hitler

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Τις τελευταίες μέρες του χρόνου διάβαζα στο κρεβάτι προτού κοιμηθώ το βιβλίο του Timothy W. Ryback «Η βιβλιοθήκη του Χίτλερ» (σε τέλεια μετάφραση της Αλεξάνδρας Κονταξάκη). Και τι παράξενο: επειδή στο εξώφυλλο υπάρχει η φωτογραφία του, κάθε νύχτα, σβήνοντας το φως, γύριζα το βιβλίο από την πλευρά του οπισθοφύλλου σαν να μην ήθελα να με κοιτάζει ο Χίτλερ ενώ κοιμόμουν.

«Η βιβλιοθήκη του Χίτλερ» έχει υπότιτλο «Τα βιβλία που επηρέασαν τη ζωή του» και διατρέχει τη βιογραφία του μέσα από τις αναγνώσεις της κάθε φάσης της ζωής του. Όμως ο Ryback δεν περιορίζεται σε μια καταγραφή και σχολιασμό των βιβλίων (μερικά από τα οποία είναι αναμενόμενα, άλλα είναι αιφνιδιαστικά): αφηγείται τη ζωή του Χίτλερ σαν να πρόκειται για μυθιστόρημα· και τη ζωή των βιβλίων σαν να πρόκειται για ζωντανά πλάσματα. Στην ουσία πρόκειται για μια φιλοσοφική ανάλυση της μοίρας των βιβλίων, πράγμα που αφορά ιδιαιτέρως εμάς τους συγγραφείς. Φαντάσου, λόγου χάρη, να γίνει ένα από τα βιβλία σου pillow book ενός πολιτικού εγκληματία! Φαντάσου να γίνεις ο αγαπημένος συγγραφέας ενός τέρατος!

Τα βιβλία έχουν τη δική τους διαδρομή, τον δικό τους προορισμό. Το επαναλαμβάνω συχνά σε φίλους συγγραφείς που αγχώνονται μετά την έκδοση ενός βιβλίου τους: ό,τι και να κάνεις, ή να μην κάνεις, habent sua fata libelli – τα βιβλία ζουν τη ζωή τους κι εμείς τη δική μας. Έτσι, ο άνθρωπος που έκαιγε βιβλία διάβαζε –με τον τρόπο του- ένα ή και δύο βιβλία την ημέρα: ο φυτοφάγος, ο ζωόφιλος και φιλόμουσος Χίτλερ ήταν επίσης αχόρταγος αναγνώστης. Αλλά, όπως θα περίμενε κανείς, τα γούστα του καθρέφτιζαν το ποιόν του: διαβάζοντας μπορείς να γεμίσεις το κεφάλι σου σκουπίδια – κι αν είναι ήδη γεμάτο σκουπίδια, τα βιβλία δεν εγγυώνται καλύτερες μέρες. Ο Χίτλερ είχε λοιπόν κάποια «συνέπεια»: προγονολατρεία, αντισημιτισμό, γερμανοκεντρισμό – η «συνέπεια» δεν είναι απαραιτήτως αρετή· συχνά, συχνότατα, αποτελεί σύμπτωμα βαθιάς ψυχικής διαταραχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Χίτλερ παρέμεινε απαράλλακτος από το 1915, όταν, ως δεκανέας στο μέτωπο του Μεγάλου Πολέμου διάβαζε μια αρχιτεκτονική ιστορία του Βερολίνου, μέχρι το 1945 όταν η βιβλιοθήκη του λεηλατήθηκε από τους Σοβιετικούς. O Ryback γράφει λοιπόν τέσσερα βιβλία μαζί: το πρώτο είναι η βιογραφία του Χίτλερ και το πώς τα γεγονότα της ζωής του και του κόσμου συνδυάζονται με τις αναγνώσεις του (από τον «Ιούλιο Καίσαρα» του Σαίξπηρ στον «Φρειδερίκο τον Μεγάλο» του Κάρλαϊλ) – το πώς αναζητούσε επικύρωση των πολιτικών του ιδεοληψιών μέσα από τα βιβλία. Κατά κάποιον τρόπο, σχολιάζει ο Ryback, ο Χίτλερ δεν επηρεάστηκε από τα βιβλία: τα επέλεγε (όπως όλοι μας;) με γνώμονα τις ιδέες και την ψυχοσύνθεσή του και τα διάβαζε (όπως όλοι μας;) με τον ίδιο γνώμονα. Δεν διαβάζουμε όλοι το ίδιο βιβλίο: οι αναγνώσεις είναι περίπου όσες και οι αναγνώστες.

hitler-exofΤο δεύτερο βιβλίο που περιέχεται σ’ αυτόν τον τόμο του Ryback είναι πληροφοριακό: αραδιάζει τα βιβλία της προσωπικής βιβλιοθήκης του Χίτλερ - όσα διασώθηκαν, όσα διέγραψαν αλλόκοτες τροχιές από χέρι σε χέρι κι όσα μισοκαταστράφηκαν στη θύελλα της ιστορίας. Η προσωπική μας βιβλιοθήκη είναι ένα κάτοπτρο: έτσι, ο εκλεκτικισμός του Χίτλερ αποδεικνύεται παραπλανητικός· στην πραγματικότητα διάβαζε ξανά και ξανά το ίδιο βιβλίο παρότι οι συγγραφείς και οι τίτλοι διέφεραν. Ωστόσο, ανάμεσα στα ιστορικά, εκκλησιαστικά (ο Χίτλερ προσπαθούσε να συναρμολογήσει μια σχέση με την Καθολική εκκλησία), αποκρυφιστικά και στρατιωτικά αναγνώσματα βρίσκουμε ρομαντικά μυθιστορήματα με βοσκοπούλες: όπως η Λένι Ρίφενσταλ έπαιζε σε ταινίες με ορεσίβιους και ροδομάγουλες αρμέχτρες, έτσι κι ο Χίτλερ διάβαζε, λάθρα, τα Άρλεκιν της εποχής.

Το τρίτο βιβλίο του Ryback, που χωράει μέσα σ’ αυτές τις 430 σελίδες, είναι αρχειακό υλικό, αποτέλεσμα μακρόχρονης έρευνας. Ο συγγραφέας, αναζητώντας τα βιβλία του Χίτλερ, βρήκε ανάμεσα στις σελίδες ενός τόμου, μια τρίχα από το μουστάκι του...Στη «Βιβλιοθήκη του Χίτλερ» ζωντανεύει η ιστορία – και μαζί το ερώτημα που απασχολεί τους ιστορικούς: «Τι θα είχε συμβεί αν...» και «Τι θα είχε συμβεί αν δεν...» Η ανθρωπότητα βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί - κι όταν ερευνάμε το παρελθόν γίνεται ολοφάνερη η τυχαία φύση των πραγμάτων.

Το τέταρτο βιβλίο είναι η περιγραφή ενός οικουμενικού κόσμου από σελίδες: οι ιδέες, οι κοσμοθεωρίες και οι προκαταλήψεις οικουμενοποιήθηκαν πριν από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας. Και έγιναν υλικό καταστροφικών πολέμων, κοινωνικών επαναστάσεων, εγκλημάτων εναντίον της ανθρωπότητας. Όσο και να διαβάζει κανείς παραμένει στην περιοχή της ημιμάθειας: η ημιμάθεια μπορεί να αποβεί επικίνδυνη αν συνδυαστεί με την εξουσία· αλλά, για όσους από μας δεν κατέχουμε εξουσία, δεν πειράζει – το πολύ-πολύ να γίνουμε γελοίοι.

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ