Sam Shepard desk

Ο Σαμ Σέπαρντ, πολυβραβευμένος συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός, πέθανε σαν σήμερα, στις 27 Ιουλίου 2017, στα εβδομήντα τρία του χρόνια. Ακολουθεί επιλογή από σκέψεις για τη γραφή, την έμπνευση και τη ζωή του συγγραφέα, όπως τις έχει εκφράσει σε συνεντεύξεις. 

Επιλογή & μετάφραση: Μέμη Κατσώνη

Για το πώς έγινε συγγραφέας:
Όλως περιέργως, διάβαζα Ευγένιο Ο’ Νηλ. Είχα διαβάσει το Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα (1956), και θυμάμαι να βλέπω την ασπρόμαυρη κινηματογραφική μεταφορά του Σίντεϊ Λιούμετ, που εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι μια από τις καλύτερες μεταφορές βιβλίου, θεατρικού ή οτιδήποτε, που έχει γίνει ποτέ… Αλλά θυμάμαι πως μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι ήταν θεατρικό, οπότε διάβασα το έργο και διάβασα για τον Ο’Νηλ και με έναν περίεργο τρόπο, υπήρξε μια σύνδεση… Κάτι δεν πήγαινε καλά με την οικογένεια. Υπήρχε κάτι το δαιμονικό που κανείς δεν τολμούσε να αγγίξει αλλά όλοι ήξεραν πως το πλοίο βυθιζόταν. Όλοι βυθίζονταν και κανείς δεν ήξερε γιατί ή πώς και όλοι έπαιρναν διαφορετικά μέτρα για να επιπλεύσουν. Οπότε σκέφτηκα ότι εκεί υπήρχε κάτι που το αισθάνθηκα κοντινό στην προσωπική μου ιστορία και ένιωσα ότι θα μπορούσα ίσως να γράψω μια εκδοχή της.

Για το πρώτο πράγμα που έγραψε:
Όταν ήμουν μικρός έγραψα μια ιστορία για ένα μπουκάλι κόκα κόλα. Τα παλιά μπουκάλια έγραφαν και το όνομα της πόλης παραγωγής, έτσι κι εγώ έγραψα για το μπουκάλι και τα ταξίδια του. Το γέμιζαν σε μια πόλη, κάποιος το έπινε και το πετούσε απ’ το παράθυρο, έπεφτε σ’ ένα φορτηγό και ταξίδευε γι’ αλλού.

Ακούω συγγραφείς να λένε πώς ανακάλυψαν την φωνή τους, αλλά για μένα αυτό δεν ήταν ποτέ πρόβλημα. Είχα τόσες φωνές μέσα μου που δεν ήξερα από πού ν΄ αρχίσω.

Για το πώς βρήκε τη φωνή του:
Ακούω συγγραφείς να λένε πώς ανακάλυψαν την φωνή τους, αλλά για μένα αυτό δεν ήταν ποτέ πρόβλημα. Είχα τόσες φωνές μέσα μου που δεν ήξερα από πού ν΄ αρχίσω. Ήταν υπέροχο, ένιωθα σαν παράξενος στενογράφος. Δεν ήταν παραίσθηση, υπήρχαν κάπου αυτά τα πράγματα κι εγώ τα κατέγραφα. Με μάγευε η δομή τους, και η φυσική τους θέση ήταν η σκηνή. Συχνά όταν μιλούν για φωνή, οι συγγραφείς εννοούν την αφηγηματική φωνή. Για κάποιο λόγο, οι αφηγηματικές μου προσπάθειες ήταν πραγματικά αλλόκοτες. Δεν είχα τέτοιου είδους φωνή, αλλά είχα άλλες και σκέφτηκα, λοιπόν, εντάξει, θα ακολουθήσω αυτές.

Για το ότι γράφει σαν ροκ σταρ:
Δεν θέλω να είμαι θεατρικός συγγραφέας αλλά σταρ του ροκ εντ ρολ. Άρχισα να γράφω θεατρικά έργα το 1964 γιατί δεν είχα τι άλλο να κάνω. Και η γραφή έγινε συνήθεια. Μ΄ αρέσει να τραγουδάω, να χορεύω και να κάνω σεξ. Στο γράψιμο είναι όλα τακτοποιημένα γιατί το κάνει κανείς πολύ φυσικά. Ακριβώς όπως το ροκ εν ρολ. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι θεατρικοί συγγραφείς είναι μια πολύ ειδική μάρκα ενός πνευματώδους κέικ φρούτων με ειδικές απαντήσεις σε ειδικά προβλήματα που απαντά σε όλα τα ανθρώπινα ταυτόχρονα. Ανοησίες. Όταν γράφεις δουλεύεις σαν μουσικός. Βρίσκεις όλους τους ρυθμούς, τη μελωδία, τις αρμονικές και τα ακολουθείς. Αυτά για τη θεωρία.

Shepard Smith

Για την ελευθερία του να είσαι συγγραφέας:
Ως συγγραφέας, νιώθω τυχερός και προνομιούχος. Τυχερός με την έννοια ότι μπορώ να εξαπλωθώ στην πρόζα και να λέω τις ιστορίες μου. Αλλά το να είσαι συγγραφέας είναι τόσο υπέροχο επειδή κυριολεκτικά δεν εξαρτάσαι από κανέναν. Ενώ ο ηθοποιός είναι υποχρεωμένος να περνάει οντισιόν, να περιμένει τις αποφάσεις άλλων για το πώς θα τον χρησιμοποιήσουν, το γράψιμο το κάνεις όπου κι αν βρίσκεσαι, όποτε θέλεις. Δεν ζητάς την άδεια κανενός.

Για το πρώτο του μυθιστόρημα:
Μετά από έξι συλλογές διηγημάτων σκέφτηκα, «Θεέ μου, δεν θα ήταν τέλεια να κατάφερνα να κάνω κάτι που να κρατάει περισσότερο, κάτι πιο συγκροτημένο». Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω, πραγματικά δεν ξέρω… Ελπίζω να είναι μυθιστόρημα αλλά δυσκολεύομαι τρομερά με την πρόζα. Γεννήθηκα για να γράφω θέατρο, με την αφηγηματική γραφή τα χάνω. Πώς να κρατήσω το νήμα; Πώς το κάνουν οι άλλοι, ξανά και ξανά; Εγώ το παλεύω εδώ και δέκα χρόνια.

Πρόζα ή θέατρο;
Η θεατρική γραφή δεν μοιάζει με καμιά άλλη γραφή. Γιατί αυτά που γράφεις κάποιοι θα τα πουν. Γι’ αυτό ακόμα και σπουδαίοι μυθιστοριογράφοι δεν μπορούν να γράψουν θέατρο. Δεν καταλαβαίνουν ότι η γλώσσα αυτή πρέπει να μιλιέται, να σκίζει τον αέρα. Δεν το καταλαβαίνουν αυτό το πράγμα. Εγώ βέβαια έχω το αντίστροφο πρόβλημα. Την ακούω τη γλώσσα, την ακούω φωναχτά. Όταν όμως πρέπει να γράψω κάτι που θα διαβαστεί σιωπηρά, τότε δυσκολεύομαι.

Εγώ την ακούω την γλώσσα, την ακούω φωναχτά. Όταν όμως πρέπει να γράψω κάτι που θα διαβαστεί σιωπηρά, τότε δυσκολεύομαι.

Για τους Αμερικανούς συγγραφείς:
Όλοι οι Αμερικανοί συγγραφείς έχουν κολλήσει στην ίδια ιδέα. Πως είμαστε ολόκληρη ήπειρος και πως πέρα από εμάς δεν υπάρχει τίποτα. Αυτά είναι βλακείες, τελειωμένοι είμαστε. Όποιος δεν το καταλαβαίνει πιστεύει στον Άγιο Βασίλη. Πολιτισμικά, τελειώνουμε. Η Αμερική δεν παράγει πια τίποτα. Οι Κινέζοι τα φτιάχνουν. Πάρε παράδειγμα το Ντιτρόιτ. Όλες αυτές οι πόλεις που κάποτε σήμαιναν κάτι. Αν πας στη βαθιά Αμερική, στην Οκλαχόμα, σταματήσεις σε κάποιο σταθμό ανεφοδιασμού για φορτηγατζήδες, εκεί θα δεις το πρόσωπο της Αμερικής. Πόσο απελπισμένοι είμαστε. Αληθινά απελπισμένοι. Ωμά.

Για το συγγραφικό του πρόγραμμα:
Όταν κάτι μου ’ρχεται, τα δίνω όλα σε αυτό και γράφω ακατάπαυστα μέχρι να τελειώσει. Αλλά να κάθομαι κάθε μέρα την ίδια ώρα και να λέω, τώρα θα γράψω, πάση θυσία, όχι, αυτό δεν θα το έκανα ποτέ. Υπάρχουν καταστάσεις που μπλοκάρουν τα πάντα. Μπορεί να είναι μια ταινία, είσαι κλειδωμένος στο τροχόσπιτο, χτυπάνε την πόρτα, ρωτάνε αν είσαι έτοιμος κι εσύ προσπαθείς να γράψεις. Κι όμως, τα γυρίσματα είναι καταπληκτική ευκαιρία για γράψιμο. Δεν γράφω θεατρικά όταν κάνω ταινίες αλλά έχω γράψει διηγήματα και δυο μυθιστορήματα.

Για το ποτό και το γράψιμο:
Δεν ένιωσα να με οδηγεί το ένα στο άλλο. Σίγουρα δεν είδα ποτέ το αλκοόλ και τα ναρκωτικά σαν συντρόφους της γραφής. Ήταν απλώς η τροπή που είχε πάρει η ζωή μου, ξέρεις, και το γράψιμο γινόταν όταν ήμουν σχετικά καθαρός. Δεν έγραφα ποτέ πιωμένος ή φτιαγμένος.

Για την εποχή που έγραφε μια κι έξω:
Ναι, όταν ήμουν νέος και ανόητος, ξέρεις. Στα δεκαεννιά μου, στα είκοσι ή κάτι τέτοιο. Νόμιζα ότι το να επεμβαίνεις σε κάτι που έγραψες ήταν ενάντια στους ιερούς κανόνες της γραφής.

sam shepard with his first wife Brooke Adams

Γιατί δεν αναλύει τα έργα του;
Όταν αρχίζεις να μιλάς για την τέχνη σου, να την εξετάζεις και να την αναλύεις, τη σκοτώνεις. Τη σκοτώνεις, τίποτε λιγότερο. Και δεν πρόκειται να το κάνω. Δεν με ενδιαφέρει η νεκροψία, ξέρεις… Όταν τους βάζεις όλους στο νόημα, λένε, «Α, τώρα το ’πιασα.» Και το ρίχνουν στα σκουπίδια. Το πετάνε. Όσο αναρωτιούνται, όσο το έργο τους συντροφεύει στο άγνωστο, σε διάθεση διερώτησης, του δίνουν αξία. Όταν λένε ξαφνικά, «Τώρα κατάλαβα, ξέρω τι εννοεί», έχεις πεθάνει ως καλλιτέχνης. Γι’ αυτό δεν θα γράψω ποτέ απομνημονεύματα.

Περιμένοντας την έμπνευση:
Περιμένεις αλλά όχι για πολύ, και μετά βουτάς και κολυμπάς. Δουλεύω έναν μονόλογο τώρα. Στην αρχή σκεφτόμουν, ας περιμένω κάνα δυο μέρες ακόμη, να μου έρθει κι άλλο υλικό. Αλλά δεν περίμενα, και πολύ χαίρομαι γι’ αυτό. Θα είχα ίσως περισσότερο υλικό, αλλά δεν θα το χρησιμοποιούσα.

Για την ισορροπία μεταξύ τεχνικής και έμπνευσης:
Όσο περισσότερη τεχνική τόσο καλύτερα. Είναι περίεργη η ισορροπία ανάμεσα σ’ αυτό που ονομάζουμε έμπνευση και αυτό που ονομάζουμε δουλειά. Και τα δύο χρειάζονται. Αν περιμένεις να σου ’ρθει έμπνευση από το πουθενά δεν θα κάνεις ποτέ τίποτα. Πρέπει να δουλέψεις. Κι αυτές οι εμπειρίες ή τα τυχαία μπορούν να έρθουν οποιαδήποτε στιγμή. Από την πίσω πόρτα.

Αν περιμένεις να σου ’ρθει έμπνευση από το πουθενά δεν θα κάνεις ποτέ τίποτα.

Για παράδειγμα, δούλευα κάτι διηγήματα για περιοδικά, έγραφα για ώρα και ξαφνικά ΜΠΑΜ: να ένα θεατρικό που φύτρωσε καθώς δούλευα τα διηγήματα και δεν ήταν δυνατόν να μην το γράψω εκείνη την ώρα. Τέτοια σκέφτομαι συνέχεια όταν δουλεύω αυτό το καταραμένο το μυθιστόρημα.

Για το πώς καταλαβαίνεις ότι κάτι έχει τελειώσει:
Μπορείς να γράφεις όντας σε πολύ διαφορετική ψυχική κατάσταση. Μετά από μια ολόκληρη μέρα γραφής, κοιμάσαι σκεπτόμενος την ιστορία σου, αλλά το άλλο πρωί δεν νιώθεις όπως το προηγούμενο βράδυ. Ξανακοιτάς την δουλειά σου και δεν είναι καθόλου αυτό που είχες φανταστεί. Όταν ξανακοιτάς ένα έργο που έγραψες δέκα χρόνια πριν, είσαι πια ένας άλλος άνθρωπος. Όποτε σκέφτομαι, γιατί να μην το ξαναγράψω από την νέα μου οπτική; Κάθε έργο έχει τον ρυθμό του, πρέπει να τον ακούσεις και τότε θα ξέρεις αν έχει τελειώσει.

Για το τέλος:
Το τέλος το μισώ. Η αρχή είναι σίγουρα συναρπαστική, η μέση περίπλοκη και το τέλος καταστροφή. Ο πειρασμός να τα επιλύσεις όλα, να τα ολοκληρώσεις, όλα αυτά μου φαίνονται φρικτή παγίδα. Γιατί να μην ήμαστε ειλικρινείς απέναντι σε αυτήν τη στιγμή; Το πιο αυθεντικό τέλος οδηγεί πάντα σε μια νέα αρχή. Αυτό είναι μεγαλοφυές. Όπως μου είπε κάποιος, φούγκα σημαίνει φυγή, γι’ αυτό οι μελωδικές γραμμές του Μπαχ είναι σαν αποδράσεις. Στο θέατρο, μου φαίνεται πως υπάρχει κάτι επίπλαστο στο τέλος. Αλλά λόγω της φύσης του έργου, πρέπει να το τελειώσεις. Οι θεατές πρέπει να γυρίσουν σπίτι.

* Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μέρος άρθρου της Έμιλι Τεμπλ λίγες μέρες μετά τον θάνατό του, στο Literary Hub. 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ SAM SHEPARD

politeia link more


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Την εβδομάδα 25-31 Μαΐου 2020 γιορτάστηκε η Παγκόσμια Εβδομάδα Τεχνών στην Εκπαίδευση, μια πρωτοβουλία της Unesco και του World Alliance for Arts Education. Στο διαφημιστικό βίντεο Why Arts Education matters έγραφε χαρακτηριστικά: We all have an artistic soul. Ώστε, λοιπόν, «όλοι έχουμε μια κα...

Τα όνειρα ενός βιβλιολάτρη

Τα όνειρα ενός βιβλιολάτρη

Ένας θαμμένος πάπυρος σε μια αμμοθίνη που ξαφνικά φέρνει στο φως τα εννιά χαμένα βιβλία της Σαπφώς, το δεύτερο μέρος της Ποιητικής του Αριστοτέλη, τον Προμηθέα Πυρφόρο και τον Προμηθέα Λυόμενο του Αισχύλου. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

...
«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Από τους Αγώνες Πείνας στην Μπαλάντα των Αηδονιών – οι επιδραστικές δυστοπίες της Σούζαν Κόλλινς

Από τους Αγώνες Πείνας στην Μπαλάντα των Αηδονιών – οι επιδραστικές δυστοπίες της Σούζαν Κόλλινς

Μπορεί κάθε δυστοπικό μυθιστόρημα να προβάλει την αφήγησή του σε ένα μελλοντικό κόσμο, καταστατικά διαφορετικό από τον δικό μας, αυτό όμως που το καθιστά σημαντικό και τελικά ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που διαχειρίζεται και περιπλέκει, στην προέκτασή τους, σύγχρονα ζητήματα και προβληματισμούς. Αυτό είναι που δίνει κ...

«Διαμαρτυρία απέναντι σε κάθε είδους ρατσισμό και διάκριση»

«Διαμαρτυρία απέναντι σε κάθε είδους ρατσισμό και διάκριση»

Ο Άρης θα γνωρίσει από νωρίς το σκληρό πρόσωπο της κοινωνίας, θα νιώσει τη σύνθλιψη και τον εκφοβισμό, θα χλευαστεί για τη σεξουαλικότητά του, θα οχυρωθεί πίσω από μια αδιαπέραστη εικόνα επαγγελματικής επιτυχίας. Στο πρώτο μυθιστόρημα του Άκη Κοπανάκη «Άρης, μια ιστορία ψυχοθεραπείας» (εκδ. Βακχικόν). 

...
Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαρία Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περπατούσε προς το οίκημα με βήμα χαλαρό αλλά, όταν διαπίστωσε ότι δεν πλησία...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Μαρία Γιαγιάννου: «Το μέλος φάντασμα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαρία Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περπατούσε προς το οίκημα με βήμα χαλαρό αλλά, όταν διαπίστωσε ότι δεν πλησία...

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

27 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών. Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ