debate_03

Του Σωτήρη Βανδώρου

Kάνουμε λόγο διαρκώς για «κρίση αντιπροσώπευσης» στις σύγχρονες δημοκρατίες, εννοώντας κυρίως ότι τα κόμματα –ο βασικός αντιπροσωπευτικός θεσμός– έχουν χάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όμως, έτσι λησμονούμε ότι η κρίση είναι, πρώτα απ’ όλα, κρίση συμμετοχής, καθώς ολοένα και περισσότερο τείνει να αυτονομηθεί ο μικρόκοσμος της πολιτικής

ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Μοντέλα δημοκρατίας
DAVID HELD
ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ

Αρχαία ελληνική και σύγχρονη
δημοκρατία

ΜΟGENS HERMAN
HANSEN
MEΣΟΓΕΙΟΣ

Περί πολιτικής ισότητας

ROBERT DAHL
METAIXMIO

Μεταδημοκρατία
ΚΟΛΙΝ ΚΡΑΟΥΤΣ
ΕΚΚΡΕΜΕΣ

–περιλαμβανομένων πολιτευτών, επαγγελματιών της επικοινωνίας και ισχυρών επιχειρηματικών συμφερόντων– από τις πλατιές μάζες, που βιώνουν αμέτοχες κι ανήμπορες, με δυσφορία και κυνισμό, τα «παιχνίδια της εξουσίας».

Εξαιτίας αυτής της συνθήκης, η πρωτοβουλία της νέας κυβέρνησης να εμπλέξει ενεργά τους πολίτες σε διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης, όσον αφορά την κατάρτιση νομοσχεδίων και υπουργικών αποφάσεων, δημιούργησε αίσθηση και παρακίνησε χιλιάδες να καταθέσουν μέσω διαδικτύου παρατηρήσεις και προτάσεις (www.opengov.gr). Βέβαια, δεν μπορούμε παρά να είμαστε επιφυλακτικοί. Λαμβάνονται πράγματι υπόψη και με ποιον ακριβώς τρόπο οι παρεμβάσεις των πολιτών; Πρόκειται μήπως για ενέργεια εντυπωσιασμού ή για επιχείρηση «νομιμοποίησης» των κυβερνητικών αποφάσεων;

Όπως και να 'χει, έρχεται στο προσκήνιο μια δυνατότητα που για πολλούς ήταν οριστικά χαμένη: η συμμετοχική, διαβουλευτική δημοκρατία. Στον πυρήνα της εντοπίζεται η ιδέα ότι η πολιτική νομιμότητα δεν πρέπει να περιορίζεται στον κανόνα της πλειοψηφίας και στα αποτελέσματα της κάλπης, αλλά παράγεται και μέσω της αντιπαράθεσης υπερασπίσιμων συλλογισμών κι επιχειρημάτων. Φυσικά, στις σημερινές πολυπληθείς και διαφοροποιημένες κοινωνίες, η δημόσια συνέλευση στο πρότυπο της κλασικής Αθήνας είναι ανέφικτη. Ωστόσο, οι ευκαιρίες που δίνει η τεχνολογία σε συνδυασμό με επινοήσεις πολιτικών στοχαστών μπορούν να μπολιάσουν την αντιπροσωπευτική με στοιχεία που προσιδιάζουν στην άμεση δημοκρατία. Δεν πρόκειται για απλή υπόθεση εργασίας, καθώς ήδη σε περιορισμένη κλίμακα έχουν υπάρξει υποσχόμενες εφαρμογές.

Η απλή δημοσκόπηση εκλαμβάνει ως δεδομένες, προσχηματισμένες τις απόψεις του κοινού, η διαβουλευτική δημοσκόπηση διεξάγεται έτσι ώστε να αποκαλύπτει τι «θα σκεφτόταν το εκλογικό σώμα, αν μπορούσε, υποθετικά, να ενσωματωθεί σε εξαντλητικές διαδικασίες διαβούλευσης».

Αξιομνημόνευτη, μεταξύ άλλων, είναι η περίπτωση της λεγόμενης «διαβουλευτικής δημοσκόπησης», μοντέλο που ανέπτυξε ο καθηγητής του Στάνφορντ Τζέιμς Φίσκιν. Ο Φίσκιν βρίσκει προβληματικό τον συμβατικό τρόπο διεξαγωγής και χρησιμοποίησης των δημοσκοπήσεων, καθώς, «αντί η κοινή γνώμη να είναι άξια του ονόματός της ελέγχοντας τους ηγέτες, οι τελευταίοι, μαζί με τα μέσα ενημέρωσης, διαμορφώνουν προτιμήσεις που πολύ συχνά υπερισχύουν και απεικονίζονται στις δημοσκοπήσεις χωρίς την απαιτούμενη κριτική επεξεργασία και χωρίς να υπάρχουν οι πληροφορίες και η εξέταση που θα τις καθιστούσε σημαντικό μηχανισμό λαϊκού ελέγχου». Ενώ η απλή δημοσκόπηση εκλαμβάνει ως δεδομένες, προσχηματισμένες τις απόψεις του κοινού, η διαβουλευτική δημοσκόπηση διεξάγεται έτσι ώστε να αποκαλύπτει τι «θα σκεφτόταν το εκλογικό σώμα, αν μπορούσε, υποθετικά, να ενσωματωθεί σε εξαντλητικές διαδικασίες διαβούλευσης».

Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Συγκεντρώνοντας ένα μικρό, αλλά αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού σε ένα μέρος για μερικές ημέρες. Αρχικά, διενεργείται ψηφοφορία βάσει των προσχηματισμένων απόψεων των συμμετεχόντων επί του δημόσιου ζητήματος για το οποίο έχουν κληθεί να διαβουλευτούν. Σε δεύτερη φάση, ειδικοί επί του θέματος παρουσιάζουν τις θέσεις τους και κατόπιν δέχονται ερωτήσεις. Ύστερα ακολουθούν συζήτηση και ανταλλαγή επιχειρημάτων μεταξύ των συμμετεχόντων. Στο τέλος ψηφίζουν και πάλι. Το αποτέλεσμα αυτής της διαβούλευσης θεωρείται αντιπροσωπευτικό της στοχαστικής κρίσης του εκλογικού σώματος και αποκτά συμβουλευτική ισχύ.

Μια πρωτοβουλία παραχώρησης δημόσιου βήματος σε πολίτες που προέκυψε από «τα πάνω» μπορεί εύκολα και γρήγορα να αρθεί ή να αλλοιωθεί, αν η οργανωμένη κοινωνία πολιτών δεν αδράξει την ευκαιρία να ανταποκριθεί ενεργά, και ακόμη περισσότερο, να αξιώσει τη θεσμοθέτηση βελτιωμένων διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης. Είμαστε έτοιμοι να το πράξουμε;

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

«Αγία ελληνική οικογένεια»: το σπιρτόκουτο που γεννά τραγωδίες

«Αγία ελληνική οικογένεια»: το σπιρτόκουτο που γεννά τραγωδίες

Για το βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολάου «Κάτι τρέχει με την οικογένεια» (εκδ. Πατάκη).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Την τελευταία δεκαετία, με την οικονομική κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Έφυγε στα 89 του χρόνια ο ποιητής και διηγηματογράφος Ντίνος Χριστιανόπουλος, λογοτέχνης ταυτισμένος με την πόλη και την Ιστορία της Θεσσαλονίκης. 

Επιμέλεια: Απόστολος Σκλάβος

Την είδηση του θανάτου του έκανε γνωστή ο συγγραφέας και φιλόλογος Θωμ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ