literacy 390-2

Απάντηση του συγγραφέα Σπύρου Καρυδάκη στις αναλυτικές παρατηρήσεις του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναφορικά με «γλωσσικά ατοπήματα» και «λάθη» στο μυθιστόρημα του πρώτου με τίτλο Γυναικόκαστρο και η τελική ανταπάντηση του κριτικού μας. 

Αξιότιμε κ. Περαντωνάκη,

Σας ευχαριστώ για την απάντησή σας. Τα βιβλία μου είχαν ως τώρα την εξαιρετική τιμή να πάρουν πάρα πολύ επαινετικές κριτικές και πάρα πολύ κακές. Θα ανησυχούσα αν όλοι επαινούσαν τα βιβλία μου, και ενδεχομένως σε αυτη την περίπτωση θα σταματούσα να γράφω. Κι όμως, είναι η πρώτη (και ελπίζω η τελευταία) φορά που απαντώ δημόσια σε κριτικό. Και αποφάσισα να σας απευθύνω επιστολή περί της κριτικής σας, μόνο και μόνο γιατί ήμουν περίεργος να μάθω περισσότερα για το θέμα των «γλωσσικών ατοπημάτων» που θίγετε, και που δεν μου ήταν φανερά.

Οποιοσδήποτε διαβάσει την επιστολή μου στη ιστοσελίδα, θα διαπιστώσει ότι είναι ευγενική και καλοπροαίρετη. Ότι απλά εξέφραζα σε αυτήν απορία για το πού βρίσκονται τα «γλωσσικά ατοπήματα». Αν υπήρχαν, δήλωνα ότι ευχαρίστως θα τα διόρθωνα. Οποιοσδήποτε, λοιπόν, θα καταλάβει ότι εσείς είσαστε εκείνος που «δεν ανέχεται» ό,τι ο ίδιος θεωρείτε ως «αρνητικές υποδείξεις», ότι η στάση σας «δεν δείχνει καλή προαίρεση, θέληση δηλαδή να ακούσετε τις σκέψεις του άλλου», κι ότι φέρεστε χωρίς αιτία ως «θιγμένος καθηγητής» απέναντι σε απείθαρχο μαθητούδι. Όσο για την άκρα μεγαλοφροσύνη της δήλωσής σας ότι το θράσος μου να σας απευθύνω μια απλή ερώτηση «θα ήταν αρκετό να σας κάνει να μην απαντήσετε», εμένα τουλάχιστον θα με είχε κάνει να κοκκινίσω (με γιώτα, έχετε δίκιο) από ντροπή και μεταμέλεια, αν διαπίστωνα εκ των υστέρων ότι είχε διαφύγει από τη γραφίδα μου.

Ευτυχώς, μετά την πρώτη παράγραφο, η απάντησή σας είναι για μένα πολύ καθησυχαστική. Πράγματι, υπάρχουν τα ορθογραφικά λάθη που υποδεικνύετε, τα οποία θα διορθωθούν. Αλίμονο, και ένας «διορθωτής τυπογραφικών δοκιμίων», όπως ήταν η ονομασία της ταπεινής δουλειάς μας παλιά, κάνει κι ο ίδιος «τυπογραφικά» λάθη όταν γράφει. Σας ευχαριστώ λοιπόν. Υποθέτω βεβαίως ότι, και ένας φιλόλογος όπως εσείς, δεν θα βαφτίσει «γλωσσικά ατοπήματα» μερικά εκ παραδρομής ορθογραφικά σφάλματα, απ' αυτά που όλοι ξέρουμε ότι δεν τα γλυτώνει κανένα βιβλίο, ούτε καν τα δικά σας κείμενα υποθέτω, όσοι επιμελητές κι αν τα διορθώσουν.

Όλα τα άλλα μένω υποχρεωμένος που κάνατε τον κόπο να τα απαριθμήσετε, όμως δεν θα ήταν ενδεχομένως «γλωσσικά ατοπήματα» ούτε σε ένα μαθητικό γραφτό, όχι σε ένα λογοτεχνικό έργο — και τούτο ανεξάρτητα από την αξία του. Ειλικρινά, δεν υπάρχει νόημα να απαντηθεί η ένσταση, ακόμα και ενός φιλολόγου όπως εσείς, ότι δεν πρέπει κάποιος να γράψει «με υπευθυνότητα», αλλά «με ευθύνη», ούτε «απλά», αλλά «απλώς». Όσο για το ότι δεν πρέπει ένας συγγραφέας να αλλάζει το υποκείμενο στο τέλος της φράσης του, γιατί μπερδεύει τον φιλόλογο αναγνώστη του: Με το χέρι στην καρδιά, σας διαβεβαιώ ότι για μένα ο κόπος της γραφής είναι ακριβώς αυτή η έρμη αλλαγή του υποκειμένου και η α-συνέχεια, όχι η ακαδημαϊκή γραμμικότητα ενός γραφτού καταδικασμένου να επαινεθεί ενθουσιωδώς από αυτούς που κρίνουν τη γλώσσα και τη λογοτεχνία με βάση τη σύνταξη του Δημοτικού σχολείου.

Θυμόμαστε τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, που είχε κάποτε ζωγραφίσει ένα ψωμί πολύ λοξά σε κάποιο φτυάρι φούρνου, και του εγινε η παρατήρηση από έναν λογικό άνθρωπο ότι το ψωμί θα πέσει. Του απάντησε: «Μα είναι ζωγραφισμένο». Α όχι, λοιπόν, προτιμώ τον ψόγο. Είναι κωμικό ακόμα και να αναφερόμαστε σε ένα ζήτημα που έχει τόσο πολύ συζητηθεί παγκόσμια, και που νόμιζα ότι το κίνημα του μοντερνισμού έχει απαντήσει σε αυτό επαρκώς ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Η σκέψη σας, να ζητήσετε από τον κ. Κούρτοβικ βοήθεια, είναι μάλλον ατυχής. Ο κ. Κούρτοβικ μου έχει κάνει την τιμή να γράψει αρκετές φορές για βιβλία μου, πάντα με επαινετικά σχόλια μα και ισχυρές ενστάσεις – τις τελευταίες τις παίρνω πολύ σοβαρά υπόψη μου είτε συμφωνώ είτε όχι, δεδομένου ότι είναι με εξαιρετική προσοχή γραμμένες. Στα αποσπάσματα που αναφέρετε, ίσως εκ των υστέρων να παρατηρήσετε ότι με εγκαλεί για λεξιθηρία, για διανοουμενισμό, για εκζήτηση, που κάνουν τα κείμενά μου «μερικές φορές» κατά τη γνώμη του ακατανόητα. Ποτέ όμως όλα αυτά δεν τα βάφτισε με τον όρο «γλωσσικά λάθη». Διότι υποθέτω θα ξέρει, όπως όλοι μας, ότι το «σκοτεινό» ύφος είναι δικαίωμα του συγγραφέα να το χειρίζεται και του αναγνώστη να το κρίνει – δεν μπορεί όμως να ονομαστεί «γλωσσικό ατόπημα» και «αδέξιο γλωσσικό υλικό». Σέβομαι την άποψή του, σέβομαι ακόμη και τη γνώμη κάποιων που θεωρούν τη λογοτεχνία μου νέτα-σκέτα κακή, όπως και άλλων εξαίρετων κριτικών που αντιθέτως με έχουν τιμήσει με πολύ θετικές κρίσεις, μάλιστα στο θέμα της γλώσσας. Επειδή η λογοτεχνία είναι για μένα η ζωή μου κι όχι μέσον επαγγελματικής ή κοινωνικής προβολής ή καταξίωσης, και επειδή δεν τριγυρνώ στα λογοτεχνικά σαλόνια και στις τριόδους των λογίων ώστε να φοβούμαι κρίσεις και επικρίσεις, γι' αυτό δίνω την ευχαρίστηση στον εαυτό μου μιας προσωπικής αντίληψης για τη γραφή, και οι αναγνώστες και οι κριτικοί ας κρίνουν και ας αποφασίσουν. Αν τώρα μετά από τόσα χρόνια γραψίματος αποφάσισα να θέσω ένα ευγενικό ερώτημα σε κάποιον κριτικό και λοιδωρήθηκα για τούτο, δεν πειράζει. Ειλικρινά, το μόνο που με λυπεί είναι που ενοχληθήκατε τόσο.

Με τιμή,
Σπύρος Καρυδάκης

 

Η ανταπάντηση του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Δεν χρειάζεται καμία απάντηση. Ο αναγνώστης μπορεί να εκτιμήσει το ύφος της απάντησής σας και τον τρόπο με τον οποίο εκλαμβάνετε την ποιητική άδεια.

Γιώργος Ν. Περαντωνάκης


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γλωσσικά ατοπήματα» και κριτική (Ι)

«Γλωσσικά ατοπήματα» και κριτική (Ι)

Ο συγγραφέας Σπύρος Καρυδάκης μας έστειλε επιστολή, αναφορικά με κριτική για το βιβλίο του που δημοσιεύσαμε στις αρχές του νέου έτους. Ακολουθεί η επιστολή του συγγραφέα καθώς και η εκτενής απάντηση του κριτικού μας Γιώργου Ν. Περαντωνάκη.

...
Αμαζόνες με τσεμπέρι

Αμαζόνες με τσεμπέρι

Στις πλαγιές της Πίνδου κατοικούν ιδιότυπες «Αμαζόνες», στο μυθιστόρημα του Σπύρου Καρυδάκη Γυναικόκαστρο (εκδ. Πάπυρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
...

«Είμαι χωρικός από καταγωγή και από πεποίθηση»

«Είμαι χωρικός από καταγωγή και από πεποίθηση»

Μια συζήτηση με τον Σπύρο Καρυδάκη με αφορμή το νέο του μυθιστόρημα Το Γυναικόκαστρο (εκδ. Πάπυρος).

Του Κώστα Αγοραστού

Ο Σπύρο...


ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Έντεκα συναντήσεις – Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ένα υβριδικό βιβλίο, που δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι αυτοβιογραφία, δεν είναι συλλογή συνεντεύξεων, δεν ...

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Έφτασε στο Παρίσι στις δώδεκα το μεσημέρι. Ο καιρός ήταν καλός, ο ήλιος έλαμπε αλλά το κρύο ήταν τσουχτερό. Με το που κατέβηκε στην αποβάθρα του σταθμού έβγαλε τον χάρτη από τον σάκο της για να προσανατολιστεί.

Της Νατάσας Χολιβάτου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ