documenta14 Friedrichplatz

Της Άννας Μιχαλιτσιάνου

Την Τροία κατέλαβαν χρηματιστές ειδωλολάτρες σε συνεργασία με ένθεν (δεξιούς) κακείθεν (αριστερούς) Ηρακλειδείς παλαιών στερεοτύπων και με τεχνάσματα προκάλεσαν άπνοια στο Αιγαίο. Ακινητοποιημένη έδειχνε η σχεδία της Documenta 14. Καλλιτέχνες και διοργανωτές φύσηξαν μ’ όλη τους τη δύναμη, έταξαν στο βωμό του Μαΐστρο, ενώ χέρια και πόδια δούλεψαν σαν κουπιά κερδίζοντας το ταξίδι στην αναζήτηση της νέας εικόνας.

Η Αθήνα-Κάσσελ 2017 Documenta 14 «Learning from Athens» ήταν σαν φευγαλέο χάδι, μια χαραμάδα φωτός στην μακριά μας νύχτα. Ο ευφυής διευθυντής Άνταμ Σίμτσεκ διάλεξε την Αθήνα, τον πιο αδύναμο κρίκο της Ευρώπης, για την εκκίνηση της φημισμένης έκθεσης, σκέψη στρατηγικά εύστοχη και δυναμική, την οποία -όπως φάνηκε- δούλεψε μεθοδικά και με μεράκι η ομάδα του (έλληνες και ξένοι) με εξαιρετικά οφέλη για μας.

Τι επεδίωξαν; Να διατηρήσουν τον πολιτικό χαρακτήρα της, να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο ο κόσμος –μέσω έργων και κειμένων– στη συνεχιζόμενη εξοντωτική οικονομικά και κοινωνικά αδικία, και να αναδειχθούν νέοι καλλιτέχνες από τα πέρατα της γης. Ο Σίμτσεκ ανακάτεψε την τράπουλα, άφησε τα υλικά να δράσουν ελεύθερα και κατά βούληση, θέλοντας να προκαλέσει πολλαπλές αναγνώσεις. Ταυτόχρονα όμως δεν έπρεπε να ξεχνάει ότι η «σύγχρονη τέχνη» παραμένει εξωτικό φρούτο στην Ελλάδα, με πολέμιους ορκισμένους στην εσωστρέφεια μιας ψευδούς και παρωχημένης ασφάλειας. Επιπρόσθετα, είχε απέναντί του ένα ιδιαίτερο κοινό που μαρτύρησε, υπέστη την καταστροφή, θυσίασε και προσέφερε ό,τι του περίσσευε στη νέα οδυνηρή πραγματικότητα και όχι κεντροευρωπαίους.

documenta day1 yiannis kounellis

Κρατώντας την κάρτα πολλαπλών διαδρομών, αναζήτησα σε Αθήνα και Κάσελ την αλήθεια πίσω από το αυτονόητο, στην εσωτερικότητα της εικόνας που θα μου άνοιγε χαραμάδα στην καθημερινή όραση. Παραδόθηκα στους ήχους, στάθηκα στα θραύσματα των βιωμένων αντικειμένων, στον εγκιβωτισμό ή την άσκεπη παράθεσή τους, που υποδήλωνε τη χρήση αλλά όχι την καταγωγή. Στην εμφανή ζωγραφική αμηχανία της εικόνας, την οποία ο καλλιτέχνης επιχειρούσε να αποφύγει (συχνά) μέσω της γραφής –όχι με την εικαστική διάσταση αλλά με το σλόγκαν–, αναρωτήθηκα συχνά αν ήταν εύστοχη η επιλογή των έργων. Τέλος, κάποια έργα –σε Αθήνα και Κάσελ– έπεσαν στην παγίδα ενός άσεμνου σχολιασμού της πραγματικότητας, με την έννοια ότι δεν προσέφεραν και δεν περιείχαν τίποτα να δεις, να υποθέσεις ή να φανταστείς, καθώς το προφανές κυριαρχούσε. ‘Όμως η διοργάνωση, στο σύνολό της, έδειξε να αντιστέκεται στον τεχνολογικό πειρασμό και να αναζητά την αλήθεια.

Στο Κάσελ, η ελληνική τέχνη

Κάσελ, Πέμπτη 22 Ιουνίου, στη διαδρομή από το αεροδρόμιο ώς το κέντρο η συχνή σηματοδότηση "Documenta 14 Athens-Kassel”, υπενθυμίζει το γεγονός. Fridericianum. Πολύς κόσμος. Πάρα πολύς. Μια σιωπηλή χαρά με κάνει να χαμογελώ. “Αντίδωρο". Προχωρώ, Τάκις, Κουνέλης, Χρύσα, Σαμαράς, εξαιρετικό στήσιμο – ισχύει σε όλες τις αίθουσες και τους ορόφους. Συνεχίζω. Ξεχνιέμαι. Εκ των υστέρων συνειδητοποιώ ότι είδα έργα εξαιρετικά, ωραία, μέτρια και κακά, όπως ακριβώς συμβαίνει σε ένα οποιοδήποτε ευρωπαϊκό μουσείο. Απόλαυση και αντιρρήσεις δεν διέφεραν. Μ' άλλα λόγια, "ξέχασα" πως βλέπω τους δικούς μας. “Αυτό είναι, μουρμούρισα, έχουμε θαυμάσιους καλλιτέχνες και χρειαζόταν ένα διαφορετικό περιβάλλον για να το συνειδητοποιήσω, να δω τα έργα ανεξάρτητα από φορτίσεις και “διαπλοκές” σχέσεων, προσωπικές αντιπαραθέσεις ή ψευτοδιλήμματα του τύπου “ποιος είναι πιο σύγχρονος”.

documenta14 Fridericianum akrithakis

Η σπίθα που έβαλε η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά άναψε φωτιά στον κάμπο. Η αποφασιστική διαπραγμάτευσή της κατάφερε να αποσπάσει το ιστορικό κτήριο Fridericianum, και να πραγματοποιήσει την μεγαλύτερη εξαγωγή σύγχρονης ελληνικής τέχνης στην Ευρώπη. (Ως χτες είχαμε την ευτυχία να ταξιδεύουν τα αρχαία και οι βυζαντινές εικόνες) Η Κατερίνα Κοσκινά με τους συνεργάτες της, Σταμάτη Σχιζάκη και Τίνα Πανδή γέμισαν ένα Μεγάλο (και σε μέγεθος) μουσείο –στο 1εκ. υπολογίζονται φέτος οι επισκέπτες– με έργα της συλλογής, διαμορφώνοντας μια συνολική και καθαρή εικόνα για την σύγχρονη ελληνική τέχνη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.

Ωστόσο, “η μοχθηρία των πραγμάτων, ένας άσκοπος ανθρωπομορφισμός”[1] άφησε πικρή γεύση. Ένας ιδιότυπος αθηναϊκός εικαστικός εμφύλιος πυροδοτήθηκε. Η όλη σκηνοθεσία επικρίσεων και αντιπαραθέσεων μου θύμισε μια σκηνή από τον Γλάρο του Τσέχωφ, «Εσύ, βρήκες το δρόμο σου, ξέρεις που πας» λέει η αποτυχημένη θεατρίνα Νίνα στον Τρέπλιεφ, ο οποίος λίγο μετά αυτοκτονεί! Η ανωνυμία του «άκουσα», «είπαν», «κάποιος, κάπου, κάποτε», θανατηφόρο ζιζάνιο του λαϊκισμού, φθάνει εύκολα στην κακοήθεια και πέραν της λάσπης στον ανεμιστήρα επαναφέρει το «αλάθητο του Πάπα» (που και ο ίδιος Ποντίφικας αποφεύγει). «Όταν αποφασίσουμε να αποτινάξουμε μερικά πιστεύω που επιμένουν στην έλλειψη κατανόησης θα είμαστε κομμάτι περισσότερο έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το μηδέν» [2], γιατί ακόμη κι αυτό περιέχει τη μυθολογία του.

* Η ΆΝΝΑ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΑΝΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

[1] Βιτγκενστάιν "Πολιτισμός και Αξίες", εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1986.
[2]"Ορίζοντες του Κόσμου" Κώστας Αξελός, εκδόσεις Δωδώνη 1978.
 
Οι εικόνες, όπως εμφανίζονται, κατά σειρά.
α. Φωτογραφία του «Παρθενώνα των βιβλίων», από το εσωτερικό του, στο Κάσελ.
β. Έργο του Γιάννη Κουνέλλη.
γ. Έργο του Αλέξη Ακριθάκη.
δ. Έργο του Γιώργου Λαζόγκα.
ε. Έργο της Μπία Ντάβου.
 
documenta14 Yorgos Lazongas Blind Painting Alekton
 
documenta14 Fridericianum via davou
             

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Με αφορμή το μυθιστόρημα του Enrique Vila-Matas Στο Κάσελ δεν υπάρχει λογική (μτφρ. Ναννά Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

...
Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Ο παλιός ρομαντικός φανταζόταν ότι είναι ποιητής επειδή ξεχείλιζε από «συναισθήματα». Ο τωρινός κονσεπτουαλιστής οπτασιάζεται ότι είναι καλλιτέχνης επειδή έχει «ι...

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Αναμνήσεις του Νάνου Βαλαωρίτη από τη συνάντησή του με τον Μαρσέλ Ντυσάν στην Αθήνα, το 1960.

Του Μεγακλή Ρογκάκου*

Τα Αρχεία Μαρσέλ Ντυσάν στη Βιγιέρ-σου-Γκρεζ της Γαλλίας διατηρούν μία καρτ ποστάλ από τον ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Το βρωμερόν ύδωρ της λήθης, της Ισμήνης Καπάνταη

Το βρωμερόν ύδωρ της λήθης, της Ισμήνης Καπάνταη

Για το ιστορικό μυθιστόρημα της Ισμήνης Καπάνταη «Το βρωμερόν ύδωρ της λήθης» (εκδ. Ίκαρος), μια μυθοπλαστική διερεύνηση των χρόνων του νεοσύστατου ελληνικό κράτος, μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια

Της Διώνης Δημητριάδου

...
«Ποιητικές συνομιλίες»: αναμείνατε στο ακουστικό σας

«Ποιητικές συνομιλίες»: αναμείνατε στο ακουστικό σας

Μια πρωτοβουλία του Τhéâtre de la Ville (Παρίσι), σε συμπαραγωγή με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση από την 1η Δεκεμβρίου μέχρι και τις 30 Ιουνίου 2021.

Επιμέλεια: Book Press

Η ποίηση μας καλεί.
Πού είστε; Πώς είστε; Τι βλέπετε από το παράθυρό σας;

Από την 1η Δ...


ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Από τον Καποδίστρια στον Ίλον Μασκ: 17 βιογραφίες που ξεχωρίζουν

Από τον Καποδίστρια στον Ίλον Μασκ: 17 βιογραφίες που ξεχωρίζουν

Σημαντικές μορφές της Ιστορίας, της πολιτικής, της επιστήμης και της τέχνης βιογραφούνται: Νικηφόρος Χρυσοβέργης, Καποδίστριας, Μαρξ, Κολοκοτρώνης, Κεμάλ, Νταβιτσόν Εφέντης, Κανελλόπουλος, Θάτσερ, Τέσλα, Ίλον Μασκ, Τζερόλαμο Καρντάνο και Σωτηρία Μπέλλου, αλλά και απλοί άνθρωποι που η ζωή τους σημαδεύτηκε από την Ιστ...

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ