david_hume

Η εξιστόρηση της προσωπικής διαμάχης Χιουμ και Ρουσσώ την εποχή του Διαφωτισμού

Του Σωτήρη Βανδώρου **

Είναι «αναμφίβολα και πέραν κάθε σύγκρισης ο πιο μοχθηρός και αδίστακτος παλιάνθρωπος που υπάρχει στον κόσμο και ντρέπομαι ειλικρινά για όλα όσα έγραψα ποτέ υπέρ του».

Τι μπορεί να προκάλεσε τέτοια οργή στο λογικό, μετρημένο και με «καλούς τρόπους» Ντέιβιντ Χιουμ ώστε να απευθύνει αυτούς τους τρομερούς χαρακτηρισμούς στο γνωστό σε όλη την Ευρώπη για την «ευαισθησία», αλλά και τα βάσανά του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ; Δεν είναι άλλωστε ο αποκαλούμενος στην υψηλή κοινωνία του Παρισιού «καλός Νταβίντ» εκείνος που αναλαμβάνει πρόθυμα να συνταξιδέψει με τον κατατρεγμένο Ζαν-Ζακ από την ηπειρωτική Ευρώπη στην Αγγλία, όπου και θα μεριμνήσει να βρει ο προστατευόμενός του ασφαλή κι άνετη διαμονή; Βέβαια, ο βαρόνος του Χόλμπαχ, γνωστός και των δύο, είχε αποτρέψει το Σκότο φιλόσοφο να μπλέξει με τον Ελβετό φυγάδα, χρησιμοποιώντας ασυνήθιστα αιχμηρές διατυπώσεις: «Δε γνωρίζεις τον άνθρωπό σου. Έχεις βάλει ένα φίδι στον κόρφο σου». Ο Χιουμ δεν τον άκουσε. Θα το μετανιώσει χίλιες φορές.

«Ο σκύλος του Ρουσσό» εστιάζει στη σύγκρουσή τους, η οποία, δεδομένου ότι αφορούσε δύο διασημότητες της εποχής και συντίθεται από σκανδαλιστικά περιστατικά, πήρε τεράστιες διαστάσεις στον Τύπο, ενώ παρακίνησε πολλούς να επιδοθούν με ακόμη μεγαλύτερο ζήλο στη μονομανία των εγγράμματων ανθρώπων της εποχής, την επιστολογραφία. Είναι κατεξοχήν αυτά τα σωζόμενα ντοκουμέντα –εφημερίδες, φυλλάδια, επιστολές– στα οποία αναδιφούν οι συγγραφείς του βιβλίου, βραβευμένοι δημοσιογράφοι του BBC, προκειμένου να ξεδιπλώσουν τις πτυχές αυτού του μνημειώδους καβγά. Και μολονότι θα προτιμούσαμε να καταπιαστούν με μια διαμάχη που μπορεί να μην έχει ανάλογη δραματική κορύφωση, αλλά διαθέτει περισσότερο περιεχόμενο στο επίπεδο των ιδεών –π.χ. Ρουσσώ-Βολταίρος–, ομολογουμένως μεταφέρουν πολύ καλά τη διανοητική ατμόσφαιρα της εποχής.

rousseau-dogΒρισκόμαστε στα 1762. Ο πενηντάχρονος Ρουσσώ, σήμερα περισσότερο γνωστός ως συγγραφέας του «Κοινωνικού Συμβολαίου» και προάγγελος της Γαλλικής Επανάστασης, γνωρίζει ασύγκριτη επιτυχία ως συγγραφέας του μάλλον λησμονημένου πια ρομάντζου «Νέα Ελοΐζα», ενός από τα μπεστ σέλερ του αιώνα των Φώτων που προκαλεί λιποθυμίες και υστερικά επεισόδια στο γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Ταυτόχρονα, όμως, αντιμετωπίζει τη μήνη ιερατείων και πολιτικών αρχών κυρίως με τον «Αιμίλιο», την πραγματεία του περί αγωγής, που εκλαμβάνεται ως κήρυγμα υπέρ της αθεΐας και της ανηθικότητας. Μέσα στην επόμενη διετία, βιβλία του παραδίδονται στην πυρά, στο Παρίσι εκδίδεται ένταλμα σύλληψης, σε ελβετικές πόλεις όπου καταφεύγει δέχεται επιθέσεις από πάστορες αλλά και από το θρησκόληπτο όχλο. Σε μια από αυτές η ζωή του κινδυνεύει. Ο ίδιος είναι απογοητευμένος, η σύντροφός του –που την παρουσιάζει ως οικονόμο του– κι ο Σουλτάνος, ο πιστός του σκύλος, είναι φοβισμένοι, οι φίλοι του ανήσυχοι. Πρέπει να φύγει.

Την ίδια περίοδο, ο Χιουμ, σήμερα περισσότερο γνωστός για τα φιλοσοφικά του έργα και τη συνεισφορά του στον Εμπειρισμό, χαίρει εκτίμησης πρωτίστως ως συγγραφέας της πολύτομης Ιστορίας της Αγγλίας. Η τύχη τα φέρνει έτσι ώστε να υπηρετεί στην πρεσβεία της Αγγλίας στο Παρίσι, κάτι που του δίνει την ευκαιρία να γνωριστεί με την κοινωνική και πνευματική ελίτ της πρωτεύουσας του Διαφωτισμού, συμμετέχοντας συστηματικά στις συνάξεις της στα περίφημα λογοτεχνικά σαλόνια. Αναλαμβάνει να συνοδέψει τον Ρουσσώ με το σκύλο του –η σύντροφός του για την ώρα θα μείνει πίσω– στη φιλελεύθερη κι ανεκτική Αγγλία και να του βρει κατάλληλη διαμονή. Όμως, αυτή η αποστολή θα έχει αναπάντεχη εξέλιξη. Ο φυγάς θα εκδηλώσει σιγά-σιγά σε σημείο παροξυσμού όλες του τις ιδιοτροπίες: κυκλοθυμία, θεατρινισμοί, παράλογες εμμονές. Κυρίως, όμως, θα πυροδοτηθεί το σύνδρομο καταδίωξης από το οποίο υπέφερε. Από ένα σημείο και μετά, στο μυαλό του Ρουσσώ, ο Χιουμ παύει να είναι ο προστάτης του. Μετατρέπεται σε συνωμότη μιας καλά σχεδιασμένης πλεκτάνης με στόχο την κατασυκοφάντηση, ενδεχομένως και τη φυσική του εξόντωση. Ο Χιουμ, αντί ευγνωμοσύνης, εισπράττει έτσι απίστευτες κατηγορίες και ύβρεις. Η κατάσταση θα ξεφύγει από κάθε έλεγχο, καθώς ο συνετός Σκότος θα αντιδράσει υπερβολικά, σε βαθμό που οι Γάλλοι φίλοι του εκπλήσσονται.

Ίσως, να ισχύει αυτό που λένε οι συγγραφείς του βιβλίου: «Ενώ οι λογικοί δεν μπορούν να λογικέψουν τους τρελούς, οι τρελοί μπορούν να τρελάνουν τους λογικούς». Μπορεί, πάλι, η απορία του Χιουμ για τη σχέση του Ρουσσώ με το σκύλο του να εξηγεί γιατί ο Σκότος δεν κατάφερε να κατανοήσει την αγνωμοσύνη του Ελβετού προστατευόμενού του: «η λατρεία που έχει για αυτό το πλάσμα είναι κάτι το ασύλληπτο κι απερίγραπτο». Δηλαδή, ο ευφυέστατος κατά τα άλλα Ντέιβιντ δεν μπόρεσε να συναισθανθεί ότι στον Σουλτάνο, η πονεμένη καρδιά του Ζαν-Ζακ έβρισκε αυτό που τόσο ποθούσε να χαρεί στους ανθρώπους, το μόνο που πραγματικά εκτιμούσε, και το οποίο σπάνια και πρόσκαιρα μπορούσε να απολαύσει από αυτούς· την ανυπόκριτη συντροφικότητα, την ολοκληρωτική αφοσίωση, την άνευ ορίων αγάπη· και στο τετράποδο αυτό, παρά τους μπελάδες που τού προξενούσε, ανταπέδωσε αυτά τα συναισθήματα με απόλυτη αμοιβαιότητα, χωρίς αστερίσκους και υποσημειώσεις.

 

rousseau-dog-book Ο σκύλος του Ρουσσό
 DAVID EDMONDS & JOHN EIDINOW
 ΜΤΦΡ. OYΡΑΝΙΑ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ
 ΠΑΤΑΚΗΣ 2007
 ΣΕΛ. 320, ΤΙΜΗ €19,00

politeia_order

 

 

 

 

info: Στις 11 & 12 Νοεμβρίου 2012 θα διεξαχθεί η διημερίδα «Ο Ρουσσώ και η εποχή μας: 300 χρόνια από τη γέννησή του»(Πανεπιστήμιο Αθηνών, κτήριο Κωστή Παλαμά, Ακαδημίας 48 & Σίνα, Σάββατο 09:00-21:00 & Κυριακή 09:00-14.00).

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 2008 στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος.
** Ο Σ. Βανδώρος είναι συγγραφέας του Σιωπηλό βλέμμα. Για την πολιτική θεωρία του Ρουσσώ (Σαββάλας 2012).

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Λέοντα Ναρ «“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Με τον πολύ χαρακτηριστικό τίτλο Να βρω ξανά του νήματος την άκρη… –στίχο α...

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

Για το βιβλίο με τις καταγραφές της Εύας Μπέη «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» (εκδ. Loggia).

Του Γιάννη Παλαβού

Έχω την αίσθηση πως για αρκετούς Έλληνες ποιητές που έχουν πάνω κάτω τα χρόνια μου το να τσιτάρουν στίχους του Καρούζου και να ανεκδοτολο...

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

Για την εικονογραφημένη –από την Kate Evans– βιογραφία της Ρόζα Λούξεμπουργκ «Η κόκκινη Ρόζα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Η συγγραφέας και εικονογράφος της Κόκκινης Ρόζα, Κέιτ Έβανς επιλέγει να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ