documenta14 Friedrichplatz

Της Άννας Μιχαλιτσιάνου

Την Τροία κατέλαβαν χρηματιστές ειδωλολάτρες σε συνεργασία με ένθεν (δεξιούς) κακείθεν (αριστερούς) Ηρακλειδείς παλαιών στερεοτύπων και με τεχνάσματα προκάλεσαν άπνοια στο Αιγαίο. Ακινητοποιημένη έδειχνε η σχεδία της Documenta 14. Καλλιτέχνες και διοργανωτές φύσηξαν μ’ όλη τους τη δύναμη, έταξαν στο βωμό του Μαΐστρο, ενώ χέρια και πόδια δούλεψαν σαν κουπιά κερδίζοντας το ταξίδι στην αναζήτηση της νέας εικόνας.

Η Αθήνα-Κάσσελ 2017 Documenta 14 «Learning from Athens» ήταν σαν φευγαλέο χάδι, μια χαραμάδα φωτός στην μακριά μας νύχτα. Ο ευφυής διευθυντής Άνταμ Σίμτσεκ διάλεξε την Αθήνα, τον πιο αδύναμο κρίκο της Ευρώπης, για την εκκίνηση της φημισμένης έκθεσης, σκέψη στρατηγικά εύστοχη και δυναμική, την οποία -όπως φάνηκε- δούλεψε μεθοδικά και με μεράκι η ομάδα του (έλληνες και ξένοι) με εξαιρετικά οφέλη για μας.

Τι επεδίωξαν; Να διατηρήσουν τον πολιτικό χαρακτήρα της, να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο ο κόσμος –μέσω έργων και κειμένων– στη συνεχιζόμενη εξοντωτική οικονομικά και κοινωνικά αδικία, και να αναδειχθούν νέοι καλλιτέχνες από τα πέρατα της γης. Ο Σίμτσεκ ανακάτεψε την τράπουλα, άφησε τα υλικά να δράσουν ελεύθερα και κατά βούληση, θέλοντας να προκαλέσει πολλαπλές αναγνώσεις. Ταυτόχρονα όμως δεν έπρεπε να ξεχνάει ότι η «σύγχρονη τέχνη» παραμένει εξωτικό φρούτο στην Ελλάδα, με πολέμιους ορκισμένους στην εσωστρέφεια μιας ψευδούς και παρωχημένης ασφάλειας. Επιπρόσθετα, είχε απέναντί του ένα ιδιαίτερο κοινό που μαρτύρησε, υπέστη την καταστροφή, θυσίασε και προσέφερε ό,τι του περίσσευε στη νέα οδυνηρή πραγματικότητα και όχι κεντροευρωπαίους.

documenta day1 yiannis kounellis

Κρατώντας την κάρτα πολλαπλών διαδρομών, αναζήτησα σε Αθήνα και Κάσελ την αλήθεια πίσω από το αυτονόητο, στην εσωτερικότητα της εικόνας που θα μου άνοιγε χαραμάδα στην καθημερινή όραση. Παραδόθηκα στους ήχους, στάθηκα στα θραύσματα των βιωμένων αντικειμένων, στον εγκιβωτισμό ή την άσκεπη παράθεσή τους, που υποδήλωνε τη χρήση αλλά όχι την καταγωγή. Στην εμφανή ζωγραφική αμηχανία της εικόνας, την οποία ο καλλιτέχνης επιχειρούσε να αποφύγει (συχνά) μέσω της γραφής –όχι με την εικαστική διάσταση αλλά με το σλόγκαν–, αναρωτήθηκα συχνά αν ήταν εύστοχη η επιλογή των έργων. Τέλος, κάποια έργα –σε Αθήνα και Κάσελ– έπεσαν στην παγίδα ενός άσεμνου σχολιασμού της πραγματικότητας, με την έννοια ότι δεν προσέφεραν και δεν περιείχαν τίποτα να δεις, να υποθέσεις ή να φανταστείς, καθώς το προφανές κυριαρχούσε. ‘Όμως η διοργάνωση, στο σύνολό της, έδειξε να αντιστέκεται στον τεχνολογικό πειρασμό και να αναζητά την αλήθεια.

Στο Κάσελ, η ελληνική τέχνη

Κάσελ, Πέμπτη 22 Ιουνίου, στη διαδρομή από το αεροδρόμιο ώς το κέντρο η συχνή σηματοδότηση "Documenta 14 Athens-Kassel”, υπενθυμίζει το γεγονός. Fridericianum. Πολύς κόσμος. Πάρα πολύς. Μια σιωπηλή χαρά με κάνει να χαμογελώ. “Αντίδωρο". Προχωρώ, Τάκις, Κουνέλης, Χρύσα, Σαμαράς, εξαιρετικό στήσιμο – ισχύει σε όλες τις αίθουσες και τους ορόφους. Συνεχίζω. Ξεχνιέμαι. Εκ των υστέρων συνειδητοποιώ ότι είδα έργα εξαιρετικά, ωραία, μέτρια και κακά, όπως ακριβώς συμβαίνει σε ένα οποιοδήποτε ευρωπαϊκό μουσείο. Απόλαυση και αντιρρήσεις δεν διέφεραν. Μ' άλλα λόγια, "ξέχασα" πως βλέπω τους δικούς μας. “Αυτό είναι, μουρμούρισα, έχουμε θαυμάσιους καλλιτέχνες και χρειαζόταν ένα διαφορετικό περιβάλλον για να το συνειδητοποιήσω, να δω τα έργα ανεξάρτητα από φορτίσεις και “διαπλοκές” σχέσεων, προσωπικές αντιπαραθέσεις ή ψευτοδιλήμματα του τύπου “ποιος είναι πιο σύγχρονος”.

documenta14 Fridericianum akrithakis

Η σπίθα που έβαλε η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Κοσκινά άναψε φωτιά στον κάμπο. Η αποφασιστική διαπραγμάτευσή της κατάφερε να αποσπάσει το ιστορικό κτήριο Fridericianum, και να πραγματοποιήσει την μεγαλύτερη εξαγωγή σύγχρονης ελληνικής τέχνης στην Ευρώπη. (Ως χτες είχαμε την ευτυχία να ταξιδεύουν τα αρχαία και οι βυζαντινές εικόνες) Η Κατερίνα Κοσκινά με τους συνεργάτες της, Σταμάτη Σχιζάκη και Τίνα Πανδή γέμισαν ένα Μεγάλο (και σε μέγεθος) μουσείο –στο 1εκ. υπολογίζονται φέτος οι επισκέπτες– με έργα της συλλογής, διαμορφώνοντας μια συνολική και καθαρή εικόνα για την σύγχρονη ελληνική τέχνη στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.

Ωστόσο, “η μοχθηρία των πραγμάτων, ένας άσκοπος ανθρωπομορφισμός”[1] άφησε πικρή γεύση. Ένας ιδιότυπος αθηναϊκός εικαστικός εμφύλιος πυροδοτήθηκε. Η όλη σκηνοθεσία επικρίσεων και αντιπαραθέσεων μου θύμισε μια σκηνή από τον Γλάρο του Τσέχωφ, «Εσύ, βρήκες το δρόμο σου, ξέρεις που πας» λέει η αποτυχημένη θεατρίνα Νίνα στον Τρέπλιεφ, ο οποίος λίγο μετά αυτοκτονεί! Η ανωνυμία του «άκουσα», «είπαν», «κάποιος, κάπου, κάποτε», θανατηφόρο ζιζάνιο του λαϊκισμού, φθάνει εύκολα στην κακοήθεια και πέραν της λάσπης στον ανεμιστήρα επαναφέρει το «αλάθητο του Πάπα» (που και ο ίδιος Ποντίφικας αποφεύγει). «Όταν αποφασίσουμε να αποτινάξουμε μερικά πιστεύω που επιμένουν στην έλλειψη κατανόησης θα είμαστε κομμάτι περισσότερο έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε το μηδέν» [2], γιατί ακόμη κι αυτό περιέχει τη μυθολογία του.

* Η ΆΝΝΑ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΑΝΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

[1] Βιτγκενστάιν "Πολιτισμός και Αξίες", εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1986.
[2]"Ορίζοντες του Κόσμου" Κώστας Αξελός, εκδόσεις Δωδώνη 1978.
 
Οι εικόνες, όπως εμφανίζονται, κατά σειρά.
α. Φωτογραφία του «Παρθενώνα των βιβλίων», από το εσωτερικό του, στο Κάσελ.
β. Έργο του Γιάννη Κουνέλλη.
γ. Έργο του Αλέξη Ακριθάκη.
δ. Έργο του Γιώργου Λαζόγκα.
ε. Έργο της Μπία Ντάβου.
 
documenta14 Yorgos Lazongas Blind Painting Alekton
 
documenta14 Fridericianum via davou
             

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Η στρατηγική και η λογική της documenta

Με αφορμή το μυθιστόρημα του Enrique Vila-Matas Στο Κάσελ δεν υπάρχει λογική (μτφρ. Ναννά Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

...
Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Documenta εν Αθήναις: Εικόνες από μια φάρσα

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Ο παλιός ρομαντικός φανταζόταν ότι είναι ποιητής επειδή ξεχείλιζε από «συναισθήματα». Ο τωρινός κονσεπτουαλιστής οπτασιάζεται ότι είναι καλλιτέχνης επειδή έχει «ι...

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Όταν ο Βαλαωρίτης συνάντησε τον Μαρσέλ Ντυσάν

Αναμνήσεις του Νάνου Βαλαωρίτη από τη συνάντησή του με τον Μαρσέλ Ντυσάν στην Αθήνα, το 1960.

Του Μεγακλή Ρογκάκου*

Τα Αρχεία Μαρσέλ Ντυσάν στη Βιγιέρ-σου-Γκρεζ της Γαλλίας διατηρούν μία καρτ ποστάλ από τον ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ