alt

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο νεκρός ζει όσο συνεχίζει να ζει το όνομά του. Το όνομα είναι η ελάχιστη ζωή του άσημου νεκρού, που όμως δεν είναι ανώνυμος. Τα τέκνα είναι οι συνεχιστές της ζωής του νεκρού, όχι τόσο γιατί φέρουν το όνομά του, όσο γιατί το μνημονεύουν. Μα κι ο άτεκνος με καλούς φίλους που μετά τον θάνατό του θα πίνουν κρασί στο όνομά του, κι ο αγαπητός άνθρωπος, έχουν εξασφαλίσει τη μεταθανάτια ζωή, κληροδοτώντας το όνομά του σε χείλη που δεν θα πάψουν να το προφέρουν. 

Στην προσκομιδή στην εκκλησία, όσοι έχουν νεκρούς προς μνημόνευση δίνουν ένα χαρτί με το όνομά τους, και μέσ’ από τα χείλη του ιερέα, μαζί με τη συγχώρεση των αμαρτιών τους, τους δίνεται η ζωή που χαρίζει η εκφορά του ονόματός τους. Αντίθετα με το βραδινό προσκλητήριο, όπου οι σκαστοί είναι αδικαιολογήτως απόντες, κανένας δεν είναι αδικαιολογήτως απών εδώ – όλοι οι νεκροί είναι παρόντες.

Όσο ακούγεται το όνομα, ο νεκρός ακόμα ζει. Όταν πάψει να λέγεται, η λήθη σφραγίζει τον τάφο. 

altΈνα τέτοιο προσκλητήριο υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων είναι ο Νεκρόδειπνος του Τάκη Σινόπουλου. Το ποίημα κλείνει με τους στίχους «Πώς μες στην έρημη εκκλησιά, μ’ άνθη πολλά / στολίζεται ο ανώνυμος, μυρώνεται ο νεκρός». Μα ο Σινόπουλος στο ποίημά του καλεί τους τεθνεώτες από τη λησμοσύνη του τάφου με επίκληση του ονόματός τους. Και συμβαίνει ένα παράδοξο: τούτοι οι αφανείς, μα πλέον όχι ανώνυμοι νεκροί, επειδή ανασταίνονται φορώντας μόνο το όνομά τους, γδυμένοι από καθετί άλλο, αποχτούν διάσταση μυθική· σαν να μην είναι πως είχαν ζωή που τώρα δεν αξίζει να αναφερθεί κι έτσι δεν αναφέρεται, μα απεναντίας λες κι είχαν μια ζωή τόσο σπουδαία, ώστε αρκεί η επίκληση του ονόματός τους. Ποιος είναι ο Κονταξής, ο Πόρπορας, ο Μάρκος, ο Γεράσιμος, ο Μπίλιας, ο Γουρνάς, ο Φάκαλος, ο Σαρρής, ο Τσάκωνας, ο Φαρμάκης, ο Τορέγας, κι όλοι οι υπόλοιποι μνημονευόμενοι στον «Νεκρόδειπνο»; Τι μυθικά πρόσωπα είναι, που το όνομά τους μεγεθύνεται ώστε να αναπληρώσει μια αμνημόνευτη ζωή – μια ζωή που δεν χρειάζεται να μνημονευτεί, γιατί αρκεί το όνομα; 

altΚαι ποιοι ήταν οι Εχέπωλος, Ελεφήνωρ, Λεύκος, Δημοκόων, Διώρης, Όδιος, Φαιστός, Σκαμάνδριος, Φέρεκλος, Πηδαίος, Υψήνωρ, Αστύνοος, και οι δεκάδες άλλοι νεκροί του Τρωικού Πολέμου, που ανασύρει η Άλις Όσβαλντ από τη λήθη του λησμονημένου ονόματός τους, για να τους ντύσει με τη σάρκα του επικαλεσθέντος τους ονόματος στο Μνημείο Πεσόντων (μεταφρασμένο όμορφα από τη Μυρσίνη Γκανά); Πριν από την κατακλείδα της ζωής τους, από «το πρόσωπο που το διαπέρασε δόρυ σαν να ’ταν φρούτο», «το ακόντιο στο γλουτό, που η αιχμή τού τρύπησε την κύστη», τι έκαναν, ποιοι ήταν; Ή συνοψίζεται όλη τους η ζωή σ’ ένα όνομα κι έναν βίαιο θάνατο; Κι αν μένει όμως μονάχα το όνομα του ανθρώπου, μένει ο άνθρωπος. Και ως επωδός στον καθέναν, στο Μνημείο πεσόντων, μια ποιητική εικόνα ζωγραφίζεται, βάζοντας τον άνθρωπο μέσα σ’ έναν πλατύ κύκλο ζωής που περνά σαν πνοή και θανάτου που, αν η τύχη το φέρει, αφήνει πίσω του ένα όνομα: Πάνδαρος («ένα δόρυ που έριξε ο Διομήδης κι έσπρωξε δυνατά η Αθηνά τον χτύπησε ανάμεσα στα μάτια», κι έπειτα: «Όπως η βελανιδιά που τη χτυπά ο κεραυνός […]»), Ακάμας («δέχτηκε ένα χτύπημα στο κράνος, η λόγχη συνέχισε μέχρι το κρανίο βουτηγμένη στο σκοτάδι», κι έπειτα: «Όπως εκείνη τη στιγμή κίνησης αργής όπου η γυναίκα ζυγίζει το μαλλί […]»), κ.ο.κ., σε τούτο το βραδινό προσκλητήριο των ομηρικών κεκοιμημένων.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

→ Στην κεντρική εικόνα η Helen Morse από το θεατρική διασκευή του ποιήματος της Alice Oswald, η οποία θα παρουσιαστεί στο Barbican Theater από τις 27 μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ζορζ Περέκ: «Είχα κάτι το τόσο ιδιαίτερο να πω;»

Ζορζ Περέκ: «Είχα κάτι το τόσο ιδιαίτερο να πω;»

Μια μέρα σαν σήμερα, 7 Μαρτίου 1936, γεννήθηκε στο Παρίσι ο συγγραφέας Ζορζ Περέκ. 

Του Λεωνίδα Καλούση

«Γράφω: προσπαθώ σχολαστικά να συγκρατήσω κάτι, να διασώσω κάτι· ν' αποσπάσω συγκεκριμένα ψιχία απ' το κενό καθώς σχηματίζεται· ν' αφήσω κάπου ένα...

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: «Ο χρόνος δεν περνά, παρά κάνει κύκλους»

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: «Ο χρόνος δεν περνά, παρά κάνει κύκλους»

Μια μέρα σαν σήμερα, 6 Μαρτίου 1927, γεννήθηκε στο χωριό Αρακατάκα της Κολομβίας ο αγαπημένος Λατινοαμερικανός συγγραφέας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μάρκες, ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του λογοτεχνικού ρεύματος του «μαγικού ρ...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου – Η ανιούσα του έρωτα κι η κατιούσα της ηλικίας

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου – Η ανιούσα του έρωτα κι η κατιούσα της ηλικίας

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα» (εκδ. Μεταίχμιο).

Κεντρική εικόνα: Σχέδιο του © Seungwon Hong

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι μια σταθερά της σύγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Michael Schudson «Δημοσιογραφία» (μτφρ. Δημήτρης Αθηνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Μαρτίου από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ποια δημοσιογραφία έχει τη μεγαλύτερη σημασ...

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί – Τριάντα έξι σύντομα κείμενα για ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, από την οικογένεια και τους φίλους μου ως το πάθος με το γράψιμο. Μια επιλεκτική αυτοβιογραφία». Κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις ε...

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ