documenta14 Friedrichplatz

Της Άννας Μιχαλιτσιάνου

Την Τροία κατέλαβαν χρηματιστές ειδωλολάτρες σε συνεργασία με ένθεν (δεξιούς) κακείθεν (αριστερούς) Ηρακλειδείς παλαιών στερεοτύπων και με τεχνάσματα προκάλεσαν άπνοια στο Αιγαίο. Ακινητοποιημένη έδειχνε η σχεδία της Documenta 14. Καλλιτέχνες και διοργανωτές φύσηξαν μ’ όλη τους τη δύναμη, έταξαν στο βωμό του Μαΐστρο, ενώ χέρια και πόδια δούλεψαν σαν κουπιά κερδίζοντας το ταξίδι στην αναζήτηση της νέας εικόνας.

Η Αθήνα-Κάσσελ 2017 Documenta 14 «Learning from Athens» ήταν σαν φευγαλέο χάδι, μια χαραμάδα φωτός στην μακριά μας νύχτα. Ο ευφυής διευθυντής Άνταμ Σίμτσεκ διάλεξε την Αθήνα, τον πιο αδύναμο κρίκο της Ευρώπης, για την εκκίνηση της φημισμένης έκθεσης, σκέψη στρατηγικά εύστοχη και δυναμική, την οποία -όπως φάνηκε- δούλεψε μεθοδικά και με μεράκι η ομάδα του (έλληνες και ξένοι) με εξαιρετικά οφέλη για μας.

Τι επεδίωξαν; Να διατηρήσουν τον πολιτικό χαρακτήρα της, να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο ο κόσμος –μέσω έργων και κειμένων– στη συνεχιζόμενη εξοντωτική οικονομικά και κοινωνικά αδικία, και να αναδειχθούν νέοι καλλιτέχνες από τα πέρατα της γης. Ο Σίμτσεκ ανακάτεψε την τράπουλα, άφησε τα υλικά να δράσουν ελεύθερα και κατά βούληση, θέλοντας να προκαλέσει πολλαπλές αναγνώσεις. Ταυτόχρονα όμως δεν έπρεπε να ξεχνάει ότι η «σύγχρονη τέχνη» παραμένει εξωτικό φρούτο στην Ελλάδα, με πολέμιους ορκισμένους στην εσωστρέφεια μιας ψευδούς και παρωχημένης ασφάλειας. Επιπρόσθετα, είχε απέναντί του ένα ιδιαίτερο κοινό που μαρτύρησε, υπέστη την καταστροφή, θυσίασε και προσέφερε ό,τι του περίσσευε στη νέα οδυνηρή πραγματικότητα και όχι κεντροευρωπαίους.

documenta day1 yiannis kounellis

Κρατώντας την κάρτα πολλαπλών διαδρομών, αναζήτησα σε Αθήνα και Κάσελ την αλήθεια πίσω από το αυτονόητο, στην εσωτερικότητα της εικόνας που θα μου άνοιγε χαραμάδα στην καθημερινή όραση. Παραδόθηκα στους ήχους, στάθηκα στα θραύσματα των βιωμένων αντικειμένων, στον εγκιβωτισμό ή την άσκεπη παράθεσή τους, που υποδήλωνε τη χρήση αλλά όχι την καταγωγή. Στην εμφανή ζωγραφική αμηχανία της εικόνας, την οποία ο καλλιτέχνης επιχειρούσε να αποφύγει (συχνά) μέσω της γραφής –όχι με την εικαστική διάσταση αλλά με το σλόγκαν–, αναρωτήθηκα συχνά αν ήταν εύστοχη η επιλογή των έργων. Τέλος, κάποια έργα –σε Αθήνα και Κάσελ– έπεσαν στην παγίδα ενός άσεμνου σχολιασμού της πραγματικότητας, με την έννοια ότι δεν προσέφεραν και δεν περιείχαν τίποτα να δεις, να υποθέσεις ή να φανταστείς, καθώς το προφανές κυριαρχούσε. ‘Όμως η διοργάνωση, στο σύνολό της, έδειξε να αντιστέκεται στον τεχνολογικό πειρασμό και να αναζητά την αλήθεια.

Στο Κάσελ, η ελληνική τέχνη

Κάσελ, Πέμπτη 22 Ιουνίου, στη διαδρομή από το αεροδρόμιο ώς το κέντρο η συχνή σηματοδότηση "Documenta 14 Athens-Kassel”, υπενθυμίζει το γεγονός. Fridericianum. Πολύς κόσμος. Πάρα πολύς. Μια σιωπηλή χαρά με κάνει να χαμογελώ. “Αντίδωρο". Προχωρώ, Τάκις, Κουνέλης, Χρύσα, Σαμαράς, εξαιρετικό στήσιμο – ισχύει σε όλες τις αίθουσες και τους ορόφους. Συνεχίζω. Ξεχνιέμαι. Εκ των υστέρων συνειδητοποιώ ότι είδα έργα εξαιρετικά, ωραία, μέτρια και κακά, όπως ακριβώς συμβαίνει σε ένα οποιοδήποτε ευρωπαϊκό μουσείο. Απόλαυση και αντιρρήσεις δεν διέφεραν. Μ' άλλα λόγια, "ξέχασα" πως βλέπω τους δικούς μας. “Αυτό είναι, μουρμούρισα, έχουμε θαυμάσιους καλλιτέχνες και χρειαζόταν ένα διαφορετικό περιβάλλον για να το συνειδητοποιήσω, να δω τα έργα ανεξάρτητα από φορτίσεις και “διαπλοκές” σχέσεων, προσωπικές αντιπαραθέσεις ή ψευτοδιλήμματα του τύπου “ποιος είναι πιο σύγχρονος”.

documenta14 Fridericianum akrithakis

Η σπίθα που έβαλε η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά άναψε φωτιά στον κάμπο. Η αποφασιστική διαπραγμάτευσή της κατάφερε να αποσπάσει το ιστορικό κτήριο Fridericianum, και να πραγματοποιήσει την μεγαλύτερη εξαγωγή σύγχρονης ελληνικής τέχνης στην Ευρώπη. (Ως χτες είχαμε την ευτυχία να ταξιδεύουν τα αρχαία και οι βυζαντινές εικόνες) Η Κατερίνα Κοσκινά με τους συνεργάτες της, Σταμάτη Σχιζάκη και Τίνα Πανδή γέμισαν ένα Μεγάλο (και σε μέγεθος) μουσείο –στο 1εκ. υπολογίζονται φέτος οι επισκέπτες– με έργα της συλλογής, διαμορφώνοντας μια συνολική και καθαρή εικόνα για την σύγχρονη ελληνική τέχνη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.

Ωστόσο, “η μοχθηρία των πραγμάτων, ένας άσκοπος ανθρωπομορφισμός”[1] άφησε πικρή γεύση. Ένας ιδιότυπος αθηναϊκός εικαστικός εμφύλιος πυροδοτήθηκε. Η όλη σκηνοθεσία επικρίσεων και αντιπαραθέσεων μου θύμισε μια σκηνή από τον Γλάρο του Τσέχωφ, «Εσύ, βρήκες το δρόμο σου, ξέρεις που πας» λέει η αποτυχημένη θεατρίνα Νίνα στον Τρέπλιεφ, ο οποίος λίγο μετά αυτοκτονεί! Η ανωνυμία του «άκουσα», «είπαν», «κάποιος, κάπου, κάποτε», θανατηφόρο ζιζάνιο του λαϊκισμού, φθάνει εύκολα στην κακοήθεια και πέραν της λάσπης στον ανεμιστήρα επαναφέρει το «αλάθητο του Πάπα» (που και ο ίδιος Ποντίφικας αποφεύγει). «Όταν αποφασίσουμε να αποτινάξουμε μερικά πιστεύω που επιμένουν στην έλλειψη κατανόησης θα είμαστε κομμάτι περισσότερο έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το μηδέν» [2], γιατί ακόμη κι αυτό περιέχει τη μυθολογία του.

* Η ΆΝΝΑ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΑΝΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

[1] Βιτγκενστάιν "Πολιτισμός και Αξίες", εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1986.
[2]"Ορίζοντες του Κόσμου" Κώστας Αξελός, εκδόσεις Δωδώνη 1978.
 
Οι εικόνες, όπως εμφανίζονται, κατά σειρά.
α. Φωτογραφία του «Παρθενώνα των βιβλίων», από το εσωτερικό του, στο Κάσελ.
β. Έργο του Γιάννη Κουνέλλη.
γ. Έργο του Αλέξη Ακριθάκη.
δ. Έργο του Γιώργου Λαζόγκα.
ε. Έργο της Μπία Ντάβου.
 
documenta14 Yorgos Lazongas Blind Painting Alekton
 
documenta14 Fridericianum via davou
             

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Με αφορμή το μυθιστόρημα του Enrique Vila-Matas Στο Κάσελ δεν υπάρχει λογική (μτφρ. Ναννά Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

...
Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Ο παλιός ρομαντικός φανταζόταν ότι είναι ποιητής επειδή ξεχείλιζε από «συναισθήματα». Ο τωρινός κονσεπτουαλιστής οπτασιάζεται ότι είναι καλλιτέχνης επειδή έχει «ι...

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Αναμνήσεις του Νάνου Βαλαωρίτη από τη συνάντησή του με τον Μαρσέλ Ντυσάν στην Αθήνα, το 1960.

Του Μεγακλή Ρογκάκου*

Τα Αρχεία Μαρσέλ Ντυσάν στη Βιγιέρ-σου-Γκρεζ της Γαλλίας διατηρούν μία καρτ ποστάλ από τον ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ