alt

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Υπάρχει ένα είδος βραχέος λόγου που ’ναι σύγχρονη τέχνη: εννοιολογική τέχνη που δεν χρειάζεται συνοδευτικές εξηγήσεις γιατί το υλικό της είναι έτσι κι αλλιώς οι λέξεις, μα που συγγενεύει με κρυπτικούς καμβάδες και ανερμήνευτες εγκαταστάσεις σε μια γκαλερί τέχνης – και που επίσης με έναν τρόπο είναι το γλωσσικό αδελφάκι των εικόνων του νέου ελληνικού «weird» κινηματογράφου· ως εκφραστές, και τα δύο, ενός πάντοτε διαλανθάνοντος zeitgeist.  

Είναι κείμενα ολωσδιόλου προσωπικά, μα και το πρόσωπο, ακόμα, είναι σύμβολο – κι είναι πάντοτε ένα, ο απογυμνωμένος εαυτός μοιρασμένος σε φιγούρες με αλλιώτικο κάθε φορά προσωπείο.

Τα πάντα εδώ είναι συμβολικά: το φαΐ δεν είναι ποτέ ζεστό ψωμί. Οι λέξεις δεν δίνουν τη στρογγυλεμένη αίσθηση του προφορικού λόγου. Είναι κείμενα ολωσδιόλου προσωπικά, μα και το πρόσωπο, ακόμα, είναι σύμβολο – κι είναι πάντοτε ένα, ο απογυμνωμένος εαυτός μοιρασμένος σε φιγούρες με αλλιώτικο κάθε φορά προσωπείο. Βρίσκονται στον αντίποδα του μυθοπλάστη λογοτέχνη, του storyteller που στο μυαλό του κουβαλάει έναν ολόκληρο θίασο από πρόσωπα. Εδώ, υπάρχει μονάχα αυτός που γράφοντας ψηλαφεί μέσα του κάτι που στην ουσία τού είναι άγνωστο, σαν ξένο σώμα ιδωμένο με την άκρη του ματιού. Η ξερή ποιητικότητά τους είναι σαν άμμος που, όμοια με τριμμένο γυαλί, στο άγγιγμά της γδέρνει το δέρμα.

Όπως στα σύντομα κείμενα στη συλλογή Τα μαλλιά του Φιν, Πόλις 2014, της Εύας Στεφανή (άλλωστε είναι εικαστικός, που εδώ το υλικό της είναι οι λέξεις), παραδείγματος χάρη στην «Πρωτοχρονιά»:

«Πρωτοχρονιά και δεν έχουμε βασιλόπιτα. Είναι όλα κλειστά. Προσφέρω το αριστερό μου στήθος που είναι ζεστό σαν τσουρέκι. Ο μπαμπάς το χαράζει με το μαχαίρι. “Του Χριστού, του φτωχού, του σπιτιού, του μπαμπά, της μαμάς, του αδερφού, της αδερφής. Και του χρόνου να ’μαστε καλά”».

Ή σ’ όσα βραχέα γραπτά έχει τύχει να διαβάσω της Ούρσουλας Φωσκόλου, που τώρα κυκλοφορεί την πρώτη της συλλογή, Το κήτος, (εκδ. Κίχλη). Ένας από τους ποιητικούς της γρίφους, από τον ιστότοπο Φρέαρ, είναι το «Στην κοιλιά»:

«Κάποιο πρωινό της παιδικής μου ηλικίας, άρπαξα το μαχαίρι του ψωμιού κι έκανα στην κοιλιά μου τέσσερις μικρές τομές. Ρόδινες στην άκρη και μισάνοιχτες, σαν πρόχειρα κλεισμένοι φάκελοι, ανέδιδαν μια μυρωδιά χωμάτινη και υγρή, λες κι είχε μόλις βρέξει. Έχωσα μέσα τους τα χέρια μου κι έβγαλα —δίχως πόνο— ένα βιβλίο με ποιήματα, ένα μικρό μολύβι, μία κανάτα δροσερό νερό και τη μορφή σου: πλασμένη με σκουρόχρωμο πηλό κι ανάγλυφη, γεμάτη αποτυπώματα δαχτύλων. Σαν κούκλα ψεύτικη σ’ έβαλα στην παλάμη και —ρίχνοντάς σου κάθε λίγο μια σταγόνα καθαρού νερού— ξεκίνησα, χαϊδεύοντας δειλά, να σε λειαίνω. Σχεδόν τριάντα χρόνια έπειτα, στέρεψε κείνη η δροσερή κανάτα. Όμως, εσύ να μη φοβάσαι: κάθε απόγευμα, περνώ τα δάχτυλα απ’ τα χείλη μου και με το σάλιο συνεχίζω, έτσι που κάθε κίνηση να μοιάζει με μικρό φιλί».

Και την ίδια αίσθηση (μ’ όλες τις διαφορές, εξυπακούεται, που απορρέουν από τις ξεχωριστές ευαισθησίες της καθεμίας συγγραφέως) δίνουν για παράδειγμα δύο βινιέτες από τον ιστότοπο litart, οι «Πρωτόπλαστοι» της Μελανίας Δαμιανού και «Το κάτω της γραφής» της Κατερίνας Χανδρινού .

Στο «Κάτω της γραφής», στο πρώτο μισό, δίνονται αποσπασματικά, ελλειπτικά οι εικόνες ενός καλοκαιριού· «κλειστές» και προσωπικές μ’ έναν απρόσωπο τρόπο, τόσο όσο οι εικόνες σ’ όνειρο:

«Είναι οι στροφές του χόρτου, στροφές του βάτου. Πολλές δηλαδή και χρυσές, με ρίζες χρυσές. Κι όσο έρχεσαι, απομακρύνεσαι. Το τέλος του δρόμου είναι ενδεικτικό. Το δωμάτιο είναι πενιχρό καθώς πρέπει. Μια ολόκληρη γωνία από ανέμους και τα σκαληνά τριγωνάκια των γύρω αυλών. Οι άνεμοι αφήνουν εγκύους τις κουρτίνες. Οι οικογένειες είναι μουγκές· θέλεις το απόγευμα να περάσεις από μπροστά τους, να δεις από κοντά πώς είναι μια μουγκή οικογένεια. Ο ήλιος στοχεύει καθέναν από τους δίσκους της σπονδυλικής σου στήλης […]».

Όλα τούτα τα βραχέα κείμενα είναι «γλωσσικές installations», γοητευτικές σαν αντικείμενα που συναντάς σ’ έναν έρημο τόπο και μπορείς κάπως να μαντέψεις τη χρήση τους, μα ποτέ μ’ απόλυτη σιγουριά.

Στους «Πρωτόπλαστους» υπάρχει το σκαρίφημα μιας ιστορίας, το αποτύπωμά της, ενώ η ίδια η ιστορία στην ουσία μένει άρρητη, γιατί ό,τι συμβαίνει δεν έχει ούτε πού ούτε πότε:

«[…] Σε περίμενα πολύ καιρό, πουλώντας τραπουλόχαρτα σε μια γωνιά του λιμανιού. Οι αχθοφόροι κουβαλούσαν κομμάτια κρέας μέσα σε ματωμένα πανιά ριγμένα στη πλάτη τους. Τι κρέας ήταν αυτό, κανείς δεν ήξερε […] Ζωγράφιζα ασταμάτητα πάνω σε σκληρά χαρτόνια τις τράπουλες που μου ζητούσαν δολοφόνοι και κλεπταποδόχοι. Έφτιαχνα βασιλιάδες που αυτοκτονούν στα μαύρα τους κελιά κι εκείνες τις βασίλισσες που στερημένες απ’ το ξίφος τους δηλητηριάζουν με πικρές σταγόνες τους άπιστους εραστές τους. Ένα πράσινο φυλλαράκι ήταν η υπογραφή μου, μόνο εσύ γνώριζες γιατί […]».

Όλα τούτα τα βραχέα κείμενα είναι «γλωσσικές installations», γοητευτικές σαν αντικείμενα που συναντάς σ’ έναν έρημο τόπο και μπορείς κάπως να μαντέψεις τη χρήση τους, μα ποτέ μ’ απόλυτη σιγουριά.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ελίτ λογοτεχνία για λίγους

Ελίτ λογοτεχνία για λίγους

Σκέψεις για τη μοντέρνα και τη μεταμοντέρνα πεζογραφία, την υποδοχή της από την κριτική και το διαρκώς αυξανόμενο χάσμα από τον μέσο αναγνώστη. Στην κεντρική εικόνα: Μέλπω Αξιώτη, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Γιώργος Χειμωνάς, Γιώργος Δέλιος, Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Η Ιζαμπέλ Αλιέντε, οι γυναίκες της ψυχής της και ο φεμινισμός

Η Ιζαμπέλ Αλιέντε, οι γυναίκες της ψυχής της και ο φεμινισμός

«Δεν υπερβάλλω όταν λέω πως ήμουν φεμινίστρια από τότε που πήγαινα στο νηπιαγωγείο», γράφει η Ιζαμπέλ Αλιέντε. Ίσως γι’ αυτό πολλές γυναίκες σαν εμένα δεν υπήρξαμε ποτέ φεμινίστριες· ο φεμινισμός βρισκόταν πίσω μας.

Της Σώτης Τριανταφύλλου

...

Μάγια Λούντε: «Να τρώτε πράσινα, να κάνετε βόλτες στη φύση, να διαβάζετε βιβλία»

Μάγια Λούντε: «Να τρώτε πράσινα, να κάνετε βόλτες στη φύση, να διαβάζετε βιβλία»

Η Μάγια Λούντε είναι μια ξεχωριστή περίπτωση. Έχει ένα συνεκτικό συγγραφικό πρότζεκτ (την «Τετραλογία του Περιβάλλοντος»), έχει στέρεες απόψεις και το κυριότερο είναι καλή συγγραφέας. Σε μια διαδικτυακή συνάντηση μαζί της με αφορμή το βιβλίο της «Η Ιστορία των αλόγων» (μτφρ. Δέσπω Παπαγρηγοράκη), που κυκλοφορεί από ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

Τα καρφιά των αγγέλων (διήγημα)

«Μια φορά με είδε που μιλούσα με μια κοπέλα και μ' έσπασε στο ξύλο... Ήτανε σκληρή γυναίκα η μάνα. Αλλά, πέντε αγόρια, πώς να μας κάνει καλά; Ήτανε και η φτώχεια. Πάντως, και μεγάλοι που ήμασταν, της είχαμε σεβασμό.«

Της Φωτεινής Τέντη

»Δεν μ...

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Ο κλήρος του αίματος, της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη

Για το μυθιστόρημα της Σωτηρίας Μαραγκοζάκη «Ο κλήρος του αίματος» (εκδ. Πατάκη). 

Της Τέσυς Μπάιλα

Ένα από τα μεγάλα συλλογικά τραύματα της χώρας, ο εμφύλιος, είναι το θέμα του συγκεκριμένου βιβλίου. Η Σωτηρία Μαραγκοζάκη συνεχίζει σε μια άτ...

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

30+1 βιβλία Ιστορίας, ιδεών και φιλοσοφικού στοχασμού

Τριανταμία επιλογές από την τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή για αναγνώσεις κατά μόνας ή τηρώντας τις ενδεδειγμένες αποστάσεις. Δοκίμια για την ελληνική και παγκόσμια Ιστορία, τη φιλοσοφία, τη διακίνηση των ιδεών, την ελληνική κοινωνία, τρία πολιτικά μυθιστορήματα και για κλείσιμο μια μυθιστορηματική ιστορία που πλουτίζουν μ...

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

28 Μαΐου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Νίκος Αργύρης & Μαριλένα Πανουργιά: «Δεν μπορεί να υπάρξει κορεσμός καλών βιβλίων»

Ο Νίκος Αργύρης και η Μαριλένα Πανουργιά μας μιλούν για τα χρόνια που βρίσκονται στο τιμόνι των εκδόσεων Ίκαρος, τις νέες σειρές που καθιέρωσαν, καθώς και για τα μελλον

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ