alt

Σκέψεις και ερωτήματα για τη ζωή στις πόλεις στην εποχή του COVID-19, από τον ιδρυτή της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας, καθηγητή Πολεοδομίας και Συγκοινωνιακού σχεδιασμού στο Ε.Μ.Π.

Του Θάνου Βλαστού

Θα ξεχάσουμε εύκολα το τι συνέβη και θα επιστρέψουμε κάποια στιγμή στις παλιές καλές συνήθειες, ή αρχίσαμε να συνηθίζουμε και να βολευόμαστε με κάποια μέτρα, που έτσι κι αλλιώς τη λογική τους τη δοκιμάζαμε και πριν από τον κορωνοϊό; Αυτές τις τεχνολογίες, που μας απέδειξαν ότι είναι εφικτό να ζούμε σε απόσταση, θα τις πετάξουμε μετά στα σκουπίδια; Κράτησε ποτέ μια τέτοια στάση η ανθρωπότητα απέναντι σε ό,τι εφηύρε; Δεν υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα. Ωστόσο παρατηρώντας τις συνέπειες του κορεσμού στους δρόμους, στις πόλεις και στον πλανήτη, των σχεδόν 8 πια δις, είμαστε βέβαιοι/ες ότι οι μεταξύ μας αποστάσεις όλο και θα μειώνονταν.

Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά, προκύψει ότι ρυπαίνει λιγότερο, καταστρέφει λιγότερο το περιβάλλον, είναι πιο καθαρός, υγιής, πιο προφυλαγμένος απέναντι στον πιθανά επόμενο ιό και τελικά δώσει έτσι απάντηση στην κλιματική αλλαγή;

Όμως θα το ξανασκεφτούμε αν αυτή η υποχρεωτική απομάκρυνση αποδειχθεί ότι είναι και πολύ πιο οικονομική; Λιγότερα αυτοκίνητα, μικρότερες καθυστερήσεις, μεγαλύτερα επομένως πεζοδρόμια, ποδήλατο πραγματικά ασφαλές και αποκλειστικά για αναψυχή, πολύ πιο στοχευμένες μετακινήσεις με δημόσια συγκοινωνία, λιγότερα λεωφορεία και συρμοί, μηδενισμός των ελλειμμάτων, απαλλαγή από την ανάγκη τόσων χιλιάδων τετραγωνικών χώρων γραφείων, συνεδρίων, πανεπιστημίων, αιθουσών αναψυχής και εστίασης, ξενοδοχείων κ.λπ.; Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά, προκύψει ότι ρυπαίνει λιγότερο, καταστρέφει λιγότερο το περιβάλλον, είναι πιο καθαρός, υγιής, πιο προφυλαγμένος απέναντι στον πιθανά επόμενο ιό και τελικά δώσει έτσι απάντηση στην κλιματική αλλαγή; Αυτό το απορρυθμισμένο περιβάλλον, που προκαλεί πρωτόγνωρους τυφώνες, πλημμύρες, καύσωνες, πυρκαγιές και άλλες φυσικές καταστροφές, υπάρχουν μελέτες που να αποκλείουν ότι θα μπορούσε να εκκολάπτει στο εξής και νέους ιούς, τον ένα μετά τον άλλο; 

Εδώ και πολλά χρόνια ρίχνονταν κάποιες λοξές ματιές προς την κατεύθυνση του όλα να γίνουν φτηνότερα: π.χ. προς την τηλεργασία/teleworking (εξαιρετικά οικονομική λύση για τον εργοδότη, ο οποίος απαλλάσσεται έτσι από την υποχρέωση εγκατάστασης γραφείων στα ακριβά κέντρα και κερδίζει από τη συντόμευση των μετακινήσεων του προσωπικού του), προς την εργασία των τεσσάρων ημερών και των περισσοτέρων ωρών την ημέρα, προς την κατάργηση των προσωπικών γραφείων των εργαζομένων, με μείωση των χώρων εργασίας και αύξηση της πληρότητάς τους, αξιοποιώντας το γεγονός ότι πάντα υπάρχουν απόντες (μοιάζει με το overbooking στα αεροπλάνα) και προς τόσες άλλες εφαρμογές. Τι άλλο είναι η υποκατάσταση του κινηματογράφου από τη θέαση on line συνδρομητικών ταινιών; Η εξέλιξη του τουρισμού, άλλοτε κατεξοχήν δραστηριότητας εξερεύνησης, σε εγκλεισμό σε ξενοδοχεία all inclusive, σε ποιον ιό να οφείλεται;

alt
«Μήπως ο ανθρώπινος πληθυσμός, ακινητοποιημένος
στο σπίτι και εργαζόμενος διαδικτυακά [...] δώσει έτσι
απάντηση στην κλιματική αλλαγή;» αναρωτιέται ο Θάνος
Βλαστός.
Τις ημέρες του lockdown, στην ευρύτερη περιοχή της

Κοζάνης, και στο χωριό Άγιος Δημήτριος, έκαναν την
εμφάνισή τους πολλά ζαρκάδια.
Φωτογραφία © Νίκος Κοπανίδης


Σήμερα εφαρμόζονται λύσεις, όπως οι παραπάνω, πιο φτηνές, καθαρές, υγιεινές και ασφαλείς (τα πάντα ελέγχονται αποτελεσματικότερα). Είναι απόδειξη ότι αρχίζουν να γίνονται δεύτερες σκέψεις για έναν διαφορετικό κόσμο που, ενώ μέχρι σήμερα επιθυμούσε να είναι μαζί, αύριο θα ήταν αυτός της απομάκρυνσης του ενός από τον άλλο. Τι νόημα όμως τότε θα έχουν οι ουρανοξύστες (τουλάχιστον 150μ. ύψους – είναι 25 οι πόλεις στον πλανήτη με πάνω από 50 ουρανοξύστες η κάθε μια), τι νόημα οι μεγαπόλεις (έχει σήμερα ο πλανήτης περίπου 50, πληθυσμού μεγαλύτερου των 10 εκ., ενώ 3 από αυτές ξεπερνούν σε πληθυσμό τα 30 εκ.); Μόνο η Κίνα έχει 8 πόλεις μεγαλύτερες των 15 εκ., αντιστοιχούν σε περισσότερες από 5 Αθήνες η κάθε μια (πάνω από 40 Αθήνες σε συσκευασία των 8). Σχεδόν μόλις φτιάχτηκαν, έχουν κιόλας απαρχαιωθεί; Γιατί να οικοδομούνται πυκνές συγκεντρώσεις εκατομμυρίων, όταν λίγα θα υπάρχουν στην πόλη που θα σε ενδιαφέρει να κατοικείς κοντά τους; Τι νόημα θα έχει να βγαίνεις έξω όταν «όλα» θα στα φέρνει μέσα το διαδίκτυο; Το ποσοστό αγορών μέσω διαδικτύου αυξάνει δραματικά (δυναμιτίζοντας τα ιστορικά εμπορικά κέντρα). Έχουμε επίσης συνειδητοποιήσει τι πραγματικά σημαίνει για τη σχέση δάσκαλου με μαθητή η «εξ αποστάσεως εκπαίδευση», που ενθουσιωδώς προωθούμε; 

Με τους ρυθμούς των σημερινών επεκτάσεων των πόλεων, σε δέκα χρόνια, το 2030, τα 2/3 του συνόλου των αστικών επιφανειών στον πλανήτη θα είναι προάστια, χτισμένα πάνω σε αγροτική γη. Θα έχουν ιστορία κατοίκησης το πολύ 30 ετών.

Μετά τις δεκαετίες των υψηλών πυκνοτήτων θα περάσουμε για τα καλά στο άλλο άκρο, στις πόλεις της διάχυσης, στο μοντέλο των αραιοδομημένων προαστίων (αποτελούν την πραγματική πολεοδομία της «κοινωνικής αποστασιοποίησης»), που σχεδόν σε κάθε αστική περιφέρεια έχουν ήδη αναπτυχθεί; Με τους ρυθμούς των σημερινών επεκτάσεων των πόλεων, σε δέκα χρόνια, το 2030, τα 2/3 του συνόλου των αστικών επιφανειών στον πλανήτη θα είναι προάστια, χτισμένα πάνω σε αγροτική γη. Θα έχουν ιστορία κατοίκησης το πολύ 30 ετών. Σε αυτούς τους άμορφους και χωρίς ιστορία αραιοκατοικημένους τόπους θα ζουν μερικά δισεκατομμύρια, με αστική συνείδηση σχεδόν μηδενική. Η κριτική που ασκείται σήμερα σε αυτά τα πολεοδομικά μορφώματα καταγγέλλει την εξάρτησή τους από το αυτοκίνητο και την ευθύνη τους για τη μεγάλη αύξηση τόσο του μήκους των μετακινήσεων προς τα κέντρα, όσο και της κατανάλωσης ενέργειας και της ρύπανσης. Αν αύριο οι κάτοικοί τους είναι απομονωμένοι στα σπίτια τους προφανώς αυτές οι κατηγορίες δεν θα ευσταθούν. Είναι όμως βέβαιο ότι, έτσι κι αλλιώς, θα θυσιάζονται για αυτές τεράστιες εκτάσεις πρώην αγροτικής γης που, στην εποχή του υπερπληθυσμού, είναι πολύτιμες. Εκτός και αν συναινέσουμε και στα μεταλλαγμένα.

Αποδεχόμαστε και ευχόμαστε την επιτυχία αυταρχικών μέτρων αν και εφαρμόζονται από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δεν τους ταιριάζουν, γιατί δεν επιβάλλονται σε «εξεγερμένους» για κάποιο ζήτημα, αλλά σε επιπόλαιους και ασυνείδητους. Πόσο υποτιμητικά, αν και δικαιολογημένα, είναι όλα αυτά για την αξιοπρέπεια του πολίτη;

Στη Μονάδα Βιώσιμης Κινητικότητας της ΣΑΤΜ του Ε.Μ.Π., εδώ και 25 χρόνια, σχεδιάζουμε πολιτικές για μια βιώσιμη, ανθρώπινη, κοινωνικά συνεκτική πόλη. Είναι η εικόνα που προωθεί η σημερινή ευρωπαϊκή πολεοδομία. Βασικό ζητούμενο είναι η ενθάρρυνση του –σήμερα εγκλωβισμένου στο διαμέρισμα–, κάτοικου ώστε να βγαίνει στον δρόμο και να βιώνει την πόλη και τους ανθρώπους της. Για την αποφυγή της μόλυνσης, μας πήγε πολύ πίσω, κοινωνικά και πολιτικά, η ταύτιση του διπλανού με τον θάνατο. Όλοι απειλή όλων. Αποδεχόμαστε και ευχόμαστε την επιτυχία αυταρχικών μέτρων αν και εφαρμόζονται από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δεν τους ταιριάζουν, γιατί δεν επιβάλλονται σε «εξεγερμένους» για κάποιο ζήτημα, αλλά σε επιπόλαιους και ασυνείδητους. Πόσο υποτιμητικά, αν και δικαιολογημένα, είναι όλα αυτά για την αξιοπρέπεια του πολίτη; Κάποιοι το έβλεπαν να έρχεται, ότι απέναντι στην αδυναμία της ανθρώπινης κοινωνίας να πάρει ουσιαστικά μέτρα για την κλιματική κρίση, θα αναλάμβαναν δράση η «περιβαλλοντική αστυνομία» και ο «περιβαλλοντικός στρατός». Η COVID-19 έδωσε την ευκαιρία για την πρώτη σε παγκόσμια κλίμακα άσκηση ετοιμότητας. Το πολιτικό δίλημμα είναι προφανές. Απέναντι στα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας, δημοκρατίες με ξύλινα πόδια δεν μπορούν. Αναγκάζονται να δανείζονται λογικές, ξένες στην ταυτότητά τους. Τουλάχιστον, από την τραγωδία που ζούμε, ας πάρουμε το μάθημα, ως κοινωνία και ως άτομα, του πού οδηγούμαστε όταν υπάρχει έλλειμμα ωριμότητας και δημοκρατίας.

* Ο ΘΑΝΟΣ ΒΛΑΣΤΟΣ είναι αρχιτέκτονας και συγκοινωνιολόγος.
Τελευταίο βιβλίο του η μελέτη –μαζί με τον επίκ. καθηγητή στο ΕΜΠ Ευθύμη Μπακογιάννη–,
«Προς μια Ελλάδα με λιγότερα αυτοκίνητα» (εκδ. Γρηγόρη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ