elit grafi

Σκέψεις για τη μοντέρνα και τη μεταμοντέρνα πεζογραφία, την υποδοχή της από την κριτική και το διαρκώς αυξανόμενο χάσμα από τον μέσο αναγνώστη. Στην κεντρική εικόνα: Μέλπω Αξιώτη, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Γιώργος Χειμωνάς, Γιώργος Δέλιος, Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο μοντερνισμός, με τη ριζοσπαστικοποίηση της γραφής του και την απομάκρυνση από τη ρεαλιστική επιφάνεια, προκάλεσε κι ένα πλήγμα στη σχέση της λογοτεχνίας με τον αναγνώστη. Στις ακραίες του εκφάνσεις παρουσιάζει τον κόσμο με πολύ στενά κάτοπτρα, δεμένα στο υποσυνείδητο, εσωστρεφή, κρυπτικά, ανοιχτοφοβικά θα έλεγα, που οδηγεί σε ρήξεις με το παρελθόν και σε νέες μορφές συνειδητοποίησης, αλλά συνάμα αποκλείει τον αναγνώστη από τη ανάγνωση και τη χαρά της, όσο κι αν διακηρύττει ότι έτσι τον ενεργοποιεί και τον αφυπνίζει.

Σημαντικά κείμενα της παγκόσμιας και της ελληνικής πεζογραφίας (για να μην αναφερθώ στην ιδιαίτερη υφή της νεωτερικής ποίησης) έχουν μια τόσο δύσβατη μορφή, που στο πρωτοποριακό τους ξεδίπλωμα άφησαν πίσω όχι μόνο τον μέσο αλλά και τον ψαγμένο αναγνώστη. Έτσι, ενώ καινοτόμησαν κι έμειναν στην Ιστορία των γραμμάτων ως ανατρεπτικές απόπειρες, ταυτόχρονα έμειναν κλεισμένα σε έναν κύκλο ειδικών, οι οποίοι ηδονίζονταν με την εφαρμογή θεωριών και νέων τρόπων προσέγγισης (Τοντόροφ 2013: 78), πειραματίζονταν με την κρυπτική αφήγηση και το αυτιστικό ύφος τους, αλλά ταυτόχρονα απομακρύνθηκαν, σκόπιμα ή όχι, από την απόλαυση της ανάγνωσης. Αντί δηλαδή η γραφή να τροφοδοτεί και να ερεθίζει τον αναγνώστη, αυτήν τον άφησε εκκρεμή να μην μπορεί (και να μην θέλει ως εκ τούτου) να παρακολουθήσει την πτήση της. Αυτή η πεζογραφία έμεινε ερμητική, ανέδειξε το συγγραφικό εγώ, τον κλειστό συγγραφικό κόσμο, και σνόμπαρε την ευθεία επικοινωνία με τους αποδέκτες.

Έτσι, ενώ καινοτόμησαν κι έμειναν στην Ιστορία των γραμμάτων ως ανατρεπτικές απόπειρες, ταυτόχρονα έμειναν κλεισμένα σε έναν κύκλο ειδικών, οι οποίοι ηδονίζονταν με την εφαρμογή θεωριών και νέων τρόπων προσέγγισης, πειραματίζονταν με την κρυπτική αφήγηση και το αυτιστικό ύφος τους, αλλά ταυτόχρονα απομακρύνθηκαν, σκόπιμα ή όχι, από την απόλαυση της ανάγνωσης.

Το ίδιο συμβαίνει και με τα μεταμοντερνιστικά έργα, όσα συνέχισαν τη ρηξικέλευθη λογοτεχνική τάση και πειραματίστηκαν με τις νέες ανατρεπτικές τεχνικές, με κατάδυση στα ψυχολογικά στρώματα του υποκειμένου και με υπερέκταση των αναγνωστικών αντοχών. Η διάσπαση της αφήγησης, η χρήση νεωτεριστικών τεχνικών, η περίκλειστη γλώσσα που αγγίζει την ποίηση, ο πυρετικός λόγος, η πλήρης αναντιστοιχία του κειμένου με την εξωλογοτεχνική πραγματικότητα, η οποία θεωρείται ότι δεν υπάρχει, αλλά ότι όλα είναι μια κατασκευή κ.λπ. ανατινάζει το πλαίσιο συνεννόησης και δυναμιτίζει τη σύμβαση επικοινωνίας μεταξύ του λογοτέχνη και του αναγνώστη.

Οι κατηγορίες εναντίον του μοντερνισμού και του ριζοσπαστικού μεταμοντερνισμού, που τον συνεχίζει (Αριστηνός 2007: 43), είναι γνωστές ήδη από τη δεκαετία του ’70. Η μοντερνιστική επανάσταση έδωσε τους καρπούς της αλλά πλέον έχει εξαντληθεί, πλην εξαιρέσεων οι οποίες μπορούν να κρατούν τη σπιρτάδα της πειραματικής λογοτεχνίας, συνδυάζοντάς την όμως με την επικοινωνιακή γέφυρα προς τον αναγνώστη. Τα υπόλοιπα κείμενα που εξακολουθούν σολιψιστικά και αυτιστικά να πιστεύουν στην αυτονομία της τέχνης και στη δεσποτική κυριαρχία της γλώσσας αφορούν όλο και μικρότερο ακροατήριο. 

Μόνο η κριτική, πρωτογενής ή δευτερογενής, όταν στέκεται στις τεχνικές της πρωτοπορίας και στις μορφικές καινοτομίες, ακόμα κι αν είναι κενές και αλυσιτελείς, συνεχίζει να επαινεί ένα τέτοιο ελιτίστικο πρόταγμα. Σαν να ευλογεί τα γένια της αυτοπαρουσιαζόμενη ως μύστης ενός κλειστού, μόνο για μυημένους, συστήματος, το επικροτεί, χωρίς να ενδιαφέρεται για την αναγνωστική ανταπόκριση, κι επευφημεί τη ρηξικέλευθη δομή και τις «επαναστατικές» ακροβασίες. Είναι σαν, καταδικάζοντας a priori κάθε ευκολία και την όποια ευκρίνεια, να θέλει να εδραιώσει τη δική της θέση ως επαρκούς μεσολαβητή, που μπορεί –μόνη αυτή– να εξηγήσει τους χρησμούς της μοντερνιστικής θεότητας.

Είναι σαν, καταδικάζοντας a priori κάθε ευκολία και την όποια ευκρίνεια, να θέλει να εδραιώσει τη δική της θέση ως επαρκούς μεσολαβητή, που μπορεί –μόνη αυτή– να εξηγήσει τους χρησμούς της μοντερνιστικής θεότητας.

Ο John Barth έχει ήδη συνοψίσει αυτήν την εξάντληση της γραφής από τους μοντερνιστές (ίσως και πιο πριν)· με επιχειρήματα, σύγχρονα και εύστοχα, επισημαίνει πόσο αυτοαναφορική και δύστροπη είναι η γραφή τους. Ο Αμερικάνος καθηγητής και μυθιστοριογράφος αναγνωρίζει τις καινοτομίες του μοντερνισμού, αλλά ταυτόχρονα πιστεύει ότι και το δικό του αφήγημα δεν έλυσε τα προβλήματα της γραφής: η ρήξη με τη γραμμικότητα, η ακαθοριστία, το υποσυνείδητο, η ακραία αυτοαναφορικότητα, οδήγησαν τη μοντερνιστική γραφή στην αυτοπεριχαράκωση, στη δυσκολία κατανόησής της και στον ερμητισμό. Κρατώ μια καίρια φράση του: «Είναι πιο εύκολο και πιο κοινωνικά αποδεκτό να μιλάς τεχνικά παρά να κάνεις τέχνη» (Barth 1984: 65).

Αν δούμε τις τεντωμένες-στα-όριά-τους απόπειρες μοντερνισμού στην ελληνική πεζογραφία, θα συνειδητοποιήσουμε ότι τέτοια κείμενα, όσο κι αν αναγνωρίζονται γραμματολογικά ως (μικρές ή μεγάλες) τομές στην ιστορία των γραμμάτων μας, γιατί καινοτόμησαν και άλλαξαν το παράδειγμα, έμειναν ταυτόχρονα μόνο σ’ αυτήν την ιστορική τους καταξίωση, μακριά από την αναγνωστική επαφή και τη διαχρονική τους αξία. Η Σχολή της Θεσσαλονίκης (Δέλιος, Ξεφλούδας, ακόμα και ο Πεντζίκης) δύσκολα διαβάζεται σήμερα, η Μέλπω Αξιώτη δεν βγαίνει έξω από τα φιλολογικά σαλόνια ή ο πολύς Γιώργος Χειμωνάς είναι ένας αφασικός συγγραφέας, που εξοβελίζει τον αναγνώστη από τον κλειστό του κόσμο. Ακόμα κι ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, που είναι κορυφαίος λογοτέχνης μας, δεν είναι εύκολο να παρακολουθηθεί σε όλα του τα έργα, ειδικά σε όσα τραβάει τον εσωτερικό μονόλογο, με όλο το χάος, τη ροή της συνείδησης, τις διαλείψεις και τους αναστοχασμούς, τον ταυτοχρονισμό, την τήξη των χρόνων και την ανατροφοδοσία της μνήμης, στα άκρα της αναγνωστικής αντοχής.

vivlia 1

Σήμερα, τέτοιες μοντέρνες και μεταμοντέρνες προσπάθειες, που ευτυχώς σταδιακά μειώνονται (Κούρτοβικ 2021: 54), δεν παύουν να εκτιμώνται από την κριτική, ακριβώς επειδή δοκιμάζουν τα όρια της λογοτεχνίας και κόβουν-ράβουν νέα κοστούμια, όχι φυσικά pret-a-porter, αλλά υψηλής ραπτικής, εξτρίμ και πειραματικά σταυρόλεξα για απαιτητικούς λύτες. 

Αν μείνω στην τελευταία τριακονταετία, βρίσκω έργα σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων που κινούνται στο πεδίο του ελιτισμού, εξυψώνουν τη μορφή, φετιχοποιούν τη γλώσσα, εγκλωβίζουν μέσα τους την ανάπλαση της πραγματικότητας –ή η λογοτεχνική πραγματικότητα είναι το μόνο δύστροπο σημαίνον τους, χωρίς σημαινόμενο– και οδηγούν τη γραφή στα απώτατα άκρα του λογοτεχνικού γαλαξία (βλ. και τις παρατηρήσεις του Κούρτοβικ ήδη από το 1990 και το 1999). Πολλά κείμενα του Αλέξανδρου Ασωνίτη  (π.χ. Η συνείδηση της αιωνιότητας, 1995), του Δημήτρη Καλοκύρη (π.χ. Η ανακάλυψη της ομηρικής, 1995), του Θανάση Βαλτινού (π.χ. Ημερολόγιο 1836-2011, 2001, και Ημερολόγιο της Αλοννήσου, 2017), του Άρη Μαραγκόπουλου (Αγάπη κήποι αχαριστία, 2002), της Μαρίας Μήτσορα (π.χ. Καλός καιρός / μετακίνηση, 2005), του Χρήστου Χρυσόπουλου (π.χ. Φανταστικό μουσείο, 2005, και Άλμα, 2019), του Αριστείδη Αντονά (π.χ. Η τραγουδίστρια και η πολυθρόνα, 2009) και του Μισέλ Φάις (π.χ. Πορφυρά γέλια, 2010, Όπως ποτέ, 2019, και Η ερευνήτρια, 2020) κ.ά. αφήνουν απ’ έξω τον αναγνώστη, μέσω της εσωστρέφειας και της ερμητικής τους γραφής. 

Για τον Δημήτρη Καλοκύρη λ.χ. παρατηρεί ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (2018: 897): «η λογοτεχνία εν προκειμένω αρνείται εκ πεποιθήσεως την εξωτερική της ματιά, μένοντας μακριά από την κοινωνία και την Ιστορία». Ανάλογα, ο Κωστής Παπαγιώργης (2013) σημειώνει για το Ημερολόγιο 1836-2011 του Θανάση Βαλτινού: «Ο τρόπος γραφής […] θυμίζει τραύλισμα μιας ιδιωτικής γλώσσας που σημειώνει λίγα, αλλά θυμάται πολλά». Ο Μισέλ Φάις, από την άλλη, γράφει η Ελ. Κοτζιά (2020: 598) «δημιούργησε μια πεζογραφία με βασικά χαρακτηριστικά τον κατακερματισμό, την ετερογένεια και το μη προσδιορίσιμο ρευστό [… η οποία] δημιουργεί […] την αίσθηση του βεβιασμένου και του τεχνητού, [με αρετές που] δεν δείχνουν […] πειστικές».

Όλα αυτά –και πολλά άλλα έργα–, που μεταξύ τους φαίνονται ασύμπτωτα, βασίζονται σε έναν κοινό παρονομαστή: φτιάχνουν περίκλειστους κόσμους, τους οποίους μόνο οι κριτικοί αναγνωρίζουν, είτε λόγω της διάθεσής τους να αποθέωσουν την τεχνική, που ενίοτε είναι όντως σπουδαία, είτε από συνειδητό ή ασύνειδο στρουθοκαμηλισμό, ότι δηλαδή παραγνωρίζουν την ελιτίστικη διάθεση τέτοιων κειμένων, επειδή είναι σε θέση να συλλάβουν το βαθιά κρυπτικό πνεύμα της (μετα)μοντέρνας λογοτεχνίας αυτού του είδους. Αυτά, άλλωστε, εγγράφονται στην Ιστορία ως κορυφαία!

vivlia 2

Συνεπώς, «οι μοντερνιστές γίνονται σκόπιμα ακαδημαϊκοί, ερμητικοί και δυσανάγνωστοι. […] Ο μοντερνιστής μυθιστοριογράφος διαπράττει έτσι μιαν ύβρη: αίρεται στο ύψος του Θεού Δημιουργού και πιστεύει ότι δημιουργεί τον κόσμο, ότι η συνείδηση του είναι η μόνη πραγματικότητα. Αυτό βέβαια σημαίνει πως το ίδιο το μυθιστορηματικό είδος περιέρχεται σε μια κατάσταση “αυτισμού”, αφού παραιτείται από τη φιλοδοξία να αναπαραστήσει την πραγματικότητα» (Πινακούλας 2017). Και μια τάση του μεταμοντερνισμού εξίσου!

Φυσικά δεν ζητώ να ξαναγυρίσουμε σε μια ξερή ρεαλιστική αφήγηση, αλλά το μετανεωτερικό, που συμπεριλαμβάνει –σε ισορροπία– τον αναγνώστη και την καινοτομία, την επικοινωνιακή διάσταση της λογοτεχνίας με την τεχνική αναζήτηση της νέας πραγματικότητας, ίσως μπορεί να ξεπεράσει τέτοιες ελιτίστικες γραφές και να επανασυνδέσει το έργο με τον αποδέκτη του.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).


Μικρή βιβλιογραφία
Αριστηνός, Γιώργος (2007): «Εισαγωγή», στο Νάρκισσος και Ιανός. Η νεωτερική πεζογραφία στην Ελλάδα, εικασ. επίμ. Μ. Στεφανίδης, εκδ. Μεσόγειος, Αθήνα, σελ. 23-61.
Κοτζιά, Ελισάβετ (2020): Ελληνική πεζογραφία 1974-2010. Το μέτρο και τα σταθμά, εκδ. Πόλις, Αθήνα.
Κούρτοβικ. Δημοσθένης (1990): «Η αναγέννηση του μυθιστορήματος», εφ. Ελευθεροτυπία, 1.8.1990.
Κούρτοβικ. Δημοσθένης (1999): «Την υγειά του να’χει αλλά…», εφ. Τα Νέα, 9.10.1999.
Κούρτοβικ, Δημοσθένης (2021): Η ελιά κι η φλαμουριά, εκδ. Πατάκης, Αθήνα.
Μαραγκόπουλος, Άρης (2005): Διαφθορείς, Εραστές, Παραβάτες. Για την αναθεώρηση της νεοελληνικής πεζογραφίας, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.
Παπαγιώργης, Κωστής (2013): «Το ημερολόγιο του Θανάση Βαλτινού», εφ. Lifo, 15.3.2013. [https://www.lifo.gr/culture/vivlio/imerologio-toy-thanasi-baltinoy-0]
Πινακούλας, Γιώργος (2017): «Για το μοντερνιστικό μυθιστόρημα», περ. Νέο Πλανόδιον, 1.9.2017 [neoplanodion.gr/2017/09/01/για-το-μοντερνιστικό-μυθιστόρημα]
Τοντόροφ, Τσβέταν (2013): Η λογοτεχνία σε κίνδυνο, μτφρ. Χρ. Βαγενά, εισαγ. Ν. Βαγενάς, Πόλις, Αθήνα.
Χατζηβασιλείου, Βαγγέλης (2018): Η κίνηση του εκκρεμούς. Άτομο και κοινωνία στη μεταπολιτευτική πεζογραφία 1974-2017, εκδ. Πόλις, Αθήνα.
Barth, John (1984): «The Literature of Exhaustion», The Friday Book: Essays and Other Non-Fiction, The John Hopkins University Press, Λονδίνο, σελ. 62-76.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το μυθιστόρημα του Μετίν Αρντιτί [Metin Arditi] «Φονικό καρναβάλι» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Ρίτα Κολαΐτη

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έ...

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

Για τον ποιητή με τα απειράριθμα προσωπεία. Με αφορμή το βιβλίο «Αρχίλοχος, ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής» (εκδ. Νίκας).

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Με το όνομά του να φτάνει, σαν ηχώ, από τα βάθη των αιώνων, ο Αρχίλοχος...

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

«Το λογοτεχνικό αρχέτυπο που δημιούργησε ο Παπαδιαμάντης, η ιστορία, δηλαδή, μιας ηλικιωμένης γυναίκας που σκοτώνει μόνο θηλυκά βρέφη και παιδιά για να τα απαλλάξει από τα μελλοντικά τους βάσανα, εάν είχε γραφτεί σήμερα θα γινόταν σημαία του φεμινιστικού κινήματος».

Γράφει η ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Για τη μεταφορά της νουβέλας «Η Σκέψη» (1902) του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, με τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στις 11 Φεβρουαρίου του 1900, ο γιατρό...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Mάθε τέχνη και μην την αφήνεις: 7 βιβλία που μας βοηθούν να δούμε τον κόσμο και τη ζωή αλλιώς

Η ζωή απαιτεί μια σειρά από δεξιότητες για να μπορεί κανείς να ανταποκριθεί καλύτερα στις απαιτήσεις της. Επιλέγουμε κάποια από τα βιβλία που μας μαθαίνουν διάφορες «εναλλακτικές» τέχνες του ζην. Ορισμένες, εξόχως πρωτότυπες. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ