alt

Σκέψεις και ερωτήματα για τη ζωή στις πόλεις στην εποχή του COVID-19, από τον ιδρυτή της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας, καθηγητή Πολεοδομίας και Συγκοινωνιακού σχεδιασμού στο Ε.Μ.Π.

Του Θάνου Βλαστού

Θα ξεχάσουμε εύκολα το τι συνέβη και θα επιστρέψουμε κάποια στιγμή στις παλιές καλές συνήθειες, ή αρχίσαμε να συνηθίζουμε και να βολευόμαστε με κάποια μέτρα, που έτσι κι αλλιώς τη λογική τους τη δοκιμάζαμε και πριν από τον κορωνοϊό; Αυτές τις τεχνολογίες, που μας απέδειξαν ότι είναι εφικτό να ζούμε σε απόσταση, θα τις πετάξουμε μετά στα σκουπίδια; Κράτησε ποτέ μια τέτοια στάση η ανθρωπότητα απέναντι σε ό,τι εφηύρε; Δεν υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα. Ωστόσο παρατηρώντας τις συνέπειες του κορεσμού στους δρόμους, στις πόλεις και στον πλανήτη, των σχεδόν 8 πια δις, είμαστε βέβαιοι/ες ότι οι μεταξύ μας αποστάσεις όλο και θα μειώνονταν.

Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά, προκύψει ότι ρυπαίνει λιγότερο, καταστρέφει λιγότερο το περιβάλλον, είναι πιο καθαρός, υγιής, πιο προφυλαγμένος απέναντι στον πιθανά επόμενο ιό και τελικά δώσει έτσι απάντηση στην κλιματική αλλαγή;

Όμως θα το ξανασκεφτούμε αν αυτή η υποχρεωτική απομάκρυνση αποδειχθεί ότι είναι και πολύ πιο οικονομική; Λιγότερα αυτοκίνητα, μικρότερες καθυστερήσεις, μεγαλύτερα επομένως πεζοδρόμια, ποδήλατο πραγματικά ασφαλές και αποκλειστικά για αναψυχή, πολύ πιο στοχευμένες μετακινήσεις με δημόσια συγκοινωνία, λιγότερα λεωφορεία και συρμοί, μηδενισμός των ελλειμμάτων, απαλλαγή από την ανάγκη τόσων χιλιάδων τετραγωνικών χώρων γραφείων, συνεδρίων, πανεπιστημίων, αιθουσών αναψυχής και εστίασης, ξενοδοχείων κ.λπ.; Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά, προκύψει ότι ρυπαίνει λιγότερο, καταστρέφει λιγότερο το περιβάλλον, είναι πιο καθαρός, υγιής, πιο προφυλαγμένος απέναντι στον πιθανά επόμενο ιό και τελικά δώσει έτσι απάντηση στην κλιματική αλλαγή; Αυτό το απορρυθμισμένο περιβάλλον, που προκαλεί πρωτόγνωρους τυφώνες, πλημμύρες, καύσωνες, πυρκαγιές και άλλες φυσικές καταστροφές, υπάρχουν μελέτες που να αποκλείουν ότι θα μπορούσε να εκκολάπτει στο εξής και νέους ιούς, τον ένα μετά τον άλλο; 

Εδώ και πολλά χρόνια ρίχνονταν κάποιες λοξές ματιές προς την κατεύθυνση του όλα να γίνουν φτηνότερα: π.χ. προς την τηλεργασία/teleworking (εξαιρετικά οικονομική λύση για τον εργοδότη, ο οποίος απαλλάσσεται έτσι από την υποχρέωση εγκατάστασης γραφείων στα ακριβά κέντρα και κερδίζει από τη συντόμευση των μετακινήσεων του προσωπικού του), προς την εργασία των τεσσάρων ημερών και των περισσοτέρων ωρών την ημέρα, προς την κατάργηση των προσωπικών γραφείων των εργαζομένων, με μείωση των χώρων εργασίας και αύξηση της πληρότητάς τους, αξιοποιώντας το γεγονός ότι πάντα υπάρχουν απόντες (μοιάζει με το overbooking στα αεροπλάνα) και προς τόσες άλλες εφαρμογές. Τι άλλο είναι η υποκατάσταση του κινηματογράφου από τη θέαση on line συνδρομητικών ταινιών; Η εξέλιξη του τουρισμού, άλλοτε κατεξοχήν δραστηριότητας εξερεύνησης, σε εγκλεισμό σε ξενοδοχεία all inclusive, σε ποιον ιό να οφείλεται;

alt
«Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος
στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά [...] δώσει έτσι
απάντηση στην κλιματική αλλαγή;» αναρωτιέται ο Θάνος
Βλαστός.
Τις ημέρες του lockdown, στην ευρύτερη περιοχή της

Κοζάνης, και στο χωριό Άγιος Δημήτριος, έκαναν την
εμφάνισή τους πολλά ζαρκάδια.
Φωτογραφία © Νίκος Κοπανίδης


Σήμερα εφαρμόζονται λύσεις, όπως οι παραπάνω, πιο φτηνές, καθαρές, υγιεινές και ασφαλείς (τα πάντα ελέγχονται αποτελεσματικότερα). Είναι απόδειξη ότι αρχίζουν να γίνονται δεύτερες σκέψεις για έναν διαφορετικό κόσμο που, ενώ μέχρι σήμερα επιθυμούσε να είναι μαζί, αύριο θα ήταν αυτός της απομάκρυνσης του ενός από τον άλλο. Τι νόημα όμως τότε θα έχουν οι ουρανοξύστες (τουλάχιστον 150μ. ύψους – είναι 25 οι πόλεις στον πλανήτη με πάνω από 50 ουρανοξύστες η κάθε μια), τι νόημα οι μεγαπόλεις (έχει σήμερα ο πλανήτης περίπου 50, πληθυσμού μεγαλύτερου των 10 εκ., ενώ 3 από αυτές ξεπερνούν σε πληθυσμό τα 30 εκ.); Μόνο η Κίνα έχει 8 πόλεις μεγαλύτερες των 15 εκ., αντιστοιχούν σε περισσότερες από 5 Αθήνες η κάθε μια (πάνω από 40 Αθήνες σε συσκευασία των 8). Σχεδόν μόλις φτιάχτηκαν, έχουν κιόλας απαρχαιωθεί; Γιατί να οικοδομούνται πυκνές συγκεντρώσεις εκατομμυρίων, όταν λίγα θα υπάρχουν στην πόλη που θα σε ενδιαφέρει να κατοικείς κοντά τους; Τι νόημα θα έχει να βγαίνεις έξω όταν «όλα» θα στα φέρνει μέσα το διαδίκτυο; Το ποσοστό αγορών μέσω διαδικτύου αυξάνει δραματικά (δυναμιτίζοντας τα ιστορικά εμπορικά κέντρα). Έχουμε επίσης συνειδητοποιήσει τι πραγματικά σημαίνει για τη σχέση δάσκαλου με μαθητή η «εξ αποστάσεως εκπαίδευση», που ενθουσιωδώς προωθούμε; 

Με τους ρυθμούς των σημερινών επεκτάσεων των πόλεων, σε δέκα χρόνια, το 2030, τα 2/3 του συνόλου των αστικών επιφανειών στον πλανήτη θα είναι προάστια, χτισμένα πάνω σε αγροτική γη. Θα έχουν ιστορία κατοίκησης το πολύ 30 ετών.

Μετά τις δεκαετίες των υψηλών πυκνοτήτων θα περάσουμε για τα καλά στο άλλο άκρο, στις πόλεις της διάχυσης, στο μοντέλο των αραιοδομημένων προαστίων (αποτελούν την πραγματική πολεοδομία της «κοινωνικής αποστασιοποίησης»), που σχεδόν σε κάθε αστική περιφέρεια έχουν ήδη αναπτυχθεί; Με τους ρυθμούς των σημερινών επεκτάσεων των πόλεων, σε δέκα χρόνια, το 2030, τα 2/3 του συνόλου των αστικών επιφανειών στον πλανήτη θα είναι προάστια, χτισμένα πάνω σε αγροτική γη. Θα έχουν ιστορία κατοίκησης το πολύ 30 ετών. Σε αυτούς τους άμορφους και χωρίς ιστορία αραιοκατοικημένους τόπους θα ζουν μερικά δισεκατομμύρια, με αστική συνείδηση σχεδόν μηδενική. Η κριτική που ασκείται σήμερα σε αυτά τα πολεοδομικά μορφώματα καταγγέλλει την εξάρτησή τους από το αυτοκίνητο και την ευθύνη τους για τη μεγάλη αύξηση τόσο του μήκους των μετακινήσεων προς τα κέντρα, όσο και της κατανάλωσης ενέργειας και της ρύπανσης. Αν αύριο οι κάτοικοί τους είναι απομονωμένοι στα σπίτια τους προφανώς αυτές οι κατηγορίες δεν θα ευσταθούν. Είναι όμως βέβαιο ότι, έτσι κι αλλιώς, θα θυσιάζονται για αυτές τεράστιες εκτάσεις πρώην αγροτικής γης που, στην εποχή του υπερπληθυσμού, είναι πολύτιμες. Εκτός και αν συναινέσουμε και στα μεταλλαγμένα.

Αποδεχόμαστε και ευχόμαστε την επιτυχία αυταρχικών μέτρων αν και εφαρμόζονται από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δεν τους ταιριάζουν, γιατί δεν επιβάλλονται σε «εξεγερμένους» για κάποιο ζήτημα, αλλά σε επιπόλαιους και ασυνείδητους. Πόσο υποτιμητικά, αν και δικαιολογημένα, είναι όλα αυτά για την αξιοπρέπεια του πολίτη;

Στη Μονάδα Βιώσιμης Κινητικότητας της ΣΑΤΜ του Ε.Μ.Π., εδώ και 25 χρόνια, σχεδιάζουμε πολιτικές για μια βιώσιμη, ανθρώπινη, κοινωνικά συνεκτική πόλη. Είναι η εικόνα που προωθεί η σημερινή ευρωπαϊκή πολεοδομία. Βασικό ζητούμενο είναι η ενθάρρυνση του –σήμερα εγκλωβισμένου στο διαμέρισμα–, κάτοικου ώστε να βγαίνει στον δρόμο και να βιώνει την πόλη και τους ανθρώπους της. Για την αποφυγή της μόλυνσης, μας πήγε πολύ πίσω, κοινωνικά και πολιτικά, η ταύτιση του διπλανού με τον θάνατο. Όλοι απειλή όλων. Αποδεχόμαστε και ευχόμαστε την επιτυχία αυταρχικών μέτρων αν και εφαρμόζονται από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δεν τους ταιριάζουν, γιατί δεν επιβάλλονται σε «εξεγερμένους» για κάποιο ζήτημα, αλλά σε επιπόλαιους και ασυνείδητους. Πόσο υποτιμητικά, αν και δικαιολογημένα, είναι όλα αυτά για την αξιοπρέπεια του πολίτη; Κάποιοι το έβλεπαν να έρχεται, ότι απέναντι στην αδυναμία της ανθρώπινης κοινωνίας να πάρει ουσιαστικά μέτρα για την κλιματική κρίση, θα αναλάμβαναν δράση η «περιβαλλοντική αστυνομία» και ο «περιβαλλοντικός στρατός». Η COVID-19 έδωσε την ευκαιρία για την πρώτη σε παγκόσμια κλίμακα άσκηση ετοιμότητας. Το πολιτικό δίλημμα είναι προφανές. Απέναντι στα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας, δημοκρατίες με ξύλινα πόδια δεν μπορούν. Αναγκάζονται να δανείζονται λογικές, ξένες στην ταυτότητά τους. Τουλάχιστον, από την τραγωδία που ζούμε, ας πάρουμε το μάθημα, ως κοινωνία και ως άτομα, του πού οδηγούμαστε όταν υπάρχει έλλειμμα ωριμότητας και δημοκρατίας.

* Ο ΘΑΝΟΣ ΒΛΑΣΤΟΣ είναι αρχιτέκτονας και συγκοινωνιολόγος.
Τελευταίο βιβλίο του η μελέτη –μαζί με τον επίκ. καθηγητή στο ΕΜΠ Ευθύμη Μπακογιάννη–,
«Προς μια Ελλάδα με λιγότερα αυτοκίνητα» (εκδ. Γρηγόρη).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Την εβδομάδα 25-31 Μαΐου 2020 γιορτάστηκε η Παγκόσμια Εβδομάδα Τεχνών στην Εκπαίδευση, μια πρωτοβουλία της Unesco και του World Alliance for Arts Education. Στο διαφημιστικό βίντεο Why Arts Education matters έγραφε χαρακτηριστικά: We all have an artistic soul. Ώστε, λοιπόν, «όλοι έχουμε μια κα...

Τα όνειρα ενός βιβλιολάτρη

Τα όνειρα ενός βιβλιολάτρη

Ένας θαμμένος πάπυρος σε μια αμμοθίνη που ξαφνικά φέρνει στο φως τα εννιά χαμένα βιβλία της Σαπφώς, το δεύτερο μέρος της Ποιητικής του Αριστοτέλη, τον Προμηθέα Πυρφόρο και τον Προμηθέα Λυόμενο του Αισχύλου. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

...
«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αν Πεντέρς: «kalá»

Αν Πεντέρς: «kalá»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ποιητική σύνθεση της Βελγίδας ποιήτριας Αν Πεντέρς «kalá» (μτφρ. Αναστασία Χαβάτζα) που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια ακροθαλασσιά. Πολύχρωμη. Ορυκτώδης. ...

Όλοι οι καλοί έχουν πεθάνει, του Γεράσιμου Μπέκα

Όλοι οι καλοί έχουν πεθάνει, του Γεράσιμου Μπέκα

Για το μυθιστόρημα του Γεράσιμου Μπέκα «Όλοι οι καλοί έχουν πεθάνει» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική).

Του Νίκου Ξένιου

«Ο μαρμάρινος Περικλής έκλεισε από το βάθρο του το μάτι στον Άρη.
Ίσως,...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Όταν πρωτογνώρισα την Έλενα Μαρούτσου, το 2008, είχε δύο βιβλία στο ενεργητικό της, που είχαν περάσει μάλλον απαρατήρητα, κι είχε μόλις εκδώσει το Μεταξύ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

Λ. Π. Χάρτλεϊ: «Ο μεσάζων»

Λ. Π. Χάρτλεϊ: «Ο μεσάζων»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Λ.Π. Χάρτλεϊ «Ο μεσάζων» (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο), που κυκλοφορεί στις 28 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Tο παρελθόν είναι μια ξένη χώρα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

Μυθιστορήματα που δοκιμάζουν τη φαντασία μας, που δεν μπορούμε να τα αφήσουμε από τα χέρια μας, που μας κάνουν να ξενυχτάμε από την αγωνία ή να καθυστερούμε λίγο ακόμη την επόμενη βουτιά.

Του Λεωνίδα Καλούση

Ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ