alt

Για το βιβλίο του Ιωσήφ. Α. Μποτετζάγια «Η ανθρώπινη ιστορία των σκύλων» (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Βρισκόμαστε περί τα 1500 στο Πουέρτο Ρίκο. Ισπανοί κονκισταδόρες θέλουν να διασκεδάσουν την πλήξη τους. Με σαδιστική διάθεση, ο λοχαγός Ντιέγκο Σαλαζάρ θα δώσει εντολή στον Μπεθερίγο να κατακρεουργήσει μια γηραιά ιθαγενή αιχμάλωτο. Το θηρίο με τα μαύρα μάτια πάει προς το μέρος της. Πριν λίγο καιρό, ο «μικρός ταύρος», όπως σημαίνει το όνομά του, είχε σκοτώσει σε μάχη ούτε λίγο ούτε πολύ τριάντα τρεις άντρες. Πρόκειται για την απόλυτη φονική μηχανή. Όμως όταν φτάνει μπροστά στο υποψήφιο θύμα του εκείνο μιλώντας στη γλώσσα του εκλιπαρεί για τη ζωή του. Ο σκύλος θα σπρώξει ελαφρά με το ρύγχος το πρόσωπο της γυναίκας και θα επιστρέψει πίσω χωρίς να της πειράξει ούτε τρίχα. Όταν θα εξιστορήσουν το περιστατικό στο σαστισμένο αφεντικό του, τον κυβερνήτη της αποικίας, Χουάν Πόνθε ντε Λεόν, εκείνος θα διατάξει την απελευθέρωσή της και την ασφαλή επιστροφή στους δικούς της. «Δεν θα επιτρέψω ένας σκύλος να ξεπεράσει σε ευσπλαχνία και συμπόνια έναν αληθινό χριστιανό».

«Ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου» δεν ήταν πάντα τέτοιος, ενώ έτσι κι αλλιώς αυτό το κλισέ είναι περισσότερο ταιριαστό στους σημερινούς Δυτικούς και κυρίως στα αστικά στρώματα. Ας πούμε, και σήμερα σε πολλές χώρες της Ασίας η θέση του σκύλου εξακολουθεί να είναι… στο πιάτο.

Πλήθος μικρές ιστορίες, άλλοτε αναπάντεχες και συγκλονιστικές όπως αυτή, άλλοτε χαριτωμένες, παράδοξες ή διδακτικές καταγράφονται στην Ανθρώπινη ιστορία των σκύλων του Ιωσήφ Μποτετζάγια. Διαβάζοντάς τες, αντιλαμβανόμαστε ότι οι σχέσεις ανθρώπων και σκύλων διαπερνούν όλο το φάσμα των παθών και των συμπεριφορών, αναδεικνύοντας τη μικρότητα και το μεγαλείο, τη βαναυσότητα και την αρετή, τον εργαλειακό υπολογισμό και την αυταπάρνηση, αλλά ακόμη την αδιαφορία και, βεβαίως, την ολοκληρωτική αφοσίωση. Ο συγγραφέας, αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, οργανώνει εύστοχα την πρωτότυπη μελέτη του στις θεματικές κυνήγι – πόλεμος – θάνατος – υγεία – θρησκεία – νόμος – κατοικίδια. Αυτή η περιδιάβαση αναδεικνύει την ιστορικότητα αυτής της σχέσης –σχέση πολυκύμαντη, αντιφατική και υπό συνεχή διαμόρφωση– όσο και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της. Ο ανυποψίαστος αναγνώστης οφείλει να είναι προετοιμασμένος για αλλεπάλληλα σοκ. «Ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου» δεν ήταν πάντα τέτοιος, ενώ έτσι κι αλλιώς αυτό το κλισέ είναι περισσότερο ταιριαστό στους σημερινούς Δυτικούς και κυρίως στα αστικά στρώματα. Ας πούμε, και σήμερα σε πολλές χώρες της Ασίας η θέση του σκύλου εξακολουθεί να είναι… στο πιάτο.

Στο κυνήγι

Παίρνοντας τα πράγματα από την αρχή, διαβάζουμε τις βασικές υποθέσεις που με όρους δαρβινικής εξέλιξης εξηγούν την εξημέρωση ομάδας ή ομάδων λύκων που μετεξελίχθηκαν σε σκύλους οι οποίοι συνέδεσαν τη ζωή τους, ανεπίστρεπτα πια, με αυτή των ανθρώπων. Αντιλαμβανόμαστε την επί μακρόν χρηστική αξία των σκύλων που συνέδραμαν στην ίδια την επιβίωση πληθυσμών του είδους μας, πρώτα απ’ όλα ως πολύτιμοι βοηθοί στο κυνήγι. Πολύ αργότερα, βέβαια, όταν το κυνήγι θα καθιερωθεί ως προνομιακή δραστηριότητα των ευγενών, τα κυνηγόσκυλα θα αποκτήσουν μια παράδοξη θέση, καθώς συχνά θα απολαμβάνουν περισσότερη και καλύτερη τροφή (και γενικότερα μεγαλύτερες ανέσεις) από τους φροντιστές-υπηρέτες τους. Σταχυολογώ, αναφορικά με το κυνήγι τη θέση του Αρριανού ο οποίος στον Κυνηγετικό επικρίνει τον Ξενοφώντα και άλλους που θεωρούν ότι ο αντικειμενικός σκοπός είναι το πιάσιμο του λαγού με αναπόφευκτη συνέπεια το βίαιο τέλος του. Υποστηρίζει, αντίθετα, ότι πρόκειται για αγώνα δρόμου και άμιλλα και ότι ο λαγός δεν θα έπρεπε να καταλήξει στα σαγόνια του θηρευτή.

Στον πόλεμο

Η χρήση των σκύλων στον πόλεμο είναι, ομολογώ, περισσότερο εκτεταμένη απ’ όσο νόμιζα και μάλιστα όχι μόνον ως φύλακες και ιχνηλάτες, αλλά ως πολεμιστές. Βέβαια, αυτή η τελευταία ιδιότητα συχνά δεν ήταν καθόλου αποδοτική, ενώ εγκαταλείφθηκε οριστικά όταν στο πεδίο των μαχών επικράτησαν πυροβόλα όπλα. Πάντως, στους δύο παγκόσμιους πολέμους έγινε σχετικά εκτενής χρήση σκύλων ως ανιχνευτών και αγγελιαφόρων. Η μεγάλη καινοτομία, όμως, ήταν αυτή των νοσοκομειακών σκύλων. Ο «λοχίας» Στάμπι κέρδισε επάξια τη θέση του στη βρετανική ιστορία (μαζί με μπόλικα παράσημα!), καθώς στον Μεγάλο Πόλεμο δεν εγκατέλειψε ούτε μια φορά τους τραυματισμένους στρατιώτες κι ας πλανιόταν πάνω του το σύννεφο του θανάτου. Είναι, ωστόσο, η περίπτωση του Μπάρι, ενός μεγαλόσωμου σκύλου ράτσας Αγίου Βερνάρδου που μας κάνει να χάνουμε τα λόγια μας. Ο Μπάρι ανήκε στον Κουρτ Φραντζ, τον διοικητή του στρατοπέδου θανάτου της Τρεμπλίνκα ο οποίος τον είχε εκπαιδεύσει να δαγκώνει τους Εβραίους που, γυμνοί πλέον, εισέρχονταν στους θαλάμους αερίων. Όμως, οι μαρτυρίες των κρατούμενων που επέζησαν συμφωνούν: το σκυλί δεν είχε πειράξει ποτέ κανέναν όταν δεν ήταν μπροστά το αφεντικό του· αντίθετα, ήταν φιλικό και παιχνιδιάρικο. Υπήρξε, επιπλέον, μια περίπτωση που παράκουσε το ανθρώπινο κτήνος που τον δυνάστευε και το οποίο για την απείθειά του αυτή τον ξυλοφόρτωσε ανηλεώς: όχι μόνον δεν επιτέθηκε σε ένα μωρό που κειτόταν στο έδαφος στην αγκαλιά της μάνας του, αλλά κλαψουρίζοντας του έγλειψε το πρόσωπο και τα χέρια.      

Σκύλοι ιεροί και χρήσιμοι

historia skylwnΘρησκεία από θρησκεία επιφύλαξε πολύ διαφορετική αντιμετώπιση στους σκύλους, θεωρώντας τους από ιερά –ας θυμηθούμε τον κυνοκέφαλο Άννουβι της Αρχαίας Αιγύπτου όπου σε κατακόμβες κοντά στις πυραμίδες της Γκίζας βρέθηκαν οκτώ εκατομμύρια μουμιοποιημένα σκυλιά!– μέχρι μιαρά ή ακόμη και διαβολικά. Ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο είναι αυτό που σχετίζεται με την ανθρώπινη υγεία, από το οποίο ξεχωρίζουμε δυο ζητήματα. Κατά πρώτον, αυτό της ζωοτομίας, δηλαδή την πρακτική της χειρουργικής επέμβασης σε ζωντανά ζώα, συχνά χωρίς αναισθησία, η οποία εφαρμόστηκε σε ανυπολόγιστο αριθμό, ειδικά σκύλων. Κι αυτό διότι θεωρήθηκε ότι τα ευρήματα από τους σχετικούς πειραματισμούς ήταν αξιοποιήσιμα για τους ανθρώπους στο βαθμό που η φυσιολογία μας παρουσιάζει ορισμένες σημαντικές αναλογίες. Κατά δεύτερον, τους σκύλους-θεραπευτές, πρακτική που ξεκίνησε από μια άλλη διάσημη σκυλίτσα, τη Σμόκι, η οποία έκανε καριέρα προσφέροντας χαρά και παρηγοριά σε νοσηλευόμενους Αμερικανούς τραυματίες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Άξιο αναφοράς είναι ακόμη το γεγονός ότι το πλαίσιο ανάπτυξης του ζωοφιλικού κινήματος και οι επιτυχίες που κατήγαγε στην νομική κατοχύρωση των δικαιωμάτων σκύλων και άλλων κατοικίδιων έδωσαν την αφετηρία για την προάσπιση και των δικαιωμάτων των παιδιών (και όχι αντιστρόφως).

 Σκύλοι «άνθρωποι»

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε ατέρμονα τις αναφορές μας σε αυτό το συναρπαστικό ανάγνωσμα, αλλά θα αυτοπεριοριστούμε σε μια τελευταία μαρτυρία που ενσωματώνει και η οποία ίσως να δικαιολογεί, καθ’ υπερβολή έστω, την ανάγνωσή του και αντιστρόφως, ως τη σκυλίσια ιστορία των ανθρώπων, στο μέτρο που η συνύπαρξή μας είναι πια τόσο βαθιά, με τόσες εκατέρωθεν επιρροές, αναγνωρίσεις και παραγνωρίσεις, κι ενίοτε αλλαγές ρόλων. Ο φιλόσοφος Εμμανουέλ Λεβινάς, λοιπόν, ανακαλεί στη μνήμη του την αιχμαλωσία του από τους ναζί και το βλέμμα που τους έριχναν οι λεγόμενοι ελεύθεροι άνθρωποι, όσοι τυχόν είχαν δοσοληψίες μαζί τους, και οι οποίοι «μας είχαν απογυμνώσει από το ανθρώπινο δέρμα μας, ήμασταν υπάνθρωποι». Αναφέρεται όμως και σε έναν σκύλο, αδέσποτο και περιπλανώμενο έξω από το στρατόπεδο συγκέντρωσης όπου κρατήθηκε επί μακρόν, που ο ίδιος και οι συγκρατούμενοί του ονόμασαν Μπόμπι: «Θα εμφανιζόταν κατά την πρωινή συγκέντρωση και θα μας περίμενε, χοροπηδώντας πάνω κάτω και γαβγίζοντας από χαρά, όταν γυρνούσαμε. Γι’ αυτόν, δεν υπήρχε αμφιβολία ότι ήμασταν άνθρωποι».

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Για αιώνες τα σκυλιά που εξυπηρετούσαν ένα συγκεκριμένο ρόλο δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη συναισθηματική μεταχείριση. Όταν γερνούσαν και ήταν πλέον άχρηστα, οι ιδιοκτήτες τους συνήθως τα κρεμούσαν, τα έπνιγαν ή ακόμη χειρότερα: "Σκότωσα το γέρικο σκύλο μου, τον Κουόν", αναφέρει σε ένα γράμμα του το 1695 ένας χωρικός από το Ντόρσετ της Αγγλίας, "και τον έβρασα για να πάρω το λίπος του και έβγαλα 11 λίβρες". Μέσα στον επόμενο αιώνα, οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων σκύλων θα έφριτταν στην ιδέα και μόνο να κάνουν κάτι τέτοιο. Όλο και πιο έντονα και όλο και περισσότεροι άνθρωποι στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική θα θεωρούσαν κάτι τέτοιο ανάλογο με το να σκοτώσουν και να βράσουν ένα μέλος της οικογένειάς τους» (σελ. 236).


exof historia skylwnΗ ανθρώπινη ιστορία των σκύλων
Ιωσήφ. Α. Μποτετζάγιας
Πρόλογος Άννα Λυδάκη
Αλεξάνδρεια 2017
Σελ. 264, τιμή εκδότη € 12,72

 

   politeia link   

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ Α. ΜΠΟΤΕΤΖΑΓΙΑ 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γονείς, οι πρώτοι παιδαγωγοί

Γονείς, οι πρώτοι παιδαγωγοί

Του Σωτήρη Βανδώρου

Είναι η πιο τρομερή περιπέτεια για την ανθρώπινη συνθήκη, λέει μετά λόγου γνώσεως ο Αλντό Ναουρί, για την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Στο βιβλίο του Εκπαιδεύοντας τα παιδιά ο λιβυκής κατ...

Είναι η πρόοδος μύθος;

Είναι η πρόοδος μύθος;

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Όποιος θεωρεί ότι οι άνθρωποι αγαπούν την ελευθερία, πρέπει να είναι έτοιμος να δει σχεδόν όλη την ιστορία ως ένα λάθος». Πρόκειται για έναν από τους πολλούς αφορισμούς που περιέχονται στη Σιωπή των ζώω...

Ο καβγάς των φιλοσόφων*

Ο καβγάς των φιλοσόφων*

Η εξιστόρηση της προσωπικής διαμάχης Χιουμ και Ρουσσώ την εποχή του Διαφωτισμού

Του Σωτήρη Βανδώρου **

Είναι «αναμφίβολα και πέραν κάθε σύγκρισης ο πιο μοχθηρός και αδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Μια ετήσια διοργάνωση προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου θα πραγματοποιηθεί στις 19, 20 & 21 Ιουνίου. Διαλέξεις, απαγγελίες, συζητήσεις και προβολές που κάθε χρόνο θα έχουν έναν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Φέτος το θέμα είναι τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ