hitler

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Τις τελευταίες μέρες του χρόνου διάβαζα στο κρεβάτι προτού κοιμηθώ το βιβλίο του Timothy W. Ryback «Η βιβλιοθήκη του Χίτλερ» (σε τέλεια μετάφραση της Αλεξάνδρας Κονταξάκη). Και τι παράξενο: επειδή στο εξώφυλλο υπάρχει η φωτογραφία του, κάθε νύχτα, σβήνοντας το φως, γύριζα το βιβλίο από την πλευρά του οπισθοφύλλου σαν να μην ήθελα να με κοιτάζει ο Χίτλερ ενώ κοιμόμουν.

«Η βιβλιοθήκη του Χίτλερ» έχει υπότιτλο «Τα βιβλία που επηρέασαν τη ζωή του» και διατρέχει τη βιογραφία του μέσα από τις αναγνώσεις της κάθε φάσης της ζωής του. Όμως ο Ryback δεν περιορίζεται σε μια καταγραφή και σχολιασμό των βιβλίων (μερικά από τα οποία είναι αναμενόμενα, άλλα είναι αιφνιδιαστικά): αφηγείται τη ζωή του Χίτλερ σαν να πρόκειται για μυθιστόρημα· και τη ζωή των βιβλίων σαν να πρόκειται για ζωντανά πλάσματα. Στην ουσία πρόκειται για μια φιλοσοφική ανάλυση της μοίρας των βιβλίων, πράγμα που αφορά ιδιαιτέρως εμάς τους συγγραφείς. Φαντάσου, λόγου χάρη, να γίνει ένα από τα βιβλία σου pillow book ενός πολιτικού εγκληματία! Φαντάσου να γίνεις ο αγαπημένος συγγραφέας ενός τέρατος!

Τα βιβλία έχουν τη δική τους διαδρομή, τον δικό τους προορισμό. Το επαναλαμβάνω συχνά σε φίλους συγγραφείς που αγχώνονται μετά την έκδοση ενός βιβλίου τους: ό,τι και να κάνεις, ή να μην κάνεις, habent sua fata libelli – τα βιβλία ζουν τη ζωή τους κι εμείς τη δική μας. Έτσι, ο άνθρωπος που έκαιγε βιβλία διάβαζε –με τον τρόπο του- ένα ή και δύο βιβλία την ημέρα: ο φυτοφάγος, ο ζωόφιλος και φιλόμουσος Χίτλερ ήταν επίσης αχόρταγος αναγνώστης. Αλλά, όπως θα περίμενε κανείς, τα γούστα του καθρέφτιζαν το ποιόν του: διαβάζοντας μπορείς να γεμίσεις το κεφάλι σου σκουπίδια – κι αν είναι ήδη γεμάτο σκουπίδια, τα βιβλία δεν εγγυώνται καλύτερες μέρες. Ο Χίτλερ είχε λοιπόν κάποια «συνέπεια»: προγονολατρεία, αντισημιτισμό, γερμανοκεντρισμό – η «συνέπεια» δεν είναι απαραιτήτως αρετή· συχνά, συχνότατα, αποτελεί σύμπτωμα βαθιάς ψυχικής διαταραχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Χίτλερ παρέμεινε απαράλλακτος από το 1915, όταν, ως δεκανέας στο μέτωπο του Μεγάλου Πολέμου διάβαζε μια αρχιτεκτονική ιστορία του Βερολίνου, μέχρι το 1945 όταν η βιβλιοθήκη του λεηλατήθηκε από τους Σοβιετικούς. O Ryback γράφει λοιπόν τέσσερα βιβλία μαζί: το πρώτο είναι η βιογραφία του Χίτλερ και το πώς τα γεγονότα της ζωής του και του κόσμου συνδυάζονται με τις αναγνώσεις του (από τον «Ιούλιο Καίσαρα» του Σαίξπηρ στον «Φρειδερίκο τον Μεγάλο» του Κάρλαϊλ) – το πώς αναζητούσε επικύρωση των πολιτικών του ιδεοληψιών μέσα από τα βιβλία. Κατά κάποιον τρόπο, σχολιάζει ο Ryback, ο Χίτλερ δεν επηρεάστηκε από τα βιβλία: τα επέλεγε (όπως όλοι μας;) με γνώμονα τις ιδέες και την ψυχοσύνθεσή του και τα διάβαζε (όπως όλοι μας;) με τον ίδιο γνώμονα. Δεν διαβάζουμε όλοι το ίδιο βιβλίο: οι αναγνώσεις είναι περίπου όσες και οι αναγνώστες.

hitler-exofΤο δεύτερο βιβλίο που περιέχεται σ’ αυτόν τον τόμο του Ryback είναι πληροφοριακό: αραδιάζει τα βιβλία της προσωπικής βιβλιοθήκης του Χίτλερ - όσα διασώθηκαν, όσα διέγραψαν αλλόκοτες τροχιές από χέρι σε χέρι κι όσα μισοκαταστράφηκαν στη θύελλα της ιστορίας. Η προσωπική μας βιβλιοθήκη είναι ένα κάτοπτρο: έτσι, ο εκλεκτικισμός του Χίτλερ αποδεικνύεται παραπλανητικός· στην πραγματικότητα διάβαζε ξανά και ξανά το ίδιο βιβλίο παρότι οι συγγραφείς και οι τίτλοι διέφεραν. Ωστόσο, ανάμεσα στα ιστορικά, εκκλησιαστικά (ο Χίτλερ προσπαθούσε να συναρμολογήσει μια σχέση με την Καθολική εκκλησία), αποκρυφιστικά και στρατιωτικά αναγνώσματα βρίσκουμε ρομαντικά μυθιστορήματα με βοσκοπούλες: όπως η Λένι Ρίφενσταλ έπαιζε σε ταινίες με ορεσίβιους και ροδομάγουλες αρμέχτρες, έτσι κι ο Χίτλερ διάβαζε, λάθρα, τα Άρλεκιν της εποχής.

Το τρίτο βιβλίο του Ryback, που χωράει μέσα σ’ αυτές τις 430 σελίδες, είναι αρχειακό υλικό, αποτέλεσμα μακρόχρονης έρευνας. Ο συγγραφέας, αναζητώντας τα βιβλία του Χίτλερ, βρήκε ανάμεσα στις σελίδες ενός τόμου, μια τρίχα από το μουστάκι του...Στη «Βιβλιοθήκη του Χίτλερ» ζωντανεύει η ιστορία – και μαζί το ερώτημα που απασχολεί τους ιστορικούς: «Τι θα είχε συμβεί αν...» και «Τι θα είχε συμβεί αν δεν...» Η ανθρωπότητα βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί - κι όταν ερευνάμε το παρελθόν γίνεται ολοφάνερη η τυχαία φύση των πραγμάτων.

Το τέταρτο βιβλίο είναι η περιγραφή ενός οικουμενικού κόσμου από σελίδες: οι ιδέες, οι κοσμοθεωρίες και οι προκαταλήψεις οικουμενοποιήθηκαν πριν από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας. Και έγιναν υλικό καταστροφικών πολέμων, κοινωνικών επαναστάσεων, εγκλημάτων εναντίον της ανθρωπότητας. Όσο και να διαβάζει κανείς παραμένει στην περιοχή της ημιμάθειας: η ημιμάθεια μπορεί να αποβεί επικίνδυνη αν συνδυαστεί με την εξουσία· αλλά, για όσους από μας δεν κατέχουμε εξουσία, δεν πειράζει – το πολύ-πολύ να γίνουμε γελοίοι.

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Αναβαθμισμένη, πλουσιότερη, υποσχόμενη και με πολλές εκπλήξεις θα είναι φέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, η οποία επιστρέφει για τρίτη χρονιά στους Χαρουπόμυλους Λαντίτη, από τις 22 μέχρι τις 24 Νοεμβρίου 2024.

Επιμέλεια: Book Press

Όπως δηλώνουν...

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ