alt

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Στον τόμο με τον όχι και τόσο επιτυχημένο τίτλο «Η λογική της παράνοιας» (εκδ. Αρμός, 2011), ο Στέλιος Ράμφος συγκεντρώνει μερικές από τις πιο επιτυχημένες συνεντεύξεις και μερικά από τα πιο βαθυστόχαστα κείμενα που δημοσιεύτηκαν τα τελευταία χρόνια στην παράλογη και «παρανοϊκή» Ελλάδα.

Άργησα να τον ανακαλύψω – και γι’ αυτό ευθύνονται οι δικές μου προκαταλήψεις: ο παλιός του αντιδυτισμός, ο περί Εκκλησίας λόγος, το πανεπιστήμιο της Vincennes (για το οποίο έχω τη χειρότερη γνώμη), ίσως κι εκείνη η επιτηδευμένη του βαρεία στο ρο[1]. Τώρα όμως είμαι ευχαριστημένη που υπάρχει και νιώθω ευγνωμοσύνη: ο Στέλιος Ράμφος κάνει τον μικρό μας κόσμο καλύτερο. Σ’ αυτό το βιβλίο, όπως και σε άλλα που διάβασα (“Ο ‘Άλλος’ του καθρέφτη”, “Ο καημός του ενός”) διατυπώνει ξεκάθαρες σκέψεις για την ελληνική ιστορία, για την ελληνική αντίληψη του χρόνου – και δίνει ξεκάθαρες απαντήσεις για το πώς διαμορφώθηκαν οι κυρίαρχες νοοτροπίες που μας οδήγησαν στο ναυάγιο.

Μέσα στη σημερινή οχλαγωγία όπου ο καθένας “εκφράζει τη γνώμη του”, ακόμα κι όταν δεν έχει γνώμη, είναι απολύτως απαραίτητο να ακούσουμε τους σοφότερους από μας – αν φυσικά θέλουμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας. Δεν είμαι σίγουρη ότι θέλουμε: η βελτίωση της ζωής προϋποθέτει αυτογνωσία, αυτοπαρατηρησία, ενηλικίωση, ανάληψη ευθυνών (“χωρίς δικαιώματα οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται σαν ζώα· χωρίς υποχρεώσεις οι άνθρωποι συμπεριφέρονται σαν ζώα”), σαφήνεια στόχων, ψυχική υγεία. Στην Ελλάδα όλα αυτά υποτιμώνται και διαστρεβλώνονται – πολύ περισσότερο αυτή την εποχή που η ανεργία και η οικονομική πίεση δεν αφήνουν περιθώρια για βαθύτερη σκέψη. Και παρ’ όλ’ αυτά, κανένα από τα προβλήματά μας δεν θα επιλυθεί χωρίς βαθύτερη σκέψη.

“Ο λαός μας τείνει να αναγνωρίζεται στο παρελθόν επειδή δεν έχει αυτοπεποίθηση”

Ο Στέλιος Ράμφος αναλύει εδώ τα αίτια της εκτεταμένης διαφθοράς (το διεφθαρμένο και διαφθείρον κράτος, την παραδοσιακή αντίθεση οικογένειας-κράτους), τη συλλογική ψυχολογία που επικράτησε μετά το 1974 (ένα είδος ρεβάνς), την αμφίσημη σχέση της Ελλάδας με την Ανατολή και τη Δύση (φταίει άραγε η Τουρκοκρατία για τα “μαύρα μας τα χάλια”;), την προβληματική αντίληψη του χρόνου που χαρακτηρίζει τους Έλληνες. “Τι είναι εκείνο που κάνει την Ελλάδα και τους Έλληνες, τους Ανατολίτες γενικά, μη παραγωγικούς;” λέει σε μια συνέντευξη στην ΕΡΤ1. “Τι είναι εκείνο που τους κάνει αργόσχολους; Μας αρέσει πάρα πολύ η αργία και δεν έχουμε μεγάλη έφεση στην παραγωγικότητα. Είναι ο τύπος της χρονικότητος τον οποίον βιώνουμε. [...] Εάν πιστεύεις, όπως ας πούμε στην Ευρώπη, στην Αμερική [...], στην Αυστραλία, ότι ο χρόνος παράγει αιωνιότητα, ότι ο χρόνος παράγει χρόνο μέχρι σημείου το οποίο μπορούμε να ονειρευτούμε [...] η σχέση σου με τον χρόνο είναι σχέση συνεχούς δημιουργίας ώστε να προλάβεις να χτίσεις την αιωνιότητα μέσα από την ενέργειά σου στον χρόνο. Εάν η αντίληψή σου είναι ότι η αιωνιότης είναι ένας κλειστός χρόνος τού οποίου η αρχή είναι η γένεση του κόσμου και τέλος η Δευτέρα Παρουσία, και μέσα σ’ αυτή, σ’ αυτό το όλον, σ’ αυτό το σύστημα περιλαμβάνεται πια η χρονικότητα, τότε η ανάγκη που έχεις είναι για αναβολή και αργία”. Είμαστε λοιπόν αναβλητικοί, ρέπουμε στην οκνηρία: η ελληνική βίωση του χρόνου καταλήγει στο καφενείο και στη δυσκίνητη γραφειοκρατία. Για τον Στέλιο Ράμφο, το καφενείο, η γραφειοκρατία, η αντιπαραγωγική κατανάλωση ξένων προϊόντων είναι όψεις της ίδιας λογικής, αποτέλεσμα μιας παθητικής σχέσης με τον χρόνο. “Ο λαός μας τείνει να αναγνωρίζεται στο παρελθόν επειδή δεν έχει αυτοπεποίθηση,” γράφει. (Και, σ’ αυτό το σημείο ας προσθέσουμε ότι, καθώς αναγνωρίζεται στο παρελθόν, γίνεται ο χείριστος κληρονόμος της μεγάλης παράδοσης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.) “Ο υπερπροστατευτισμός της οικογένειας εν συνδυασμώ προς μια θρησκευτικότητα δύσπιστη έως αρνητική απέναντι στην ανθρώπινη πράξη, μας κάνει να τα θέλουμε όλα έτοιμα και εύκολα, να εισπράττουμε μοιρολατρικά τις αποτυχίες και να κλείνουμε τα μάτια στις αδυναμίες μας, ενώ το μεταφυσικό αποκούμπι της σωτηρίας στον άλλο κόσμο μάς βοηθεί να αντιπαρερχόμαστε τις απαιτήσεις της πραγματικότητας.”

Η Ελλάδα θα προχωρήσει μόνο αν αποβάλει τη νηπιακή συμπεριφορά, τη νοοτροπία της ήσσονος προσπάθειας

Τι προτείνει ο Στέλιος Ράμφος: Να “βγούμε” από τη Μεταπολίτευση (την οποία χαρακτηρίζει “εμφύλιο πόλεμο με ειρηνικά μέσα”), να συνάψουμε γενναίες συναινέσεις (συμπληρωματική σχέση κυβέρνησης-αντιπολίτευσης), να ενώσουμε την ελληνική, “αντιευρωπαϊκή” ταυτότητα με την ευρωπαϊκή, να αντισταθούμε στην εξαγρίωση την οποία υποθάλπει η ανομία, η αδικία, η απενεχοποίηση. Προτείνει να υιοθετήσουμε μια λογική της υπομονής, εγκαταλείποντας τον αγχώδη παρορμητισμό “που μόνο σε πρόωρες εκσπερματώσεις καταλήγει”. Κυρίως, προτείνει μια εκσυγχρονιστική προοπτική που ίσως ακούγεται σαν ευσεβής πόθος αλλά που “αποτελεί το πιο κρίσιμο κοινωνικό μας διακύβευμα με αιχμή πνευματική τη μεταρρύθμιση της παιδείας”. Η Ελλάδα θα προχωρήσει μόνο αν αποβάλει τη νηπιακή συμπεριφορά, τη νοοτροπία της ήσσονος προσπάθειας, την πεισματική απαίτηση της φυσικής και όχι μόνον της πολιτικής ισότητας, την πίστη σε “κακές” αλήθειες που διεκδικούν το αδιάψευστο. Αδιέξοδο και διέξοδος είμαστε εμείς οι ίδιοι.

[1] Στις παραθέσεις αποσπασμάτων από το βιβλίο χρησιμοποιώ την καθιερωμένη ορθογραφία και όχι εκείνη της καθαρεύουσας και του πολυτονικού που χρησιμοποιεί ο Στέλιος Ράμφος. 

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

altΗ λογική της παράνοιας
Στέλιος Ράμφος
Αρμός 2011
Σελ. 403, τιμή € 22,00

alt 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΡΑΜΦΟΥ

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ