Bob Dylan Nobel

Σχόλια ημερολογίου για το Βραβείο Νομπέλ.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

13 Οκτωβρίου 2016

Σε αντίθεση με τους δημοσιογράφους, τους ατζέντηδες και τους διαφημιστές, που όταν μιλούν για λογοτεχνία εννοούν μόνο μυθιστόρημα (γραμμένο κατά προτίμηση περίπου υποχρεωτική στη lingua franca της εποχής μας και απ’ αυτά που συχνάζουν ψηλά ψηλά στις λίστες του Μπούκερ), τον όρο λογοτεχνία η Σουηδική Ακαδημία τον παίρνει στα σοβαρά. Στην πλήρη του έκταση. Και πάει κόντρα στο ρεύμα όσων τον συρρικνώνουν κατά το δοκούν – όπως και οφείλει να κάνει. 

Πέρυσι, τίμησε το παραγνωρισμένο αλλά σπουδαίο είδος του λογοτεχνικού ρεπορτάζ. Δυο χρόνια νωρίτερα, μια κορυφαία διηγηματογράφο. Και τώρα (επιτέλους!), έναν εκπρόσωπο της πιο παλαιάς, της πιο αρχετυπικής, της πιο καθολικής, της πιο δημοφιλούς, της πιο λαϊκής σε όλους τους τόπους και σε όλους τους καιρούς λογοτεχνικής μορφής: του στίχου.

Στο πρόσωπο του Μπομπ Ντύλαν τιμώνται σήμερα όλοι οι μεγάλοι τραγουδοποιοί του καιρού μας, από τον Βολφ Μπήρμαν και τον Φαμπρίτσιο ντε Αντρέ ώς τον Ζακ Μπρελ και τον Διονύση Σαββόπουλο. 

Στο πρόσωπο του Μπομπ Ντύλαν τιμώνται σήμερα όλοι οι μεγάλοι τραγουδοποιοί του καιρού μας, από τον Βολφ Μπήρμαν και τον Φαμπρίτσιο ντε Αντρέ ώς τον Ζακ Μπρελ και τον Διονύση Σαββόπουλο. Τιμώνται επίσης οι ποιητές που "καταδέχτηκαν" το απλό τραγούδι και έγραψαν αριστουργήματα, από τον Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα ώς τον Νίκο Γκάτσο. Τιμώνται τέλος, αναδρομικά, οι λιμπρετίστες της όπερας και του ορατορίου και του μιούζικαλ, που ακόμη και όταν φέρουν τα βαριά ονόματα ενός Ούγκο φον Χόφμανσταλ ή ενός Μπέρτολτ Μπρεχτ, το κομμάτι της δουλειάς τους αυτό αντιμετωπιζόταν πάντα σαν πάρεργο.

Κυρίως όμως τιμάται ο άρρηκτος δεσμός της μουσικής και της ποίησης. Ειδικά την περίοδο του μοντερνισμού, φάνηκε καθαρά: Όσο ο δεσμός αυτός ατονεί και χαλαρώνει, όσο μουσικοί και ποιητές αποξενώνονται μεταξύ τους, και οι δυο αυτές τέχνες, στη λόγια, την "απόλυτη" μορφή τους, παρακμάζουν.

Με τους λόγιους συνθέτες και τους ποιητές όλο και περισσότερο απομονωμένους στον ελεφάντινο πύργο τους, το τραγούδι ήρθε να καλύψει μια ζωτική ανάγκη. Γι' αυτό και απέκτησε την τεράστια σημασία που απέκτησε από τα μέσα του 20ού αιώνα ώς τις μέρες μας. Γιατί ήρθε να καλύψει τόσο μουσικές όσο και ποιητικές ανάγκες, που η προσφορά μέχρι τότε τις άφηνε ανικανοποίητες. Η εκπληκτική άνοδος της ποιότητας του στίχου των τραγουδιών που σ' όλο σχεδόν τον κόσμο σημειώθηκε μεταπολεμικά, και εδώ σε μας από τη δεκαετία του 1960, δεν είναι τυχαία.

Ειδικά για την ποίηση, είμαι βέβαιος: όταν η σύγχυση κάποια στιγμή διαλυθεί, θα διαπιστώσουμε ότι τα μεγάλα ποιήματα του καιρού μας βρίσκονται συχνότερα στις στροφές των πολυπαιγμένων δίσκων μας παρά στις ποιητικές συλλογές που σκονίζονται ανέγγιχτες στα ψηλότερα ράφια μας. Διαπίστωση για την οποία, φυσικά, ένας Πίνδαρος ή μία Σαπφώ δεν θα ξαφνιαζόταν διόλου.

* * *

2015 svetlana alexievich 28 και 9 Οκτωβρίου 2015

Στο πρόσωπο της Σβετλάνας Αλεξέγεβιτς, η Σουηδική Ακαδημία τιμά εφέτος όχι μόνο μια "μικρή" και σχετικά άγνωστη χώρα, όπως είναι η Λευκορωσσία, αλλά και ένα σπουδαίο είδος του λόγου, το λογοτεχνικό ρεπορτάζ, αγνοημένο ώς τώρα από τα Βραβεία Νομπέλ αλλά με παράδοση κραταιή που εκτείνεται από τον Ηρόδοτο ώς τον Ρίσαρντ Καπυσίνσκι. Είδος "μεικτό αλλά νόμιμο", το λογοτεχνικό ρεπορτάζ κυμαίνεται μορφικά μεταξύ δοκιμίου, δημοσιογραφικής τεκμηρίωσης και αφηγήματος, θεματικά δε επικεντρώνεται σε επίκαιρα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα με διαχρονική όμως βαρύτητα και συμβολισμό.

Αξίζουν ειλικρινή συγχαρητήρια στην επιτροπή του Βραβείου! Παρ' όλες τις πιέσεις στις οποίες υπόκειται, για μια ακόμη φορά αποδεικνύει εμπράκτως ότι τον όρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας τον παίρνει τοις μετρητοίς, ότι του δίνει το πραγματικό οικουμενικό εύρος που του αναλογεί, και ότι δεν τον ταυτίζει, όπως θα επιθυμούσε η πλειοψηφία (και η άγνοια) των ΜΜΕ και των δημοσιολογούντων, με την αμερικάνικη ή αγγλόφωνη έστω μυθιστοριογραφία.

~ . ~

Έλεγα χθες ότι η Σουηδική Ακαδημία βραβεύει συστηματικά συγγραφείς που παίρνουν θέση, που τοποθετούνται δημόσια, που έχουν σαφή πολιτική θέση και δεν θεωρούν τη λογοτεχνία "μονόλογο", υποκειμενική "εκφραστική ανάγκη", πολλώ δε μάλλον αυτοσκοπό. Η διαθήκη του ίδιου του Νομπέλ προβλέπει ότι το Βραβείο Λογοτεχνίας απονέμεται σε έργο που κινείται προς μια "ιδεώδη κατεύθυνση", προαπαιτεί δηλαδή την διακονία ενός ιδεώδους, την ενεργό συμμετοχή στα κοινά.

Μέσα σε λιγότερο από μια εικοσαετία, όλα τα διαθέσιμα ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία μαρτυρούν ότι η ποίηση πράγματι ξέπεσε διεθνώς εντυπωσιακά. Από πρωτεύον λογοτεχνικό είδος έγινε ενασχόληση του περιθωρίου. 

Λογική συνέπεια αυτής της προγραμματικής επιλογής υπήρξε ο εξοβελισμός της ποίησης από τον κατάλογο των βραβείων τα τελευταία χρόνια. Από το 1975 ώς το 1996, σε 22 χρόνια δηλαδή, από τον Εουτζένιο Μοντάλε ώς τη Βισλάβα Συμπόρσκα, οι κατά κύριο λόγο ποιητές που τιμήθηκαν με το Βραβείο Νομπέλ φτάνουν τους δέκα – σχεδόν ο ένας στους δύο που το έλαβαν. Από το 1997 έως το 2015, σε 19 χρόνια, βραβεύθηκε ένας μόνο, κι αυτός Σουηδός, ο Τούμας Τράνστραιμερ. Το νούμερο δεν είναι τυχαίο. Μέσα σε λιγότερο από μια εικοσαετία, όλα τα διαθέσιμα ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία μαρτυρούν ότι η ποίηση πράγματι ξέπεσε διεθνώς εντυπωσιακά. Από πρωτεύον λογοτεχνικό είδος έγινε ενασχόληση του περιθωρίου. Αυτή τη στιγμή, αν δεν κάνω λάθος, υπάρχει μόνον ένας νομπελίστας εν ζωή που είναι κατά κύριο λόγο ποιητής, ο Ντέρεκ Ουώλκοττ –  πράγμα πρωτοφανές!

Για να καταλάβει κανείς το γιατί, μια ιδέα θα ήταν ν' ανατρέξει στους βραβευθέντες της παλιάς ακμής. Σε ονόματα λ.χ. όπως του Οκτάβιο Πας και του Οδυσσέα Ελύτη, του Ιωσήφ Μπρόντσκι και του Τσέσλαβ Μίλος, του Γιάροσλαβ Σάιφερτ και του Σέημους Χήνυ. Άνθρωποι που ανδρώθηκαν τις κρίσιμες δεκαετίες πριν ή μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, φυσιογνωμίες εμβληματικές για τη χώρα και για τη γλώσσα τους, υπήρξαν όλοι τους δημιουργοί που έδωσαν φωνή όχι μόνο στο εγώ αλλά και στις συλλογικές περιπέτειες του 20ού αιώνα.

Αντιθέτως, η σημερινή ποίηση με την διαρκή αυτοαναφορικότητά της, τον ερμητισμό και τη σκοτεινότητά της, με τον μημουαπτισμό και την αγοραφοβία της προπάντων, είναι πάμπτωχη σε τέτοιες φωνές. Αφού πρώτα απώλεσε σχεδόν ολοκληρωτικά το ακροατήριό της, βλέπει πλέον και το επίσημο κύρος της να ξεπέφτει. Αφού πρώτα έχασε τον έπαινο του Δήμου, βλέπει τώρα να της γυρνούν την πλάτη και οι Σοφιστές.

2014 nobel prize winner for literature patrick modianoΗ διπλή αυτή παρακμή της ποιητικής τέχνης είναι τόσο δραματική και τόσο ραγδαία, ώστε το λιγότερο που θα περίμενε κανείς είναι μια υγιή αντίδραση, έναν γενικευμένο δηλαδή διάλογο στους κόλπους του ποιητικού σιναφιού, εδώ και στο εξωτερικό, για τα αίτιά της. Κι όμως, και εδώ και έξω όλα δείχνουν ότι οι σημερινοί ποιητές δεν είναι καν σε θέση να τη διακρίνουν, πόσω μάλλον να την αντιστρέψουν και να την υπερβούν.

* * *

5 Οκτωβρίου 2014

Άνδρας, μυθιστοριογράφος, Αμερικανός ή έστω αγγλόφωνος. Αν πιστέψουμε τον Τύπο και τα κοινωνικά μέσα, αυτά είναι τα χαρακτηριστικά των επικρατέστερων και φέτος για το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Η "παγκόσμια λογοτεχνία" του Γκαίτε ως φάρσα... [τελικά, το βραβείο πήγε σε άντρα και μυθιστοριογράφο, πλην όμως Γάλλο, τον Πατρίκ Μοντιανό]

* * *

2013 Munro10 Οκτωβρίου 2013

Είναι ιδιαίτερα θετικό που το εφετινό Νομπέλ Λογοτεχνίας τιμά –επιτέλους– έναν διηγηματογράφο. Στο πρόσωπό της Άλις Μανρώ τιμάται η μεγάλη παράδοση του δυτικού διηγήματος, από τον Βοκκάκιο ώς τις μέρες μας.

Από την άλλη, είναι εξαιρετικά αρνητικό που για μια ακόμη φορά –27η (!) από το 1901 και 9η (!!) από το 1991– οι Σουηδοί δίνουν το βραβείο σε αγγλόφωνο συγγραφέα. Τίποτα δεν δικαιολογεί αυτή την καταθλιπτική υπερπροβολή της αγγλικής λογοτεχνίας παρά οι υπολογισμοί και οι ανάγκες μιας όλο και πιο συγκεντρωμένης, όλο και περισσότερο ολιγοπωλιακής βιβλιαγοράς.

Όμως, αποστολή των Ακαδημαϊκών της Στοκχόλμης είναι άλλη. Η παγκόσμια λογοτεχνία δεν πρέπει να καταντήσει μονόγλωσση.

* * *

14 Οκτωβρίου 2012

Mistral et son chien Pan Panet fils de Pan Perdu MaillaneΗ ίδια πάντοτε ιστορία... Πώς μπορείς να πείσεις τον όποιο Έλληνα ή ξένο δημοσιογράφο που, ερευνώντας την ιστορία των Βραβείων Νομπέλ Λογοτεχνίας, σκοντάφτει πάνω σε άγνωστά του ονόματα, ότι οι άνθρωποι αυτοί μπορεί να έχουν έργο; Ότι αν ο ίδιος "δεν θυμάται" τον κορυφαίο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ, το πρόβλημα είναι του ίδιου, δικό του αναγνωστικό και παιδευτικό έλλειμμα; Ότι το ίδιο ισχύει για τον μεγάλο Τσέχο ποιητή Σάιφ(ε)ρτ, του οποίου ούτε το όνομα δεν καταδέχεται καν να γράψει σωστά, τον Μόμσεν, την Σαχς, τον Τράνστραιμερ, τον Λάξνες και τους περισσότερους απ' όσους με τόση σιγουριά επιτιμά; Ότι η άγνοια από μέρους του ενός ανθρώπου όπως ο Φρεντερίκ Μιστράλ, του αναγεννητή της προβηγκιανής γλώσσας και λογοτεχνίας, του φλογερού φιλέλληνα, του μεταφρασμένου και υμνημένου από τον Κωστή Παλαμά, φανερώνει εντέλει άγνοια της ίδιας της δικής του ελληνικής λογοτεχνικής (και όχι μόνο) ιστορίας;

Πίσω από τέτοια κείμενα, κρύβεται πάντα η οίηση. Η οίηση του παρόντος ότι εκείνο όλα τα γνωρίζει, ότι οι δικές του προτιμήσεις είναι οι τέλειες και οριστικές, ότι οι επιλογές του παρελθόντος ήταν άστοχες, αξίες υπερτιμημένες. Και ακόμη η έπαρση του ρεπόρτερ, του ανθρώπου της ταχύτητας και της ακαριαίας γραφής, που ενώ η γνώμη του είναι της στιγμής, αναπαραγωγή κοινή μιας φήμης, πιστεύει σοβαρά ότι δίνει φωνή στη διάρκεια.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Από τη Μαντάμ Σουσού στον Βαρδιάνο στα σπόρκα – Όλα τα βιβλία που έγιναν σειρές

Από τη Μαντάμ Σουσού στον Βαρδιάνο στα σπόρκα – Όλα τα βιβλία που έγιναν σειρές

Λογοτεχνία και τηλεόραση: Τι δίνει «τηλεοπτικότητα» σε ένα λογοτεχνικό έργο; Με ποια κριτήρια επιλέγεται για να μεταφερθεί στη μικρή οθόνη; Κατά πόσο οι τηλεοπτικές μεταφορές ανατροφοδοτούν την ανάγνωση λογοτεχνικών έργων; Ο εξαντλητικός κατάλογος που περιλαμβάνει τα βιβλία που έγιναν σειρές τα τελευταία 50 χρόνια, ...

Λογοτεχνία; Να λείπει, μου αρκεί η επιστήμη!

Λογοτεχνία; Να λείπει, μου αρκεί η επιστήμη!

Λογοτεχνία vs Επιστήμη. Κεντρική εικόνα: Ο Nietzsche σε υπαίθρια αφίσα στην Ubatuba, στη Βραζιλία © mauRÍCIO SANTOS/Unsplash

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Φέτος, διακόσια χρόνια από την Επανάσταση του 1821, ένα από τα ερωτήματα που με απασχολεί ...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

Για την παράσταση «ΙΝSEQS» σε χορογραφία του Δημήτρη Μυτιληναίου, η οποία παρουσιάστηκε στον πρώην εκθεσιακό χώρο αυτοκινήτων της Φίατ, στο Κουκάκι.

Του Νίκου Ξένιου

Οι σωματικές αναπαραστάσεις που επιδιώκει το μπαλέτο είναι πολύ συγκεκριμένες. Η ...

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ