«Απεχθάνομαι τη λογοτεχνία των καθαρών μηνυμάτων»

Ένα ποίημα που έχει γράψει ένας γοητευτικός νεαρός φοιτητής του Κέιμπριτζ ονόματι Σέσιλ Βάλανς. Ουσιαστικά είναι ένα ερωτικό γράμμα με πολλούς παραλήπτες. Μέσα του κρύβεται ένα μυστικό που εκκινεί από τις απαρχές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και φτάνει περίπου έως και τις μέρες μας. Μια αινιγματική μυθοπλασία που πατά πάνω στα χνάρια του Τέννυσον και του Μπαλζάκ.

Πώς συλλάβατε την ιδέα για Το παιδί του ξένου;

Με ενδιέφερε να γράψω μια ιστορία γύρω από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν ήθελα όμως να αφηγηθώ πολεμικά γεγονότα. Σκεφτόμουν μια περίπλοκη ιστορία που θα ξεκινούσε με τον προϊδεασμό της έλευσης του Πολέμου, στη συνέχεια θα αναφερόταν έμμεσα σε αυτόν και θα κατέληγε αρκετά χρόνια αργότερα. Γι' αυτό το λόγο έβαλα τους ήρωές μου να συναντιούνται πριν και να ξαναβρίσκονται μετά το πόλεμο, τουλάχιστον οι περισσότεροι από αυτούς, μοιράζοντας τις εμπειρίες και τις απώλειές τους. Σε μια ατμόσφαιρα απελπισίας. Αυτό ήταν και το πρωταρχικό σχεδιάγραμμα, που γέννησε το βιβλίο. Αλλά δεν έφτανε από μόνο του. Έπρεπε να βρω και κάτι άλλο για να πατήσει πάνω του η αφήγηση, που φαινόταν ότι θα τραβούσε σε μάκρος. Τώρα είναι αλήθεια πως δεν μπορώ να σας μεταφέρω με πιστότητα τα γεγονότα που ακολούθησαν. Σίγουρα, υπήρξαν τόνοι αλλεπάλληλων σημειώσεων.

Εκείνο που μ' ενδιέφερε περισσότερο ήταν οι συνέπειες του πολέμου και των προσωπικών δραμάτων κάθε ήρωα

Το εύρημα τελικά που στήριξε και στο οποίο στηρίχθηκε το μυθιστόρημα, ήταν το ποίημα. Ένα θαμμένο ποίημα του Σέσιλ Βάλανς, που όταν θα έβγαινε στο φως θα έλεγε την κρυφή και άρα πραγματική ιστορία των πρωταγωνιστών με φόντο τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα. To συγκεκριμένο ποίημα ανήκει στον διάσημο ποιητή Ρούπερτ Μπρουκ («The Old Vicarage Grantchester"), ο οποίος το έγραψε το 1912 στο Βερολίνο. Η φιγούρα του Σέσιλ Βάλανς είναι δανεισμένη από τον Ρούπερτ Μπρουκ. Ο τελευταίος δεν ήταν σπουδαίος καλλιτέχνης. Όμως το συγκεκριμένο ποίημα παραμένει διάσημο στη Βρετανία ακόμη και σήμερα. Εγώ μεγάλωσα με αυτό. Το πώς ένα ποίημα διεισδύει διαχρονικά στο συλλογικό θυμικό είναι κάτι που με μαγεύει και γι' αυτό θεώρησα πως θα ήταν μια δυνατή βάση που θα ένωνε τις επιμέρους ιστορίες. Τα χρονολογικά κενά ανάμεσα στην εξέλιξη της αφήγησης είναι εσκεμένα. Ξέρετε, δεν με ελκύει η γραμμικότητα του ιστορικού μυθιστορήματος και εκείνο που μ' ενδιέφερε περισσότερο στο βιβλίο μου ήταν οι συνέπειες του πολέμου και των προσωπικών δραμάτων που έφερε κάθε ήρωας.

Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή;

Το καθαρό γράψιμο μου πήρε τρισήμιση χρόνια. Ουσιαστικά όμως, πολύ περισσότερα. Ήταν ένα αρκετά δύσκολο μυθιστόρημα από άποψη σχεδιασμού. Απαιτούσε τη μέγιστη δυνατή αφοσίωση. Μου ρούφηξε όλες μου τις δυνάμεις. Να φανταστείτε, ούτε που σκέφτομαι το επόμενο.

 Αν και η ιστορία μου αναφέρεται στο παρελθόν, είναι για μένα η αφαιρετική προβολή του μέλλοντος

Ποιος είναι ο «ξένος» στο βιβλίο σας;

Μπορείς να πεις ότι σαν μικρό παιδί οι άνθρωποι που σε περιβάλλουν είναι οι ξένοι, όπως έλεγε στο ποίημα του ο Τέννυσον. Ξένος, με μια έννοια, στο βιβλίο είναι το τοπίο. Οι παραλλαγές του τοπίου που μεγαλώνουμε και καθρεφτίζουμε τις ζωές μας στο μέλλον. Η ποικιλομορφία του τοπίου που κουβαλάμε για αιώνες και μέσα του περνούν και χάνονται συναισθήματα και επιθυμίες. Είμαστε παραδομένοι σ' ένα άχρονο τοπίο. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση η ιστορία του Σέσιλ Βάλανς αναπαράγεται στο μέλλον μέσα από τη διήγηση ενός ανθρώπου που ήταν εντελώς ξένος στον Σέσιλ. Το Παιδί του ξένου αν και αναφέρεται στο παρελθόν είναι για μένα η αφαιρετική προβολή του μέλλοντος. Οι ήρωες μεταξύ τους είναι εξ΄αρχής ξένοι και ο Σέσιλ έρχεται να επισκεφτεί και να ενώσει κατά κάποιο τρόπο τις ψυχές τους. Να σας ομολογήσω, επίσης, ότι μου αρέσουν οι αινιγματικοί τίτλοι στα βιβλία μου. Για να μπορεί ο αναγνώστης να το διαβάσει και να αναζητήσει στο τέλος τη δική του εξήγηση.

Τόσο ο Νικ Γκεστ (πρωταγωνιστής στο μυθιστόρημα Η γραμμή της ομορφιάς, που τιμήθηκε με Booker) όσο και ο Σέσιλ Βάλανς αλλάζουν κοινωνικά περιβάλλοντα και εξελίσσονται σε καταλύτες. Ποιες είναι οι ομοιότητές τους;

Καταρχάς αν τους δούμε με κοινωνικούς όρους, η ταξική τους κινητικότητα είναι σχεδόν σκανδαλώδης. Ο Νικ Γκεστ είναι μεσοαστός και μετακομίζει σ' ένα λαμπερό περιβάλλον, όπως νομίζει. Μια πλούσια οικογένεια του Λονδίνου. Σύμφωνα με τα δικά του πιστεύω, αυτή η απόφαση θα του δώσει τα εχέγγυα για περαιτέρω «επιτυχίες». Να σημειώσω πως συγγραφικά μ' ενδιαφέρει να χτίζω τη πλοκή γύρω από την οικογένεια ή την κοινότητα. Μου είναι πολύ χρήσιμο, διότι αυτοί οι βασικοί κοινωνικοί πυρήνες έχουν ένα σταθερό βλέμμα για το ποιοι είναι και τι πρεσβεύουν. Και ιδιαίτερα για το τι φαντάζονται ότι είναι.

Επίσης, όταν γράφω σε τρίτο πρόσωπο, θέλω ο κύριος χαρακτήρας να έχει την ιδιότητα του παρατηρητή. Ο Σέσιλ Βάλανς όταν επισκέπτεται τους σχετικά συνεσταλμένους Σολ είναι ένας νάρκισσος που τραβά τα βλέμματα. Ενισχύεται δε με την αύρα ενός αυθεντικού λόγιου. Βρίσκεται στα σύνορα του γελοίου και η ποίησή του, παρά τα φαινόμενα, είναι μάλλον μέτρια. Ποτέ δεν βλέπουμε ποιος πραγματικά είναι εσωτερικά. Γνωρίζουμε μόνο την επίδραση που έχει σε άλλους. Έχει το ρόλο καταλύτη, όπως σωστά είπατε. Η Δάφνη είναι εκείνη που γοητεύεται κεραυνοβόλα από αυτή την αύρα και παντρεύεται ανεπίγνωστα τον κόσμο που νομίζει ότι ο Σέσιλ φέρει μαζί του. Έχω την εντύπωση πως τόσο ο Γκεστ όσο και ο Βάλανς τυφλώνονται από την ευρυχωρία του πλούσιου μεγαλοαστικού περιβάλλοντος και δεν αντιλαμβάνονται ότι από κάτω κρύβεται ο κυνισμός και η βαναυσότητα.

Το Παιδί του ξένου έχει μια ονειρώδη υφή. Άραγε, κατά πόσο το παρόν κατατρώει τη μνήμη;

Πολύ ενδιαφέρον έτσι όπως το θέτετε. Από τα βασικότερα ζητήματα του βιβλίου είναι να μιλήσει έμμεσα για το παρελθόν. Το κλειδί της εξερεύνησης βρίσκεται στο πρώτο μέρος, όπου σε αυτό επανέρχονται οι ήρωες αργότερα για να σκάψουν βαθύτερα μέσα τους. Έχει την έκταση ενός αιώνα, συνοπτικά. Έτσι η ιστορία αλλάζει όπως περνά ο καιρός. Οι ήρωες μου δεν γνωρίζουν τι θα τους συμβεί. Ήθελα να ζουν απλώς τη ζωή τους μέσα στο χώρο που τους αναλογεί. Ως άτομα δεν έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε ιστορικά υποκείμενα. Η ιστορική πεζογραφία έρχεται να το ψευτίσει αληθοφανώς.

Η μνήμη είναι σημαντική χωρίς αυτή θα είχαμε χαθεί

Από παλιά μου κινούσε την περιέργεια η μυθοπλαστική δυνατότητα της μνήμης. Το παρελθόν είναι κάτι που γράφεται και αναδομείται ξανά και ξανά. Η μνήμη για μένα είναι σημαντική διότι χωρίς αυτή θα είχαμε χαθεί. Δεν είναι όμως αντικειμενική. Είναι σαφώς επιλεκτική και λειτουργεί στοιχειωδώς μυθοπλαστικά. Μπορούμε να νοηματοδοτήσουμε το παρελθον δίνοντάς του σχήμα. Θέλουμε να γεννήσουμε έναν χαρακτήρα που αποτελεί μέρος του Εγώ μας. Για να δικαιολογηθούμε ή να συγχωρεθούμε. Εξαρτάται. Γι' αυτό το λόγο επέμεινα τόσο στα χρονικά κενά της πλοκής. Ο πρωταγωνιστής, σ' ένα κομμάτι του βιβλίου γίνεται κομπάρσος και σε ένα άλλο πεθαίνει. Και η ζωή συνεχίζεται, με κάποιο μυστήριο τρόπο.

Ο έρωτας μεταξύ των Σέσιλ-Τζορτζ σε πρώτο επίπεδο και Σέσιλ-Δάφνης σε δεύτερο, έχουν κάτι το κρυπτικό. Κάτω όμως από την επιφάνεια, υπάρχει η προβληματική της σεξουαλικής ελευθερίας...

Ναι, σε πρώτο στάδιο το όλο παιχνίδι είναι όπως είπατε, ένα ατέλειωτο κρυφτό. Κοινωνικά και ιστορικά είναι σκριβές. Στον ελευθεριακό χώρο του Κέιμπριτζ, επιτρέπονται οι πειραματισμοί, οι εκτροπές και οι αφυπνήσεις. Εκεί μπορείς να μιλήσεις ανοιχτά για ό,τι σου συμβαίνει. Το ακριβώς αντίθετο από ό,τι στο εξοχικό των Σολ. Όπου εκεί ουδείς διανοείται να φέρει τέτοια θέματα προς συζήτηση. Για παράδειγμα η Δάφνη δεν έχει ιδέα για το τι είναι σαρκικός έρωτας ή σχέση. Πρέπει να θυμόμαστε πόσο αφελείς και άπειρες ήταν οι νεαρές γυναίκες εκείνης της περιόδου. Παρόλα αυτά, στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου ακούμε τη δική της φωνή να εξιστορεί τα γεγονότα. Οι τρεις τους, παίζουν κρυφτό. Πολλά πράγματα δεν αναφέρονται στο βιβλίο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν γίνονται κιόλας. Με το πέρασμα του χρόνου συντελείται μια ραγδαία αλλαγή ηθών. Ιδιάιτερα μετά τη δεκαετια του '60 ήταν πιο εύκολο να μιλήσει κανείς για τις ερωτικές του επιθυμίες δημόσια. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, για παράδειγμα, η ζωή του Σέσιλ βγαίνει στη φόρα.

Σήμερα, έχουμε περάσει από την περίοδο της πολυπλοκότητας στην περίοδο της απλότητας και της εκδήλωσης. Ειδικά το όλο θέμα της ιδιωτικής ζωής μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα έχει αλλάξει ριζικά. Είναι πράγματι απίστευτο το πόσοι άνθρωποι αποκαλύπτουν τις πλέον μύχιες φαντασιώσεις τους σε αγνώστους. Βρισκόμαστε δυστυχώς στην εποχή των «sexual media». Δεν μπορώ να φανταστώ τι θα σκεφτόταν η Δάφνη για όλα αυτά.

Στο βιβλίο διακρίνει κανείς και την παραμικρή λεπτομέρεια της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Την ελάχιστη έκφραση της επιθυμίας. Υπάρχει κάποια μεθοδολογία πίσω από αυτό;

Επικεντρώνομαι στα πράγματα που δεν θα μάθουμε ποτέ

Πώς να σας το εξηγήσω... Η αλήθεια είναι πως με γοητεύει η ανάλυση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αυτό που δεν μπορεί καν να ειπωθεί. Προσέχω βέβαια να μην πέσω στη παγίδα της ψυχανάλυσης. Θα ήταν καταστροφικό. Δεν έχω κάποια συγκεκριμένη τεχνική, απλώς η μέθοδος, όπως είπατε, βρίσκεται εκεί, υποσυνείδητα. Μπορώ να πω με ειλικρίνια ότι μ' ενδιαφέρει η αφαιρετική ατμοσφαιρικότητα των ιμπρεσσιονιστών. Μόνο που μέσα της, θέλω να διακρίνεται η λεπτομέρεια, και εγώ με τη σειρά μου, να την αναδείξω.

Κατασκευάζετε έναν ηθικό λαβύρινθο, στηριζόμενος πάνω στα διλήμματα. Πώς φτάσατε ως εδώ;

Με μαγεύουν οι συγγραφείς που έχουν την ικανότητα να απαραγάγουν το ηθικό πλέγμα των ανθρώπων. Απεχθάνομαι τη λογοτεχνία των καθαρών μηνυμάτων. Προτιμώ τη δισημία. Μ' ενδιαφέρει η μυθοπλασία που μοιάζει στη ζωή και είναι λιγότερο μυθοπλαστική. Επικεντρώνομαι σ' εκείνα τα πράγματα που δεν θα μάθουμε ποτέ, παρά στα ήδη γνωστά.

O όρος γκέι τέχνη είναι ξεπερασμένος ή όχι;

Όσον αφορά τη γκέι λογοτεχνία, είχε μερικές δυνατές στιγμές από τη δεκαετία του '70 έως και το τέλος του 20ου αιώνα. Υπήρχε και το έδαφος, βέβαια, λόγω των πολιτικών διεκδικήσεων των γκέι δικαιωμάτων και της σταδιακής αφύπνισης του κόσμου, εξαιτίας του AIDS. Φυσικά για μένα ήταν μια τεράστια αλλαγή, όλο αυτό. Η θέση μας πια δεν είναι στο περιθώριο. Αυτή η λογοτεχνία σιγά-σιγά απορροφήθηκε από το mainstream. Ελάχιστοι πια προσδιορίζονται ως γκέι συγγραφείς. Αυτό μου έχει αφήσειι μια γλυκόπικρη γεύση. Η κύρια μάχη πάντως, έχει κερδηθεί.

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALAN HOLLINGHURST