portrait-pelecanos-5

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Πριν από λίγα χρόνια γνώρισα έναν Γάλλο που είχε ολόκληρο το γενεαλογικό του δέντρο φυτεμένο στο Παρίσι. Λίγο καιρό μετά τη γνωριμία μας διαπιστώσαμε ότι δεν είχαμε ζήσει στην ίδια πόλη: το δικό του Παρίσι δεν ήταν το δικό μου Παρίσι. Ίσως αυτή η απόκλιση να είχε ενδιαφέρον αν δεν μαρτυρούσε ετεροφροσύνη, διαφορετικές κοσμοθεωρίες. Η φιλία δεν κράτησε πολύ. Από τότε δεν τον έχω συναντήσει τυχαία ούτε μια φορά στο Παρίσι. 

Διαβάζοντας τα βιβλία του Τζορτζ Πελεκάνου (“Drama City”, «Ο κηπουρός της νύχτας», «Γλυκειά αιωνιότητα») έχω παρόμοια αίσθηση για την Ουάσιγκτον: για τον Πελεκάνο, η αμερικανική πρωτεύουσα είναι το Chocolate City, ένα σκηνικό ιστοριών σεξ, ντραγκς και ροκ εντ ρολ. Καθώς οδηγώ μέσα στην πόλη, δυσκολεύομαι να τοποθετήσω τους δενδρόφυτους δρόμους και τα πλήθη των τουριστών από τις μεσοδυτικές πολιτείες στον κόσμο της αστυνομικής λογοτεχνίας, ειδικά του hard-boiled υποείδους. Δεν βλέπω πουθενά στριπτιζάδικα, μπαρ και νυχτερινά ντάινερς – ακόμα και στη βορειοδυτική συνοικία Σω, τη χτισμένη με ιπποδάμειο σχέδιο, δεν διακρίνω τον κίνδυνο· ο κίνδυνος έχει περάσει από τότε που σταμάτησαν οι ταραχές του 1968. Oι «ταραχές», επακόλουθο της δολοφονίας του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, διήρκεσαν, στην πραγματικότητα, τριάντα χρόνια: η U, η 14η και η 7η οδός αναβαθμίστηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1990 όπως πολλές περιοχές Μαύρων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

drama-cityEίμαστε συνομήλικοι με τον Τζορτζ Πελεκάνο· έτσι εξηγούνται οι κοινές μουσικές μας αναφορές -κυρίως το R&B- καθώς και η ροπή προς το slumming στις μεγαλουπόλεις, το να βρίσκεις ενδιαφέροντα τα επικίνδυνα μέρη και βαρετά τα ασφαλή. Στα βιβλία του, η Ουάσιγκτον μοιάζει με το Λος Άντζελες του Τζέιμς Έλροϋ: ο συγγραφέας καταγράφει την ιστορία της πόλης που συνυφαίνεται μ’ εκείνη των ηρώων του – του Νικ Στέφανος στην αρχή και αργότερα του Ντιμίτρι Καράς και του Μάρκους Κλέι. Πρόκειται για ποπ λογοτεχνία όπως «ποπ» μπορούν να θεωρηθούν οι ταινίες του Κουέντιν Ταραντίνο: το λέω με κάποια επιφύλαξη διότι έχω δει μόνο το μισό “Pulp Fiction” και λιγότερο από το μισό “Reservoir Dogs”. Παρ’ όλ’ αυτά, η αμερικανική μυθολογία και η λαϊκή κουλτούρα, από τα juke-box joints με τα «καλύτερα χοτ-ντογκς στον κόσμο» μέχρι τους αγώνες μπάσκετ, ξεδιπλώνεται τόσο στον Ταραντίνο όσο και στον Πελεκάνο. Κι ο Πελεκάνος τής προσθέτει το κοινωνικό σχόλιο, μια νατουραλιστική ερμηνεία του Κακού.

aioniotitaΣτο «Γλυκειά αιωνιότητα», το τρίτο μέρος της τετραλογίας της Ουάσιγκτον, η δράση τοποθετείται στα τέλη της δεκαετίας του 1980 που ήταν το ναδίρ των αμερικανικών μεγαλουπόλεων: στην πρωτεύουσα εκτυλισσόταν πόλεμος συμμοριών. Το βιβλίο αρχίζει με τον Μάρκους Κλέι να ανοίγει, σε μια στιγμή γενναιόδωρης τρέλας, κατάστημα δίσκων στην οδό U εν μέσω ένοπλων αναμετρήσεων και εμπορίου ναρκωτικών: τώρα, καθώς οδηγώ στη U, σκέφτομαι ότι ο Μάρκους Κλέι έκανε μια έξυπνη επένδυση· οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι και, εν παρέργω, έγιναν πλουσιότεροι και οι φτωχοί. Με λίγα λόγια, η Ουάσιγκτον του «Γλυκειά αιωνιότητα» δεν υπάρχει πια. Αυτό που υπάρχει ακόμη, σύμφωνα με τον Πελεκάνο, είναι η φυλετική προκατάληψη – αναρωτιέμαι πώς θα μπορούσε να μην υπάρχει μόλις πενήντα χρόνια μετά τη θέσπιση των πολιτικών δικαιωμάτων. Χρειάζεται περισσότερος χρόνος. Εξάλλου, έχει μεσολαβήσει πλήθος γεγονότων –ο αφροαμερικανικός εθνικισμός, η εξισλαμισμός, η κρίση της Μαύρης ηγεσίας, η άνοδος της εγκληματικότητας στους μειονοτικούς πληθυσμούς, η αποτυχία της affirmative action. Και στην πόλη της Ουάσιγκτον, ο Μέριον Μπάρρυ, ο πρώτος Αφροαμερικανός δήμαρχος, καταδικάστηκε για χρήση κρακ... όσο για τον Αφροαμερικανό δήμαρχο του Ντιτρόιτ φυλακίστηκε για διασπάθιση δημοσίου χρήματος... και τον Τζον Φ. Στρητ της Φιλαντέλφια ας μην πούμε καλύτερα... Κοντολογίς, οι Μαύροι δεν κατάφεραν να οργανώσουν την ελευθερία τους και αποδείχτηκε το αυτονόητο: η φυλετική προκατάληψη δεν καταργείται με νόμους και κηρύγματα.

Οδηγώντας στη λεωφόρο Φλόριντα βλέπω το γνώριμο τοπίο της μαύρης φτωχολογιάς. Άνθρωποι που περιφέρονται ασκόπως ή ακουμπάνε στους τοίχους καπνίζοντας - στις Ηνωμένες Πολιτείες καπνίζουν μόνον μερικοί πολύ φτωχοί και μερικοί πολύ νέοι. Περνάω από κλειστά μαγαζιά ανάμεσα στα οποία υπάρχει ένα κουρείο, ένα ποτοπωλείο, ένα προπατζίδικο κι ένα ενεχυροδανειστήριο, και βρίσκομαι στην περιοχή Πέτγουερθ: εδώ έχει το γραφείο του ο ήρωας του Πελεκάνου, ο ντετέκτιβ Ντέρεκ Στρέιντζ, που εμφανίζεται για πρώτη φορά στο «Δίλημμα δικαίου». Και πάλι σκέφτομαι το διπλό Παρίσι: σήμερα το Πέτγουερθ είναι μια γαλήνια συνοικία με δέντρα· δεν διακρίνω ίχνος ναρκεμπορίου εκτός αν σε μερικές από τις λαϊκές πολυκατοικίες συνεχίζεται κάποιου είδους δοσοληψία. Έτσι κι αλλιώς, η χρήση σκληρών ναρκωτικών έχει ελαχιστοποιηθεί στις περισσότερες αμερικανικές μεγαλουπόλεις – δεν υπάρχει ζήτηση ηρωίνης και το κρακ έχει πεθάνει.

adiexodoΑναρωτιέμαι αν η μείωση της εγκληματικότητας θα κάνει ανέργους τους συγγραφείς της pulp fiction, όπως η ενοποίηση του αμερικανικού έθνους έκανε ανέργους τους συγγραφείς των γουέστερν. Ή αν θα τους σώσει η αναδρομή στο παρελθόν, στην εποχή που στη Νέα Υόρκη γίνονταν έξι φόνοι την ημέρα κι άλλοι τόσοι βιασμοί... Oδηγώντας προς τα νότια δεν αναρωτιέμαι πια και τόσο: η περιοχή Μπάρρυ Φαρμ έχει όλα τα χαρακτηριστικά του παλιού γκέτο – μια λέξη που δεν χρησιμοποιείται εδώ και κάμποσα χρόνια επειδή δεν αντιστοιχεί σε τίποτα εδώ και κάμποσα χρόνια. Κι όμως το Μπάρρυ Φαρμ (που δεν αναφέρεται στον Μέριον Μπάρρυ· απλή σύμπτωση) έχει άσχημη όψη: η δράση του “Soul Circus” τοποθετείται στη γειτονική Ανακόστια, στη νοτιοανατολική Ουάσιγκτον. Δεν πρόκειται ωστόσο για την “άσχημη όψη” του Νότιου Μπρονξ, του Άλφαμπετ Σίτυ, ή του Ήγκλγουντ (Σικάγο) της δεκαετίας του 1980 – πρόκειται για μια ευτελέστερη ασχήμια, λιγότερο εντυπωσιακή: τούβλινα οικιστικά συγκροτήματα και σχολεία χτισμένα σαν φυλακές, μαγαζάκια με βρόμικες βιτρίνες και προϊόντα κάκιστης ποιότητας. Kαι σκουπίδια στον δρόμο, κομμάτια εφημερίδων που τις παρασέρνει ο άνεμος.

Στη δεκαετία του 1970, ο Τζορτζ Πελεκάνος μεγάλωνε σε μια βίαιη πόλη – κι εγώ μεγάλωνα στην Αθήνα που ήταν παιχνιδότοπος.

Ύστερα, ο ορίζοντας αλλάζει, το φως αλλάζει και βρίσκομαι σε μια προαστιακή ζώνη που ανήκει στο Μέριλαντ: φαστφουντάδικα, βενζινάδικα, μονοκατοικίες με πρασιές. Tα προάστια της Μαύρης μεσαίας τάξης. Καινούργια χωροταξία, καινούργια εγκλήματα. Οδηγώντας στα περίχωρα της Ουάσιγκτον, βρίσκομαι μπροστά στο γνώριμο θέαμα της αποβιομηχάνισης: ερειπωμένα εργοστάσια, άδειες αποθήκες, σκουριασμένα μηχανήματα και, στις όχθες του ποταμού Πατάπσκο εγκαταλελειμμένοι λιμενοβραχίονες – το τοπίο του τέλειου εγκλήματος. Όταν επιστρέφω στο κέντρο της Ουάσιγκτον είναι βράδυ της Κυριακής, δεν υπάρχουν πεζοί και το Κέννεντυ Σέντερ φαίνεται κλειστό. Ησυχία, τάξη, ασφάλεια. Στη δεκαετία του 1970, ο Τζορτζ Πελεκάνος μεγάλωνε σε μια βίαιη πόλη – κι εγώ μεγάλωνα στην Αθήνα που ήταν παιχνιδότοπος. 

 ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ