labrinos360

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Το τελευταίο βιβλίο του Φώτου Λαμπρινού «Χούντα είναι, θα περάσει;» συμπληρώνει την ομώνυμη σειρά 13 επεισοδίων που προβλήθηκε στην ΕΡΤ λίγο πριν από το κλείσιμό της. Το βιβλίο, που θα μπορούσε να έχει υπότιτλο «για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι» ή History Is as History Was, and Cannot Be Changed, συναρμολογεί την ιστορία της επταετίας 1967-1974 μέσα από τα newreels: τρόμος, αθλιότητα και το γελοίον του πράγματος.

Ο Φώτος Λαμπρινός είναι σκηνοθέτης με πλούσιο έργο που έχει ασχοληθεί, μεταξύ άλλων, με τις σχέσεις ιστορίας και κινηματογράφου· με το πώς ο ιστορικός χρησιμοποιεί οπτικοακουστικά τεκμήρια για την ιστορική αφήγηση - και για το πώς ο κινηματογραφιστής χρησιμοποιεί τα συμβατικά ιστορικά τεκμήρια για για την αναπαράσταση των γεγονότων στην οθόνη. Η ιστορία του 20ού αιώνα δεν μπορεί να γραφεί χωρίς τo οπτικοακουστικό υλικό που τη συνοδεύει, την αναδεικνεύει και την αποκρύπτει - ο κινηματογράφος, όπως όλοι ξέρουμε, δεν άργησε να γίνει η δημοφιλέστερη μορφή λαϊκής ψυχαγωγίας, τουλάχιστον μέχρι τη δεκαετία του '50 όταν στις δυτικές χώρες κυριάρχησε η τηλεόραση.

Ο Φώτος Λαμπρινός χρησιμοποιεί τα Επίκαιρα της δικτατορίας των συνταγματαρχών για μια επανεγγραφή της Ιστορίας.

Ήδη από τα πρώτα χρόνια της εμφάνισής του, ο κινηματογράφος αναπτύχθηκε ως βιομηχανία, τέχνη και τεχνολογία - άρα αποτελεί αναφαίρετο μέρος της οικονομικής και πολιτιστικής ιστορίας του προηγούμενου αιώνα. Εξάλλου, ο κινηματογράφος ως προϊόν μιας συγκεκριμένης κοινωνίας και ιστορικής περιόδου αποτελεί, εκ των πραγμάτων, ιστορικό τεκμήριο, μαρτυρία άμεση ή έμμεση για την κοινωνία που τον παρήγαγε. Αυτή ακριβώς η λειτουργία είναι που κάνει τον κινηματογράφο -μυθοπλασία, ντοκυμαντέρ, Επίκαιρα- απαραίτητο για τη συγγραφή και τη διδασκαλία της ιστορίας του 20ού αιώνα: έτσι, εδώ, ο Φώτος Λαμπρινός χρησιμοποιεί τα Επίκαιρα της δικτατορίας των συνταγματαρχών για μια επανεγγραφή της ιστορίας, σαν «καθρέφτη» εκείνης της εποχής. Η ιστορία παραμένει φευγαλέα, ο καθρέφτης είναι παραμορφωτικός.

Επανασκηνοθετώντας την Ιστορία με βάση τις κινηματογραφικές πηγές 

Η χρήση της κινηματογραφικής εικόνας ως ιστορικής πηγής προϋποθέτει την κατανόηση της σχέσης της μυθοπλασίας με την πραγματικότητα, την ικανότητα να διαβάσουμε με ιστορικά εργαλεία τη γλώσσα της εικόνας. Μολονότι στην προκειμένη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με Επίκαιρα, δηλαδή όχι με ταινίες μυθοπλασίας, η «πραγματικότητα» σκηνοθετείται, πράγμα αυτονόητο εφόσον πρόκειται για προπαγάνδα. Και ο Φώτος Λαμπρινός επανασκηνοθετεί την ήδη σκηνοθετημένη προπαγάνδα, εφόσον κάθε κινηματογραφική εικόνα ενέχει ένα μέρος μυθοπλασίας· το βλέμμα του σκηνοθέτη είναι επιλεκτικό, «υποκειμενικό»: επιλέγει, μέσω της σκηνοθεσίας, του μοντάζ, του ήχου, εκείνα που θα δείξει και εκείνα που δεν θα δείξει. Αυτό κάνει ο Φώτος Λαμπρινός στη σειρά των 13 επεισοδίων και στο βιβλίο του εκθέτοντας τη βλακεία της χούντας, την περιρρέουσα κακογουστιά, το απροσμέτρητο κενό της ελληνοχριστιανικής ιδεολογίας: οβελίες, τσάμικα, μπουζούκια, σημαίες, ορνιθολογικά σύμβολα, μυστριά και λιβάνια. Τα Επίκαιρα της χούντας, που έχουν στόχο την παρουσίαση μιας ευημερούσας, «χρηστής» και εύθυμης κοινωνίας, επιβεβαιώνουν ότι το «ψέμα» είναι ιστορικό τεκμήριο ακριβώς όπως η «αλήθεια».

Τα Επίκαιρα της χούντας, που έχουν στόχο την παρουσίαση μιας ευημερούσας, «χρηστής» και εύθυμης κοινωνίας...

Ο κινηματογράφος σε όλες του τις μορφές συνάπτει μια πολύπλοκη και πολυεπίπεδη σχέση με την κοινωνία, της οποίας αποτελεί ενεργό παράγοντα. Εκτός του ότι παρέχει εικόνες της πραγματικότητας (ο προαναφερθείς «καθρέφτης»), παρεμβαίνει στην πραγματικότητα. Αυτό ισχύει σαφέστερα στον πολιτικό, «στρατευμένο» κινηματογράφο και στα φιλμ προπαγάνδας, τα οποία παράγονται κυρίως, είτε σε περιόδους κρίσης (π.χ. στη διάρκεια πολέμων), είτε σε αυταρχικά καθεστώτα, όπως ήταν η χούντα των συνταγματαρχών. Η προπαγάνδα ενισχύεται με την επιβολή λογοκρισίας (και αυτολογοκρισίας) επηρεάζοντας την εικόνα της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας όπως συντίθεται, παραλλήλως, στις ψυχαγωγικές ταινίες οι οποίες είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, φορτισμένες με πληροφορίες γύρω από τον τρόπο ζωής σε μια συγκεκριμένη στιγμή του χρόνου. Πράγματι, αλλιώς αναλύει κανείς τα in-your-face προπαγανδιστικά Επίκαιρα, αλλιώς τις λαϊκές επιτυχίες (π.χ. «Ξεριζωμένη γενιά», «Μια τρελή, τρελή σαραντάρα») – ωστόσο, όπως σημειώνει ο Marc Ferro, από την εποχή της «γλωσσικής στροφής» στην ιστορική επιστήμη, η διάκριση ανάμεσα στα ντοκυμαντέρ και στις ταινίες μυθοπλασίας έγινε προβληματική, εφόσον η κινηματογραφική ταινία, είτε εικόνα της πραγματικότητας είτε όχι, είτε ντοκυμαντέρ ή μυθοπλασία, αληθινή ιστορία ή καθαρή επινόηση, συνιστά ιστορία. Μια ιστορία ανεπίσημη, η οποία έχει, εν μέρει, απελευθερωθεί από τα «αρχεία εγγράφων» και διαδραματίζει ενεργητικό ρόλο ως αντίστιξη της επίσημης ιστορίας, εφόσον συμμετέχει στη διαμόρφωση συνειδήσεων.

Πώς άραγε αντιμετώπιζαν οι θεατές τα Επίκαιρα της χούντας;

Η ανάλυση της κινηματογραφικής εικόνας ως ιστορικού τεκμηρίου αναζητεί το αόρατο πίσω από το ορατό, την κρυμμένη και μη χειροπιαστή όψη της ιστορίας. Στην αναζήτηση αυτή, η εικόνα από μόνη της δεν επαρκεί: πρέπει να συμπληρωθεί από εξω-κινηματογραφικές πληροφορίες σχετικά με τη συνολική ιστορική συγκυρία, τους δημιουργούς και τους παραγωγούς της εικόνας, την αγορά, την πολιτική εξουσία, τους θεατές ­ τον αριθμό τους και την κοινωνική τους σύνθεση ­ καθώς και το ίδιο το συλλογικό βίωμα της κινηματογραφικής αίθουσας, μια εμπειρία που συνιστά ιστορικό γεγονός. Μολονότι, ο κινηματογράφος είναι η «lingua franca» του 20ού αιώνα, η πρόσληψή του δεν είναι ομοιογενής: πώς άραγε αντιμετώπιζαν οι θεατές τα Επίκαιρα της χούντας; Ως κωμωδία; Με κλαυσίγελο; Μήπως τα Επίκαιρα παραήταν πειστικά; Μήπως όλο εκείνο το προπαγανδιστικό σφυροκόπημα -η τεχνική της αποβλάκωσης- συνέβαλε στη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς επίγνωση; Και ποια ήταν τελικά η επίδραση αυτής της ανώμαλης επταετίας που συνέπεσε με θετικό οικονομικό περιβάλλον και με πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα ανάπτυξη της βιομηχανίας της εικόνας;

Ο Φώτος Λαμπρινός σχολιάζει τα κινηματογραφικά Επίκαιρα αναδημιουργώντας επτά χρόνια ελληνικής ιστορίας: το βιβλίο «Χούντα είναι, θα περάσει;» θυμίζει την κωμωδία του Νίκου Περράκη «Λούφα και παραλλαγή» - το τοπικό μας curriculum vitae για το οποίο θα έπρεπε να είμαστε λιγότερο υπερήφανοι από όσο είμαστε.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

labrinos-exofylloΧούντα είναι, θα περάσει;
Φώτος Λαμπρινός
Τα κινηματογραφικά Επίκαιρα στη διάρκεια της Δικτατορίας (1967-1974)
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2013
Τιμή: € 19,17, σελ. 336
 politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΥ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τζέιμς Νόρμπουρι: Ο καλός Σαμαρείτης που συγκινεί με ένα μεγάλο πάντα κι έναν μικρό δράκο

Τζέιμς Νόρμπουρι: Ο καλός Σαμαρείτης που συγκινεί με ένα μεγάλο πάντα κι έναν μικρό δράκο

Συνέντευξη με τον Τζέιμς Νόρμπουρι δημιουργό του εικονογραφημένου βιβλίου «Το Μεγάλο Πάντα και ο Μικρός Δράκος» (μτφρ. Σοφία Τάπα) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. 

Της Ελένης Κορόβηλα

Η ιστορία του αυτοδίδακτου καλλιτέχνη Τζέιμς Νόρμ...

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Ένα σκοτεινό μπουκέτο από 20 μυθιστορήματα νέας εσοδείας: crime, θρίλερ, φαντασία και τρόμος. Ό,τι καλύτερο για τις Γιορτές – ψέματα; Διαλέξτε όποιο βρίσκεται πιο κοντά στα δικά σας γούστα – ή, ακόμη καλύτερα, περισσότερα από ένα. Ο χρόνος που επενδύουμε στην ανάγνωση δεν πάει ποτέ χαμένος.

Του ...

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Ένα σκοτεινό μπουκέτο από 20 μυθιστορήματα νέας εσοδείας: crime, θρίλερ, φαντασία και τρόμος. Ό,τι καλύτερο για τις Γιορτές – ψέματα; Διαλέξτε όποιο βρίσκεται πιο κοντά στα δικά σας γούστα – ή, ακόμη καλύτερα, περισσότερα από ένα. Ο χρόνος που επενδύουμε στην ανάγνωση δεν πάει ποτέ χαμένος.

Του ...

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ