειστική ερμηνεία των κινήσεων της Ρωσίας σήμερα στην παγκόσμια σκακιέρα.

Το Ρωσία, ο μεγάλος εχθρός της Δύσης, του Βασίλη Β. Τριανταφυλλίδη, δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι αποτελεί το πιο έγκυρο και μεστό ανάγνωσμα για τη σύγχρονη Ρωσία, μια χώρα που μας είναι ουσιαστικά άγνωστη.

Αλλάζοντας θέμα, αλλά παραμένοντας στα δύστροπα και αντιφατικά πεδία της Ιστορίας: Με το βιβλίο του Ο ελληνικός Εμφύλιος – Μνήμες σε πόλεμο και σύγχρονες πολιτικές ταυτότητες, ο ιστορικός Ραϋμόνδος Αλβανός ανανεώνει τη σχετική συζήτηση, την ίδια στιγμή που την συνοψίζει: Καταφέρνει να μιλήσει με τρόπο απλό, τόσο για το τραύμα του Εμφυλίου μέσα στον ιστορικό χρόνο, όσο και στο πώς αυτό συνεχίζει ακόμη να διαμορφώνει ταυτότητες και να επηρεάζει τη ζωή μας σήμερα.

Παραμένοντας στο χώρο της Ιστορίας, αλλά σε εντελώς άλλο εύρος και αντικείμενο: Για το βιβλίο Πάπυρος της Ισπανίδας Ιρένε Βαγέχο, μια πολιτισμική ιστορία των βιβλίων και της ανάγνωσης, έχουμε μιλήσει αναλυτικά, εκφράζοντας τον θαυμασμό μας για τον πλούτο γνώσης και την ποιοτική γραφή της συγγραφέα. Σημειώναμε τότε: «Από τα έπεα πτερόεντα του προφορικού κόσμου του Ομήρου μέχρι τις τεράστιες βάσεις δεδομένων της σύγχρονης εποχής και τις νέες συνθήκες γραφής και ανάγνωσης στον ψηφιακό κόσμο, το βιβλίο τούτο επιχειρεί κάτι εκπληκτικό και αδιανόητο που μονάχα με τη δύναμη της λογοτεχνικής υποβολής και της ποίησης μπορεί να πραγματωθεί. Δεν διστάζει να συνδέσει τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ με τον Μιχαήλ Μπαχτίν στην ίδια φράση, αναδεικνύοντας τον πολιτισμό και την ανάγνωση ως αδιαίρετο όλον». Το βιβλίο της Ιρένα Βαγέχο Πάπυρος, η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση Κλεοπάτρας Ελαιοτριβιάρη.

Ακολουθεί ένα ακόμη σπουδαίο βιβλίο για το οποίο έχουμε επίσης μιλήσει αναλυτικά με άλλη ευκαιρία. Ο λόγος για το Metropolis του Μπεν Γουίλσον, το βιβλίο που μας μιλάει διεξοδικά και με συναρπαστικές λεπτομέρειες για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου, τις Πόλεις. Ο ιστορικός Μπεν Γουίλσον συνθέτει ένα υποβλητικό πανόραμα του ανθρώπινου πνεύματος, συνδέοντας έξυπνα την ιστορία των πόλεων με την οικονομική και κοινωνική ιστορία κάθε εποχής.

Το Metropolis, Η ιστορία των πόλεων, της μεγαλύτερης ανακάλυψης του ανθρώπου, ένα βιβλίο που σε κάνει να δεις τον κόσμο μας με νέα μάτια, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Βιολέτας Ζεύκη.

Μπορεί η ιστορία των μαθηματικών να είναι ένα γοητευτικό ανάγνωσμα; Ναι, κυρίως αν πρόκειται για την ιστορία των ίδιων των μαθηματικών, των ανθρώπων δηλαδή που τα επινόησαν ή τα οδήγησαν σε άλματα μέσα στους αιώνες. Οι Μαθηματικοί – Ο βίος και τα επιτεύγματα σπουδαίων μαθηματικών από τον Ζήνωνα έως τον Poincare, της Ερίκ-Τεμπλ Μπελ, κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και μπορεί να σας αλλάξει την άποψη για τη βασίλισσα των επιστημών και τους ανθρώπους πίσω από αυτήν.

Παραμένοντας στην επιστήμη, στα συναρπαστικά νερά της βιολογίας του εγκεφάλου, όπου κάθε χρόνος που περνάει μας κομίζει νέες ανακαλύψεις που μας βοηθούν να κατανοήσουμε λίγο καλύτερα το πιο περίπλοκο αντικείμενο στο γνωστό σύμπαν, τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Σε αυτήν την περίπτωση, τον εγκέφαλο των εφήβων. Το βιβλίο με τον έξοχο τίτλο Επινοώντας τον εαυτό μας - Η μυστική ζωή του εφηβικού εγκεφάλου, της Σάρα-Τζέικ Μπλέικμορ (Μαριλένα Παπαϊωάννου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), παρουσιάζει τα σύγχρονα δεδομένα της νευροεπιστημονικής έρευνας για τις αναπτυξιακές διεργα σίες που συμβαίνουν στον εφηβικό εγκέφαλο, με μια γραφή γεμάτη ενάργεια, ζωντάνια και γλαφυρότητα.

Τέλος, το δέκατο βιβλίο που σας προτείνουμε είναι επανέκδοση ενός σημαντικού βιβλίου του Άρη Μαραγκόπουλου για τον Τζέιμς Τζόις και πρωτίστως για τον Οδυσσέα του. Το Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο – Τόποι και γλώσσες στο Ulysses του Τζέιμς Τζόυς είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά πριν από 25 χρόνια, με αφορμή τότε τα εβδομηνταπεντάχρονα από την έκδοση του εμβληματικού μυθιστορήματος. Φέτος, που γιορτάζουμε τα εκατοντάχρονα, κυκλοφόρησε εκ νέου, σε μια πολυτελή έκδοση, εν είδει λευκώματος, από τις εκδόσεις Τόπος, με μοναδική αλλαγή στον τίτλο την αντικατάσταση του «Οδυσσέας» με το λατινογενές Ulysses, που ήταν και η επιλογή του Τζόις για τίτλο του μυθιστορήματος.

Όπως όλα τα βιβλία του Άρη Μαραγκόπουλου για τον Τζέιμς Τζόις, έτσι και τούτο αποτελεί μοναδική κατάθεση γνώσης και αγάπης, τόσο για τον Ιρλανδό υπερσυγγραφέα, όσο και για την πόλη που περνάει με ένα εκατομμύριο τρόπους μέσα από τον λογοτεχνικά πολύτροπο Οδυσσέα του. Το Αγαπημένο Βρωμοδούβλίνο του Άρη Μαραγκόπουλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος, με φωτογραφίες τις Μαρίας Καμπύλη σε εκδοτική επιμέλεια της Άρτεμις Λόη.

* Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων Αφαίας και Τελαμώνος (εκδ. Μεταίχμιο).