rigma-360

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Το βιβλίο του Αρίστου Δοξιάδη, Το αόρατο ρήγμα (εκδ. Ίκαρος), περιγράφει τη φύση και τις ιδιοτροπίες της ελληνικής οικονομίας διατυπώνοντας επιφυλάξεις τόσο για την πολιτική που ασκείται όσο και για εκείνη που απειλεί να εφαρμόσει η αριστερά «όταν έρθει στην εξουσία».

Αντιμετωπίζουμε δύο προβλήματα που συνυφαίνονται μεταξύ τους: πρώτον, αρνούμαστε να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε στη χρεοκοπία – οι λαϊκιστές διαδίδουν χονδροειδή ψέματα εμποδίζοντας την αυτογνωσία της κοινωνίας μας, άρα και την επανόρθωση, όπου αυτή είναι δυνατή, της νοσηρότητάς της· δεύτερον, ακριβώς επειδή λείπει η αυτογνωσία, είναι προβληματική η υπέρβαση της κρίσης. Το βιβλίο, με τον υπότιτλο «Θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία», αποτελεί μια ανάλυση και κριτική στις αντιλήψεις του συρμού γύρω από τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, και προβάλλει μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις για την ανασύνθεση της πολιτικής οικονομίας. Παραλλήλως, απαντά σε ερωτήματα εγχώριου ενδιαφέροντος όπως «Μαζί τα φάγαμε;» «Ποιος φταίει; Ποιος θα μας σώσει;» «Ποια είναι τα συγκεκριμένα εμπόδια για την ανάκαμψη;» και παγκοσμίου ενδιαφέροντος όπως «Είναι η πάλη μεταξύ κεφαλαίου και προλεταριάτου η βασική αντίθεση του καπιταλισμού;» «Βρίσκεται πράγματι ο διεθνής και ευρωπαϊκός καπιταλισμός σε κρίση;» Κυρίως, απαντά σε ερωτήματα που τοποθετούν με τη ρητορική και την πρακτική τους η αριστερά και η εθνικιστική δεξιά: «Είναι ο εχθρός μας έξω από τη χώρα;» Κι αυτόν τον εχθρό τον ευνοεί άραγε μια ομάδα πρακτόρων μέσα στη χώρα – οι επιλεγόμενοι «μνημονιακοί»;

Αποτελεί μια ανάλυση και κριτική στις αντιλήψεις του συρμού γύρω από τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, και προβάλλει μια σειρά από συγκεκριμένες προτάσεις

Ο Αρίστος Δοξιάδης περιγράφει, με ψυχραιμία, μια κοινωνία που δεν υπόκειται στους νόμους του κράτους αλλά υποτάσσει το κράτος στους δικούς της νόμους. Και που εμφάνιζε, ανέκαθεν, αγεφύρωτη διαφορά ανάμεσα στον επίσημο λόγο της πολιτικής -επενδύσεις, προγραμματισμό, ανταγωνισμό, παραγωγικότητα, κίνητρα- και στον λόγο της καθημερινότητας: «δε βαριέσαι», «μην αγχώνεσαι», «χαλαρά». Κοντολογίς, πρόκειται για μια κοινωνία με πλήθος ιδιομορφιών και διαστρεβλώσεων: μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολούμενων και μικροαφεντικών (στην ουσία, πρώιμο, αν όχι «πρωτόγονο» καπιταλισμό), οικογενειοκρατία, καιροσκοπία (υπό την έννοια του εύκολου, βραχυπρόθεσμου κέρδους) και δύο τομείς –τουρισμός, ναυτιλία- που ανθούν, με τον τρόπο τους, ακριβώς επειδή είναι αποκομμένοι από το κράτος. Στο τοπίο προστίθενται, φυσικά, η χαμηλή τεχνολογία και οργάνωση, η τυραννία του συνδικαλισμού, η γραφειοκρατία, η συστηματική παρανομία. Με αυτά τα υλικά δεν μπορεί να δημιουργηθεί παραγωγική βάση, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και, εν κατακλείδι, μεσαία τάξη που να περιλαμβάνει δυναμικά στελέχη επιχειρήσεων, τα οποία, μαζί με τους εμπόρους και τους μορφωμένους ελεύθερους επαγγελματίες (γιατρούς, δικηγόρους, μηχανικούς) συνθέτουν την κατ’ εξοχήν τάξη της αστικής δημοκρατίας. Εξού και η παραπαίουσα, ατελής αστική δημοκρατία.

altΠροσπαθήσαμε, και δεν προσπαθήσαμε, να ζήσουμε σαν Ευρωπαίοι χωρίς να συγκροτήσουμε ευρωπαϊκό κράτος που να διοικεί και να ρυθμίζει την οικονομία. Αντιθέτως, το διογκωμένο ελληνικό κράτος, εκτός του ότι ενδιαφερόταν πρωτίστως για την ευζωία των υπαλλήλων του, αδυνατούσε να συγκεντρώσει φόρους από ευρύτατες κατηγορίες εισοδημάτων καθώς και να παράσχει ικανοποιητικές υπηρεσίες (παιδεία, υγεία, μεταφορές, ενέργεια) σε όλους τους πολίτες. Ήταν δηλαδή παρασιτικό – ανίκανο να εφαρμόζει δημόσια πολιτική. Η κακοδιοίκηση, αποτέλεσμα της γενικότερης κακιστοκρατίας, κατέληξε σε παιδεία (σχολική και πολιτική) πολύ χαμηλού επιπέδου, η οποία, με τη σειρά της, συνέβαλε στην κρίση και στη λανθασμένη αντιμετώπισή της.

Ο Αρίστος Δοξιάδης προσπαθεί να είναι δίκαιος στην αφήγησή του για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Και η κριτική του στις άλλες, απλοϊκότερες αφηγήσεις περί πλουτοκρατίας, τοκογλυφίας, ιμπεριαλισμού και διεθνούς συνωμοσίας είναι μάλλον επιεικής. Ο στόχος του βιβλίου δεν είναι η καταγγελία από την οποία έχουμε χορτάσει – είναι η ανάλυση των απλών αληθειών στις οποίες είναι απαραίτητο να συμφωνήσουμε κι από τις οποίες προκύπτουν δημιουργικές προτάσεις: τι πρέπει να γίνει, πώς πρέπει, επιτέλους, να παίξουμε το παιχνίδι όχι σαν ζαβολιάρηδες, αλλά σαν σοβαροί παίκτες.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

altΤο αόρατο ρήγμα
Αρίστος Δοξιάδης
Ίκαρος 2013
Σελ. 328, τιμή € 14,90

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, πέρα από κάθε προσδοκία, στην Γαλλική Ακαδημία

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, πέρα από κάθε προσδοκία, στην Γαλλική Ακαδημία

Ο Περουβιανο-Ισπανός νομπελίστας συγγραφέας Μάριο Βάργκας Λιόσα εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας στα 85 του χρόνια. Οι Ακαδημαϊκοί βρήκαν τον τρόπο να παρακάμψουν το ηλικιακό όριο ενώ δεν αποτέλεσα εμπόδιο το ότι δεν έχει γαλλική υπηκοότητα και δεν έχει γράψει κανένα από τα έργα του στην γαλλική γλώσσα.  ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

«Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», του Θεοφάνη Τάση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θεοφάνη Τάση «Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης», που  θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όμως το πρωταρχικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει, αλλά πρώτ...

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

«Φοβάμαι, ταυρομάχε», του Πέδρο Λεμεμπέλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Pedro Lemebel (1952-2015) «Φοβάμαι, ταυρομάχε» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αυτό το βιβλίο προέρχεται από είκο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ