literacy 390

Ο συγγραφέας Σπύρος Καρυδάκης μας έστειλε επιστολή, αναφορικά με κριτική για το βιβλίο του που δημοσιεύσαμε στις αρχές του νέου έτους. Ακολουθεί η επιστολή του συγγραφέα καθώς και η εκτενής απάντηση του κριτικού μας Γιώργου Ν. Περαντωνάκη.

23 Μαρτίου 2015

Κυρίες και κύριοι της ιστοσελίδας Book Press,

Τις 18 Ιανουαρίου 2015 δημοσιοποιήθηκε στην ιστοσελίδα σας κριτική του κ. Γ.Ν. Περαντωνάκη για το βιβλίο μου Γυναικόκαστρο [δείτε εδώ την κριτική]. Στην κριτική αυτή υποστηρίζεται ότι το βιβλίο μου διακρίνεται για «αδέξια λεκτικά υλικά» και για «γλωσσικά ατοπήματα», καθώς επίσης ότι «υστερεί στη γλωσσική επιμέλεια». Επειδή όλα τούτα σε απλά Ελληνικά σημαίνουν ότι το βιβλίο έχει γλωσσικά λάθη που δεν διέκρινα ούτε εγώ ούτε ο επιμελητής της έκδοσης, και επειδή τυχαίνει να είμαι κι ο ίδιος επαγγελματίας επιμελητής και διορθωτής βιβλίων, θα παρακαλούσα τον κ. Περαντωνάκη να επισημάνει συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες υποπίπτω σε «γλωσσικά ατοπήματα» ή «υστερώ στη γλωσσική επιμέλεια», ή τα «λεκτικά υλικά» μου είναι «αδέξια». Έτσι θα καταλάβουν τι εννοεί οι αναγνώστες του και οι αναγνώστες μου, αλλά και θα μου προσφερθεί η ευκαιρία σε μια τυχόν νέα έκδοση του Γυναικόκαστρου να διορθώσω τα όποια λάθη μου.

Θα τον παρακαλούσα να επισημάνει συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες υποπίπτω σε «γλωσσικά ατοπήματα»...

Οι «λεξιλογικές ακροβασίες» και ο «καλπάζων ποιητικός οίστρος» είναι δικαίωμα του συγγραφέα, όπως δικαίωμα των αναγνωστών και των κριτικών είναι να επαινούν ή να κατακρίνουν οποιονδήποτε γλωσσικό πειραματισμό. Τα «γλωσσικά ατοπήματα» όμως σημαίνουν ότι ένας συγγραφέας δεν ξέρει να γράφει μα κάνει λάθη, όπως αυτά που διορθώνουμε εμείς οι επαγγελματίες επιμελητές σε βιβλία άλλων. Ο κ. Περαντωνάκης, λοιπόν, ας μας τα υποδείξει ένα-ένα ώστε να καταλάβουμε και να τα διορθώσουμε – και εάν πιστεύουμε ότι ο ίδιος είναι που κάνει λάθος, να απαντήσουμε καταλλήλως προς πληροφόρηση του ιδίου και των αναγνωστών.

Με εξαιρετική τιμή,
Σπύρος Καρυδάκης

 

1 Απριλίου 2015

Αξιότιμε κ. Καρυδάκη,
σε μια κριτική με θετικό σε γενικές γραμμές πρόσημο, όπως η δική μου (όπου εξαίρονται η διακειμενικότητα του μυθιστορήματός σας, η μεταφεμινιστική ματιά, η έξυπνη αλληγορία, τα πολυστρωματικά αρχέτυπα κ.ά.), θα περίμενα ο συγγραφέας τουλάχιστον να εκτιμήσει αυτά τα σημεία και μετά να επισημάνει τις όποιες αντιρρήσεις του. Αντίθετα, εσείς εστιάσατε κατευθείαν στο γλωσσικό θέμα, με ύφος θιγμένου λογοτέχνη που δεν ανέχεται αρνητικές υποδείξεις. Αυτό και μόνο αυτό δεν δείχνει καλή προαίρεση, θέληση δηλαδή να ακούσετε τις σκέψεις του άλλου, και θα ήταν αρκετό να με κάνει να μην απαντήσω. Αλλά θα καταθέσω τις απόψεις μου, για να μη θεωρήσετε ότι σας αγνοώ.

Καταρχάς, γλωσσικά ατοπήματα είναι οι ποικίλοι ανορθόγραφοι τύποι, που διέλαθαν είτε από εσάς είτε από τον επιμελητή σας. Παρουσιάζω ενδεικτικά μερικούς από αυτούς:
- «κατακοκκίνησε» (σελ. 42) αντί για το σωστό «κατακοκκίνισε» (< κατακοκκινίζω)
- «προάστεια» (σελ. 48) αντί για το σωστό «προάστια»
- «αμολυτά» (σελ. 49) αντί για το σωστό «αμολητά» (< αμολώ)
- «βρεμμένη» (σελ. 59) αντί για το σωστό «βρεμένη» (το ρήμα δεν είναι χειλικόληκτο για να αφομοιώνει τον χαρακτήρα του με την κατάληξη –μένος). Ανάλογα και το «κολλημμένο» (σελ. 124) θα έπρεπε να είναι «κολλημένο».
- «σφυρηλατίσουμε» (σελ. 76) αντί για το σωστό «σφυρηλατήσουμε»
- «στημόνας» (σελ. 93) αντί για το σωστό «στήμονας»
κ.λπ.
Δεν συνηθίζω να «κρατώ κόκκινο στυλό», όταν διαβάζω λογοτεχνία, και να επισημαίνω τα όποια λάθη και αβλεψίες, αλλά τώρα ξανακοίταξα το κείμενό σας, για να εντοπίσω όσα θυμόμουν ότι με είχαν ενοχλήσει. Κι ούτε θα έκανα θέμα αν επρόκειτο μόνο για μερικά ορθογραφικά σφάλματα, αλλά μίλησα για γλωσσική αμέλεια, επειδή επιπλέον υπάρχουν πολλά σημεία όπου οι λέξεις αστοχούν και η σύνταξη χωλαίνει. Ως προς το λεξιλόγιο, ο αναγνώστης προβληματίζεται για το νόημα. Λ.χ.:
- «Όμως είχε κι άλλες χάρες και βαριές υπευθυνότητες» (σελ. 38): μήπως «ευθύνες»;
- «Του Ντέτλεφ τού ήταν άδεια τα περισσότερα από τούτα τα ιστορικά του πατρός Διονυσίου» (σελ. 43): μήπως «ανόητα», «χωρίς νόημα»;
- «Απλά σε έπλενα με πολλή προσοχή» (σελ. 132): μήπως «απλώς»;
κ.λ.π.

Ως προς τη σύνταξη, πολλές περιπτώσεις οδηγούν τη γλώσσα στα άκρα:
- Η παρατακτική σύνδεση ανόμοιων όρων μπερδεύει αντί να βοηθά. Π.χ. «Πρώτο γιατί άκουγε πολύ χέβι-μέταλ και δεύτερο από τη γιαγιά του» (σελ. 13): σόλοικη συμπλεκτική σύνδεση αιτιολογικής πρότασης και εμπρόθετου προσδιορισμού.
- Η υπερβολική χρήση των αναφορικών «που» και «όπου» μπορεί να γίνει δεκτή ως δείγμα προφορικού λόγου, αλλά όχι όταν αφήνει αόριστο το σημείο αναφοράς το οποίο υπάρχει κάπου στην προηγούμενη πρόταση. Π.χ. «Η κοινοτάρχισσα, μυώδης σαν λέαινα όπου του νεαρού του αναστατωνόταν τα ήπατα για την πάρτη της» (σελ. 62) & «Σχεδόν το σεβόντουσαν, όπου πριν δεν ήξερε καν αυτή τη λέξη» (σελ. 79): τι ρόλο παίζει το «όπου» σε κάθε περίπτωση;
- Η απροειδοποίητη αλλαγή υποκειμένου κλονίζει την ισορροπία της πρότασης και προξενεί προβλήματα στην ανάγνωση. Π.χ. «Οι γυναίκες [...]. Κάθε τέσσερα χρόνια βγαίναν για κυνήγι. Αιχμαλώτιζαν μερικούς όμορφους, γερούς νεαρούς. Τους είχαν κλεισμένους στο κάστρο σαν σκλάβους. Έπρεπε όλη τη μέρα να στολίζονται, να γυμνάζονται, να καλοτρώνε και να κάνουν έρωτα στις γυναίκες» (σελ. 27). Στην τελευταία περίοδο αλλάζει το υποκείμενο από «οι γυναίκες» στο «οι νεαροί άνδρες», κάτι που γίνεται κατανοητό μόνο όταν η ανάγνωση φτάσει στο «και να κάνουν έρωτα στις γυναίκες».
- Η χρήση του κόμματος άλλοτε είναι σύμφωνη με τη δικαιολογημένη αναρχία του προφορικού λόγου (όπου αναμενόμενα λείπει το εν λόγω σημείο στίξης) κι άλλοτε τηρεί τους κανόνες σαν να πειθαρχεί στη δεοντολογία του γραπτού λόγου. Ασυνέπεια;

Προχωρώ στο πιο καθοριστικό στοιχείο που επέδρασε αρνητικά στην κρίση μου, κι αυτό είναι η ασάφεια, ο μακροπερίοδος λόγος, τα συνεχή υπερβατά που αναγκάζουν τον αναγνώστη να ξαναδιαβάσει την περίοδο ή την παράγραφο.

Ακόμα κι αυτά θα ήταν λογικό να παρατηρούνται και να γίνονται ανεκτά σε ένα ιδιότυπο ύφος, όπως το δικό σας, αν και εξακολουθούν να είναι λάθη. Αφήνω τη χρήση του «πριν», το οποίο άλλοτε μέσα στο κείμενο συνοδεύεται από πρόθεση («πριν από...») κι άλλοτε όχι, αφήνω άλλες παράξενες συντάξεις (π.χ. «Προσπαθούσε να ανιχνεύσει στα μάτια τους κάτι οτιδήποτε θυγατέρων», σελ. 131) κ.λπ. Προχωρώ στο πιο καθοριστικό στοιχείο που επέδρασε αρνητικά στην κρίση μου, κι αυτό είναι η ασάφεια, ο μακροπερίοδος λόγος, τα συνεχή υπερβατά που αναγκάζουν τον αναγνώστη να ξαναδιαβάσει την περίοδο ή την παράγραφο. Αν αυτά ήταν η βασική επιλογή σε όλο το έργο, θα το καταλάβαινα και θα προσαρμοζόμουν ως αναγνώστης σ' αυτό το ύφος. Τώρα όμως η αδέξια πολυπλοκότητα ξεμυτίζει σε πολλά σημεία αναίτια και δυσκολεύει την ανάγνωση και τη ροή. Έτσι, το κείμενο μπορεί να μη διακρίνεται από πολλά άλλα γραμματικά ή συντακτικά λάθη, αλλά κουβαλά πολλή απροσδιοριστία, χωρίς λόγο διφορούμενες εκφράσεις, ασάφειες, στραμπουλήγματα της γλώσσας κ.λπ. που δεν οφείλονται μόνο στην ποιητική υφή της.

Αυτό που έκανα, ή μάλλον αυτό που μου ζητήσατε να κάνω, είναι άχαρο. Δεν διαβάζουμε τη λογοτεχνία έτσι, εκτός αν ξαναγυρίσουμε στον 19ο αιώνα, όπου έκριναν τα διαγωνιζόμενα έργα με τη γραμματική ανά χείρας. Δεν μου αρέσει. Αλλά από την άλλη, όταν ένα βιβλίο αξιολογείται, ενδέχεται είτε να εκτιμηθεί θετικά χάρη στην ιδιαίτερη γλώσσα του ή να κατακριθεί εξαιτίας της άστοχης χρήσης της. Κι εσείς βάλατε ψηλά τον πήχυ, επιχειρώντας ένα κράμα χωριάτικης ιδιολέκτου και προφορικού λόγου με δόσεις ποιητικότητας: όμως οι δυσκολίες που σε πολλά σημεία δημιούργησε αυτή η απόπειρα δεν είναι απλώς λογοτεχνικής φύσης, είναι επικοινωνιακής. Η ίδια γλώσσα θα ήταν αισθητικά πιο επιτυχής, αν σε μερικές περιόδους ο αναγνώστης δεν συναντούσε ασάφεια και δεν δυσκολευόταν -λόγω σολοικισμών- να καταλάβει το ακριβές νόημα.

Για το προηγούμενο μάλιστα βιβλίο σας, το «Therion», είχαν ακουστεί ανάλογες επισημάνσεις για την ολισθηρή γλώσσα του συγγραφέα: «Η εξοντωτική για τον αναγνώστη γλώσσα του, τόσο στη σύνταξη όσο και στο λεξιλόγιο, κράμα ποιητικής φρενίτιδας και λεξιθηρικού διανοουμενισμού (με πλήθος λέξεων όπως φιλαργία, αγαθοθέλεια, απαρεμφατικότητα, περίπυστος, προδιανοητικότητα) φτάνει συχνά σε ψηλές κορυφές φιλοσοφικού λυρισμού, αλλά ακόμα πιο συχνά σε μια αφόρητη εκζήτηση, που την κάνει μερικές φορές ακατανόητη» [η υπογράμμιση είναι δική μου] (Δημοσθένης Κούρτοβικ, «Ο αριθμός του θηρίου», εφ. Τα Νέα, 28.8.2010).

Είστε επιμελητής και διορθωτής, αλλά εγώ είμαι φιλόλογος. Και οι σπουδές μου δεν σταματάνε στον εντοπισμό των γραμματικοσυντακτικών λαθών, αλλά εκτείνονται και στη λειτουργικότητα της γλώσσας.

Με τιμή,
Γιώργος Ν. Περαντωνάκης


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γλωσσικά ατοπήματα» και κριτική (ΙΙ)

«Γλωσσικά ατοπήματα» και κριτική (ΙΙ)

Απάντηση του συγγραφέα Σπύρου Καρυδάκη στις αναλυτικές παρατηρήσεις του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη αναφορικά με «γλωσσικά ατοπήματα» και «λάθη» στο μυθιστόρημα του πρώτου μ...

Αμαζόνες με τσεμπέρι

Αμαζόνες με τσεμπέρι

Στις πλαγιές της Πίνδου κατοικούν ιδιότυπες «Αμαζόνες», στο μυθιστόρημα του Σπύρου Καρυδάκη Γυναικόκαστρο (εκδ. Πάπυρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη
...

«Είμαι χωρικός από καταγωγή και από πεποίθηση»

«Είμαι χωρικός από καταγωγή και από πεποίθηση»

Μια συζήτηση με τον Σπύρο Καρυδάκη με αφορμή το νέο του μυθιστόρημα Το Γυναικόκαστρο (εκδ. Πάπυρος).

Του Κώστα Αγοραστού

Ο Σπύρο...


ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου – Η ανιούσα του έρωτα κι η κατιούσα της ηλικίας

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου – Η ανιούσα του έρωτα κι η κατιούσα της ηλικίας

Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα» (εκδ. Μεταίχμιο).

Κεντρική εικόνα: Σχέδιο του © Seungwon Hong

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι μια σταθερά της σύγ...

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Michael Schudson «Δημοσιογραφία» (μτφρ. Δημήτρης Αθηνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Μαρτίου από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ποια δημοσιογραφία έχει τη μεγαλύτερη σημασ...

3η εβδομάδα: «Σινεμά, Ανοιχτό» από το Ίδρυμα Ωνάση και την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου

3η εβδομάδα: «Σινεμά, Ανοιχτό» από το Ίδρυμα Ωνάση και την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου

Οι νικητές των κινηματογραφικών Βραβείων Ίρις 2020, Σύλλας Τζουμέρκας, Ζαχαρίας Μαυροειδής και Διονύσης Σαμιώτης, επιλέγουν από δυο ελληνικές ταινίες που τους καθόρισαν και ενέπνευσαν το έργο τους. Από τις 19 Φεβρουαρίου και για τρία συνεχόμενα Σαββατοκύριακα, στο Onassis Channel στο YouTube. Από Παρασκευή 5...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Δημοσιογραφία, του Μάικλ Σούντσαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Michael Schudson «Δημοσιογραφία» (μτφρ. Δημήτρης Αθηνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Μαρτίου από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ποια δημοσιογραφία έχει τη μεγαλύτερη σημασ...

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί – Τριάντα έξι σύντομα κείμενα για ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, από την οικογένεια και τους φίλους μου ως το πάθος με το γράψιμο. Μια επιλεκτική αυτοβιογραφία». Κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις ε...

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ