alt

Η Μαρία Λαϊνά συνομίλησε με την Αργυρώ Μποζώνη, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Θυμάσαι τι είναι η ποίηση; Ιστορίες ποδηλασίας» (εκδ. Πατάκη).

Της Αργυρώς Μποζώνη

Πρίν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε ο τόμος «Θυμάσαι τι είναι η ποίηση; Ιστορίες ποδηλασίας» (εκδ. Πατάκη), στον οποίο συγκεντρώθηκαν πενήντα επιφυλλίδες της Λαϊνά, µε τον τίτλο «Πεντάλ», γραµµένες στο διάστηµα 2009-2011, για το ένθετο «Βιβλιοθήκη» της εφηµερίδας Ελευθεροτυπία. Επίσης, μέχρι τις Γιορτές παιζόταν στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης το έργο της «Το φαγητό», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιόλιου. Όμως, η συνομιλία μας ξεπέρασε τις αφορμές επικαιρότητας και «ανοίχτηκε» προς κάθε κατεύθυνση, σε αγγίγματα και φράσεις από την παιδική ηλικία, σε φόβους, αγωνίες και ερωτήματα. Σε θέσεις ζωής και στάσεις σε λέξεις όπως ταλέντο, έρωτας, ομορφιά, μοναξιά. Για το τέλος, η Μαρία Λαϊνά μάς δωρίζει ένα ανέκδοτο ποίημά της.

Είδα το «Φαγητό», τον μονόλογο που ανέβηκε στο Ι.Μ.Κ., και ήθελα να σε ρωτήσω, γιατί έδωσες αυτό τον τίτλο;
Ειλικρινά δεν έχω τι να σου απαντήσω. Η σχέση μου με το φαγητό είναι και αδιάφορη και ενδιαφέρουσα, δεν είναι τίποτα ιδιαίτερο όμως, πως να σου πω, όταν ήμουν μικρή δεν έτρωγα, τώρα που είμαι μεγάλη τρώω, αλλά όχι οτιδήποτε. 

Ασχολείσαι με το φαγητό;
Μπορεί να μη φάω μια μέρα αλλά να μαγειρέψω την άλλη, αλλά αυτό δεν έχει σχέση με το κείμενο, είναι το πρόσχημα να μιλήσει ο ήρωας για κάτι άλλο.

laina ex 5Στο έργο ανασύρει ο ήρωας έναν κώδικα συμπεριφοράς σχετικά με το φαγητό, μεταφορικά για την αγάπη, λέει πως, όπως δεν αξίζει να φας, έτσι δεν αξίζει να αγαπηθείς.
Μου φαίνεται ότι και αυτοί οι άνθρωποι αγαπιούνται αλλά λέω, στο Φαγητό, δεν τους αξίζει η αγάπη. Κοίτα, δεν θέλω να μιλήσω αφ’ υψηλού για το φαγητό όπως δεν θέλω να πω ότι δεν μου αρέσουν οι χοντροί άνθρωποι. Δεν μου αρέσουν, αλλά έχω βρεθεί μπροστά σε χοντρούς ανθρώπους που μου έχουν φερθεί με καλοσύνη, είναι θέμα αισθητικής δεν αμφισβητώ τα αισθήματά τους, με έχουν βοηθήσει. 

Το «Κλεφτό φιλί» και το «Φαγητό» σχετίζονται;
Ναι. Η αρχή και το τέλος τα συνδέει, οι φράσεις της αρχής στο «Κλεφτό φιλί» και το τέλος στο «Φαγητό». 

Θα μπορούσες να γράψεις κατά παραγγελία; Να σου ζητήσουν ένα μονόλογο για παράδειγμα;
Νόμιζα ότι είναι απαράδεκτο, δεν μιλάμε για μετάφραση, είναι όμως ένα κίνητρο. 

Και πώς ξεκινάς; 
Κάθομαι και λέω, ποια είναι η πρώτη φράση που μου έρχεται στο μυαλό. Δεν μπορώ αλλιώς να ξεκινήσω. 

Δεν μπορώ να καταλάβω πώς το παλαβό συνδυάζεται με το ταλέντο. Έχω βρεθεί μπροστά σε ανθρώπους σοβαρούς που εξηγούν αλλά δεν έχουν ταλέντο κι έχω βρεθεί μπροστά σε, σχεδόν απατεώνες, ηθοποιούς με τρομερό ταλέντο, γητευτές – εκεί πάω πάσο.

Στους ηθοποιούς τι σε ελκύει; Ο χαρακτήρας, το ταλέντο;
Δεν μπορώ να καταλάβω πώς το παλαβό συνδυάζεται με το ταλέντο. Έχω βρεθεί μπροστά σε ανθρώπους σοβαρούς που εξηγούν αλλά δεν έχουν ταλέντο κι έχω βρεθεί μπροστά σε, σχεδόν απατεώνες, ηθοποιούς με τρομερό ταλέντο, γητευτές – εκεί πάω πάσο.

Τι είναι το ταλέντο τελικά;
Ο Πολ Βαλερί λέει ότι δεν υπάρχει. Είναι ικανότητα κρίσης και σκληρή δουλειά.

Είναι έτσι;
Για μένα δεν αρκεί αυτό. Είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε υπάρχει και αυτό το πράγμα που λέγεται ταλέντο. Τώρα, να στο εξηγήσω δεν μπορώ. Η ικανότητα κρίσης είναι σοβαρό πράγμα.

Για να δημιουργήσεις;
Όχι καταρχήν, αλλά για να δεις μετά ότι αυτό που δημιούργησες είναι ή δεν είναι...

Μπορεί να το κάνει αυτό ένας δημιουργός στο έργο του; Το καταλαβαίνει;
Νομίζω ότι κάποια στιγμή με την καλλιέργεια του γούστου –γιατί και το γούστο καλλιεργείται κατά τη γνώμη μου– μπορεί να το κάνει. Μου ζήτησε μια μαθήτριά μου το πρώτο μου βιβλίο, της είπα στην αρχή «δεν το δίνω, το έχω αφορίσει, δεν το αναφέρω καν». Και το άνοιξα για να δω τι της έδωσα τελικά και είδα μερικούς στίχους που δυστυχώς δεν θα μπορούσα να τους γράψω τώρα.

Γιατί δυστυχώς;
Γιατί είναι ξαφνικοί, γιατί έχουν κάτι απρόοπτο που δεν το διαθέτω πια.

laina ex 1Κάνεις μαθήματα και ξέρω ότι οι νέοι που έρχονται εδώ σε αγαπούν, τους ενδιαφέρεις. Σου αρέσει να κάνεις μαθήματα;
Μαθαίνω από τους νέους ανθρώπους, ενώ τους βάζω φρένο σε μερικά που βρίσκω αδικαιολόγητα. 

Όπως; 
Έχω μια ιδέα, ότι η σχέση μας με την ποίηση όσο μεγαλώνουμε αλλάζει. Νομίζω την καταλαβαίνουμε αλλιώς. Όταν λέω σε μια μαθήτριά μου «κόψ' το αυτό», εγώ είμαι 70, εκείνη είναι 27, έχουμε άλλη αίσθηση. Κι όμως κάτι καταφέρνω να τους μεταδώσω, είμαι υπερήφανη γι’ αυτό. Κυκλοφορεί το ποίημα που διαβάζουμε ανάμεσά μας. Και επίσης όταν λέω «γράψτε ένα ερωτικό ποίημα», σχεδόν πάντα μέσα σε αυτό το ποίημα κρύβεται ένα άλλο, πολύ πιο σημαντικό. 

Αυτό που συμβαίνει σε όλη την ποίηση, σαν κρεμμύδι. Τι τους λες;
Λέω, αυτό το κομματάκι είναι ένα ατόφιο εξαιρετικό ποίημα. Πετάξτε τα όλα τα άλλα. Δεν θέλουμε τον πόνο σας, θέλουμε ένα ερωτικό ποίημα. Πού είναι αυτό; Είναι μέσα στο άλλο που έχετε γράψει. Τι να την κάνω αυτή τη φράση; μου λέει ο μαθητής μου. Κράτα την, είναι μια φράση δυνατή.

Εσύ σημειώνεις φράσεις; 
Έχω κλέψει κι εγώ. Αλλά έχω κλέψει έξυπνα, πώς να στο πω; Μια φράση που άκουσα...

Αυτά δεν είναι τα υλικά;
Αυτά είναι. Κάθομαι σε ένα καφενείο, ας πούμε με τον Βαγγέλη, έναν φίλο μου, και του λέω, τα αστέρια στον ουρανό πώς μπορώ να τα καταλάβω; Αυτός έχει βγάλει Πολυτεχνείο. Κοίτα, μου λέει, πας από την ουρά του ενός στο κεφάλι του άλλου. Μπορώ να την πάρω αυτή τη φράση; ρωτάω. Ναι, μου λέει, και την παίρνω.

Όταν γράφεις είσαι αυστηρή στο γραπτό σου, το πετσοκόβεις;
Νομίζω θα ήταν αφόρητος εγωισμός να πω ότι είμαι αυστηρή. Υπάρχουν φορές που δεν είμαι. Θέλω να πιστεύω ότι μέσα μου υπάρχει αυτό το πράγμα που έχει γίνει μέσω των χρόνων, που με ειδοποιεί μερικές φορές: Μαρία, εδώ κάνεις μαλακία.

Νομίζω θα ήταν αφόρητος εγωισμός να πω ότι είμαι αυστηρή. Υπάρχουν φορές που δεν είμαι.

Εκεί τι κάνεις;
Εκεί ξανακοιτάω και μπορεί να περιμένω λίγο να δω, θα ξαναχτυπήσει το καμπανάκι;

Η οικονομία των λέξεων είναι κάτι που με απασχολεί διαβάζοντας τα γραπτά σου, προσέχεις να μην υπάρχει περιττό; 
Έχω γράψει και περιττά πράγματα, κάνω ό,τι μπορώ να μην τα γράψω, αλλά μερικές φορές μού έχει ξεφύγει. 

Εννοώ σε ένα σύνολο γραπτών. 
Αν μιλάμε για ένα σύνολο γραπτών, είμαι πολύ αυστηρή. Μην γράφετε τίποτα που να θολώνει το νόημα, αυτό δεν το έχω πει εγώ. Θέλετε να πείτε κάτι; Πείτε το. 

Τι νομίζεις ότι θολώνει το νόημα;
Οποιοδήποτε επίθετο περί διαγραμμάτου.

laina ex 3Πιστεύεις ότι η γλώσσα μας βοηθά να τα χρησιμοποιούμε αυτά;
Μας προσφέρεται, δεν μας βοηθά. Κάνουμε κατάχρηση επιθέτων. Φεύγει το μυαλό μας και δεν αισθανόμαστε τίποτα.

Αυτή τη φλυαρία τη συναντάμε σε νέους ποιητές ή υπήρχε πάντα;
Πάντα υπήρχε.

Τι θα έλεγες σε έναν νέο ποιητή; 
Καμία λέξη που να θολώνει το νόημα, καμία.

Αν σου ζητούσε κάποιος να σταθείς απέναντι στην ποίηση που γράφεις και να τη χαρακτηρίσεις θα το έκανες;
Δεν θέλω να το κάνω. Με έχουν χαρακτηρίσει και μπεκετικού τύπου και ερωτική –κολακευτικά, δεν λέω–, και ότι γράφω ποιητικό θέατρο και πράσσειν άλογα. Για μένα ή είναι θέατρο ή δεν είναι, άστο το επίθετο. Δεν με ενδιαφέρει το επίθετο. Έχω γράψει και μια συλλογή χωρίς κανένα επίθετο.

Όταν γνωρίζεις κάποιον συγγραφέα βλέπεις και το έργο του αλλιώς; 
Δεν ενδιαφέρει κανέναν τι θέλει να κάνει ένας συγγραφέας, κανέναν δεν ενδιαφέρει ούτε τι νόμιζα ότι έκανα, ούτε τι ήθελα να κάνω.

Τι εννοείς με αυτό;
Ότι το έργο είναι εκεί και χέστηκες εσύ για το τι νόμιζα ή το τι ήθελα να κάνω ή τι νομίζω ότι κατάφερα να κάνω. Ο αναγνώστης δεν ενδιαφέρεται για την πρόθεσή σου, πρέπει να το ξέρεις αυτό όταν γράφεις. Τον ενδιαφέρει αυτό που βλέπει ή διαβάζει.

alt

Θα ήθελα να μιλήσουμε γι' αυτό που σε απασχολεί σε όλο το έργο σου, τον θάνατο. Σε απασχολούσε πάντα;
Από πέντε χρονών. Με αγκάλιασε η μητέρα μου και μου άλλαζε ένα πουκαμισάκι, επάνω στο τραπέζι, και εκεί δεν ξέρω πώς μου ήρθε εμένα και της είπα: «Μαμά όταν μεγαλώσω και μεγαλώσω κι άλλο, τι θα γίνει;» Και με αγκάλιασε και αισθάνομαι αυτή την αγάπη της μητέρας μου στο σώμα μου ακόμα και σήμερα –ξέρεις είναι πιο σπουδαίο να αισθανθείς από το να καταλάβεις–, και μου είπε πολύ γλυκά: «Τίποτα». Αυτό το τίποτα με καταδιώκει σε όλη μου τη ζωή. Μου το είπε γλυκά.

Αυτό το τίποτα το συνδύασες με τον θάνατο τότε ή αργότερα;
Αυτό το τίποτα με καταδιώκει από πέντε χρονών, είτε αν γράφω ή δεν γράφω, είτε αν είμαι ερωτευμένη ή όχι.

«Μαμά όταν μεγαλώσω και μεγαλώσω κι άλλο, τι θα γίνει;» Και με αγκάλιασε και αισθάνομαι αυτή την αγάπη της μητέρας μου στο σώμα μου ακόμα και σήμερα, –ξέρεις είναι πιο σπουδαίο να αισθανθείς από το να καταλάβεις–, και μου είπε πολύ γλυκά: «Τίποτα». Αυτό το τίποτα με καταδιώκει σε όλη μου τη ζωή. 

Δεν άλλαξε καθόλου μέσα στα χρόνια;
Άλλαξε περιέργως, γιατί από τότε που πέθανε ακούω τη φωνή της και πιάνω το χέρι της. 

Φοράς τη βέρα της;
Ναι, και το άλλο δαχτυλίδι είναι της αδελφής μου που πέθανε.

Αυτοί οι δύο θάνατοι τι σημαίνουν; 
Ο θάνατος της μάνας μου δεν μου άφησε καμία τύψη. Της αδελφής μου μου άφησε. Προσπάθησα να τη φροντίσω καλύτερα και αρνιόταν. Και με πήραν μια μέρα από ένα νοσοκομείο και μου είπαν πέθανε. 

Και γιατί έχεις τύψεις;
Γιατί μου έλεγε ότι θέλει την παρέα μου και εγώ της έλεγα να βγει έξω, να πάμε σ' ένα καφενείο και δεν ήθελε. Δεν είχε παιδιά. Κανείς στην οικογένειά μας δεν ήθελε παιδιά, μόνο η μάνα μου ήθελε. Επτά χρόνια βασανιζόταν να κάνει παιδί.

Ο θάνατος σε απασχολεί σαν γενική σκέψη;
Σαν ανυπαρξία.

Φοβάσαι;
Πάρα πολύ. Και άλλοτε καθόλου. Δεν μπορώ να πιάσω την έννοια του δεν υπάρχω.

Υπάρχει αυτή η έννοια;
Δεν μπορώ να καταλάβω τι είναι να μην υπάρχεις, το τίποτα. Αυτό με βασανίζει πολύ. Τι πάει να πει τίποτα; Η ανυπαρξία δεν χωράει στο μυαλό μου. Αν σου πω ότι αύριο δε θα υπάρχει τίποτα; Εν τέλει, αναγκάζεσαι, γιατί αλλιώς δεν μπορείς να ζήσεις. Νομίζω κανείς δεν μπορεί να αποφύγει αυτή τη σκέψη.

Κλαις συχνά;
Ναι.

Και παλιότερα ή μεγαλώνοντας;
Έκλαιγα πάντα. Όταν γυρίζω σπίτι μου βάζω κάτι και ακούω ή το πρωί και μου αρέσει να κλαίω.

Με τι κλαις;
Με το 2ο βαλς του Σοστακόβιτς. 

Θυμάσαι κάτι ή σου δημιουργεί ένα συγκινησιακό φορτίο;
Δεν θυμάμαι τίποτα. Ακούω αυτή τη μουσική επειδή η μουσική ανέκαθεν με στήριξε, με βοήθησε. Ακούω αυτό το βαλς και με πιάνουν τα κλάματα.

Κλαίς και με ποιήματα, με ανθρώπους; 
Όχι καθόλου. Με μουσικές.

Κλαις για έναν χαμένο έρωτα, ας πούμε;
Ναι. Να σου πω κάτι περίεργο; Θα κλάψω για έναν χαμένο έρωτα αλλά πάλι ακούγοντας μουσικές.

Έχεις κλάψει περισσότερο για έρωτες ή για φίλους που έχεις χάσει;
Δεν έχω χάσει φίλους. Έχω χάσει κάποιους ανθρώπους που μου στάθηκαν και γνώρισα κάτω από περίεργες συνθήκες και ξαφνικά έμαθα ότι πεθάναν, έμεινα ξερή γιατί ήταν συγκινητικοί άνθρωποι και μετά ακούγοντας μια μουσική έβαλα τα κλάματα, είναι ένα όχημα. 

Έχεις κλάψει ποτέ για κάτι που έχεις γράψει;
Ναι, και μάλιστα λέγοντάς το κάθε φορά συγκινούμαι και έχω βαρεθεί να το λέω αυτό το ποίημα, αλλά κάθε φορά που το διαβάζω σε κάποιο στίχο μού έρχονται κλάματα. 

laina ex 4Θες να μου πεις ποιο είναι;
«Η ταβέρνα της Τζαμάικα». Υπάρχουν κι άλλα ποιήματα, που έχω γελάσει διαβάζοντάς τα ξανά και λέω, μπράβο ρε. 

Γελάς εύκολα;
Χαμογελάω εύκολα. Με διάφορα. 

Ο χαμένος έρωτας τι είναι δηλαδή; 
Κοίτα, ένας χαμένος έρωτας είναι μια βαθιά πληγή για μένα.

Τα σπρώχνει όλα αυτά πέρα ο χρόνος;
Και τα σπρώχνει και τα φέρνει. 

Έχεις γυρίσει πίσω ποτέ;
Δεν γυρνάω γιατί είμαι εγωίστρια.

Είσαι εγωίστρια ή φοβάσαι;
Είμαι αφάνταστα εγωίστρια.

Πες μου την πιο εγωιστική πράξη ενάντια στον εαυτό σου.
Να θέλω κάποιον πολύ και να του γυρνάω το κεφάλι, να φεύγω.

Έχεις αντίβαρο σ' αυτό;
Έχω τους φίλους μου, οι οποίοι μου εξηγούν ή μου δικαιολογούν τα πράγματα που έκανα.

Υπάρχει κάτι που βαριέσαι όταν σου λένε οι φίλοι σου;
Έχω βαρεθεί να μου λένε πρόσεχε τον εαυτό σου.

Σε εκνευρίζει;
Δεν ξέρω τι σημαίνει. Να σηκωθώ το πρωί, να πιώ τρία ποτήρια νερό, να τρέμω, να σκέφτομαι «έχω γράψει την προηγούμενη νύχτα ένα κείμενο για την κατάθλιψη». Δεν ξέρω τι σημαίνει «πρόσεχε τον εαυτό σου», ούτε το «καλή συνέχεια» ξέρω τι σημαίνει. Τι πάει να πει, δεν ξέρω.

alt

Έχουν φύλο οι σκέψεις;
Όχι. Καταρχήν, δεν το ξέρεις καν. Μπορεί να διαβάσεις ένα ποίημα και να μην καταλάβεις αν το έχει γράψει άντρας ή γυναίκα. Και αυτές οι ανοησίες περί γυναικείας ποίησης είναι γελοία πράγματα. Γιατί έχει βγει ποτέ κανένα βιβλίο που να λέει αντρική ποίηση; 

Μήπως έχει να κάνει με το να εντοπίσουμε τις γυναίκες ποιήτριες; 
Πιθανώς αλλά καλό είναι να μην το χαρακτηρίζεις, λες για την Κέιτ Κόλβιτς, η γυναικεία γλυπτική; γιατί θα το πεις αυτό; Δεν κρύβεται εδώ ένας μικρός υποβιβασμός; Όχι απλώς δεν έχει σημασία το φύλο, αλλά μερικές φορές είναι προκλητικά αντίθετο, όπως στον Ρόμπερτ Λόουελ ή την Τζόις Μανσούρ ή στον Ιβάν Γκολ και έχω να σου πω και ποιήματα που δεν ξέρεις να μου πεις αν είναι άντρας ή γυναίκα αυτός που τα έγραψε. 

Θέλεις να μιλήσουμε για τη μοναξιά; 
Με ενδιαφέρει πολύ.

Με ενδιαφέρει η μοναξιά. Με ενδιαφέρει ένας άνθρωπος που ζει μόνος. Με ενδιαφέρει να φτάσει κάποιος στο ακραίο σημείο της μοναξιάς.

Σου αρέσει να είσαι μόνη σου;
Κυρίως, ναι.

Αλλά είσαι άτομο κοινωνικό με έναν τρόπο…
Βεβαίως, ναι.

Τι υπερτερεί;
Δεν υπερτερεί τίποτα. Υπάρχουν φορές που θέλω απόλυτη ησυχία, που θέλω να εξασφαλίσω μια ήρεμη μοναξιά. Σκέπτομαι, δουλεύω, ακούω πολλή μουσική. Με ενδιαφέρει η μοναξιά. Με ενδιαφέρει ένας άνθρωπος που ζει μόνος. Με ενδιαφέρει να φτάσει κάποιος στο ακραίο σημείο της μοναξιάς.

Αυτό προϋποθέτει μια αυτονομία;
Αυτό προϋποθέτει ένα θάρρος κατ’ αρχήν, βεβαίως αυτονομία, αλλά δεν λείπει η χαρά όταν βλέπεις τους άλλους, αλλά κατά βάθος θέλεις να είσαι μόνος.

Αυτό έχει σχέση με το ότι δεν έχεις παιδιά; Το σκέφτηκες ποτέ;
Όταν έφτασα στην ηλικία των σαράντα το σκέφτηκα. Δεν θα έκανα ποτέ, θα υιοθετούσα ίσως, το μωρό που του αλλάζεις πάνες, δεν με αφορά. 

Όμως έχεις σχέση με τους νέους ανθρώπους. Σου αρέσουν;
Αν είναι ενδιαφέροντες. Δεν μπορώ ούτε να σνομπάρω ούτε να υπερηφανεύομαι που είμαι μεγαλύτερή τους. Μπορεί να έχουν ένα πιο έξυπνο μυαλό από μένα, ένα πιο ευφάνταστο μυαλό και παίρνω από αυτούς. Οι νέοι, δεν ξέρω, με κυνηγάνε λίγο…

Γιατί έχεις ενδιαφέρον, δεν το ξέρεις;
Όχι, δεν το πιστεύω, ούτε το ξέρω.

Αυτό το λες γιατί δεν αγαπάς τον εαυτό σου;
Τον αγαπάω πολύ τον εαυτό μου. Δεν νομίζω όμως ότι έχω κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 

altΤι σημαίνει «ιδιαίτερο ενδιαφέρον» σε έναν άνθρωπο;
Μια παραξενιά που δεν την έχω. Δεν είμαι παράξενος άνθρωπος. Είμαι ένας άνθρωπος που κάθε μέρα υποφέρει.

Από τι; Από τον εαυτό του;
Και από το έξω και από το μέσα. Δεν μπορώ να το εξηγήσω.

Τι είναι αυτό που σε ενοχλεί έξω;
Η ασχήμια.

Αισθητικά;
Ναι, εδώ είμαι απολύτως ελιτίστρια. Με ενδιαφέρει η ομορφιά. Και παράλληλα τη φοβάμαι. Ως κάτι εφήμερο.

Δεν πιστεύεις ότι η ομορφιά είναι κάτι διαρκές;
Όχι. Αυτό που αντικρύζω σαν ομορφιά είναι εντελώς εφήμερο και αυτή είναι η ομορφιά της ομορφιάς.

Αυτός όμως ο πίνακας απέναντί μας, που σου αρέσει, έχει μια ομορφιά που δεν τελειώνει.
Εδώ με αφόπλισες αλλά δεν μιλάω γι’ αυτήν, δεν μιλάω για την ομορφιά της τέχνης, μιλάω γιατί φοβάμαι την ομορφιά απέναντί μου, δεν μπορώ να τη χειριστώ. Όταν έρχεται κάποιος όμορφος δίπλα μου φεύγω, φοβάμαι.

Μου λες ότι η ομορφιά είναι δυσβάσταχτη. Και η ασχήμια;
Απαράδεκτη.

Τα κείμενα είναι ωραία;
Ναι, βέβαια, κάποια είναι ωραία.

Τα φοβάσαι;
Όχι. 

Άρα φοβάσαι έναν κόσμο… 
Που έχει ύπαρξη.

Ένα από τα πράγματα που με γοητεύει απίστευτα είναι η φωνή, μπορεί ν' ακούσω τη φωνή ενός ανθρώπου και να τον ερωτευθώ αυτόματα. Δεν με ενδιαφέρει αν είναι άντρας ή γυναίκα, με ενδιαφέρει ότι άκουσα αυτήν τη φωνή. 

Έχεις κάνει μια προσπάθεια να νικήσεις αυτόν τον φόβο;
Έκανα προσπάθεια αλλά δεν κράτησε πολύ.

Ποιος είναι ο πιο ωραίος άνθρωπος που έχεις γνωρίσει;
Κάθε τόσο και αυτό αλλάζει με την ηλικία. Άλλο βλέπουμε στα είκοσι, άλλο στα πενήντα. Ένα από τα πράγματα που με γοητεύει απίστευτα είναι η φωνή, μπορεί ν' ακούσω τη φωνή ενός ανθρώπου και να τον ερωτευθώ αυτόματα. Δεν με ενδιαφέρει αν είναι άντρας ή γυναίκα, με ενδιαφέρει ότι άκουσα αυτήν τη φωνή. 

Γράφεις τώρα;
Ναι, θες να σου διαβάσω ένα; Γιατί προσπαθώ να γράψω κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτά που έχω γράψει μέχρι τώρα. 

Διαφορετικό ως προς τι;
Το ύφος, επαναλαμβάνω, είναι το περιεχόμενο. Αυτό είναι τελείως διαφορετικό από ό,τι έχεις διαβάσει από εμένα. Δεν έχω ξαναγράψει τέτοιο.

ο χειρότερος εφιάλτης, είπε
φαντάσου, είπε, να μάθεις ξαφνικά
εκεί που κάθεσαι, να μάθεις
να σου πουν δηλαδή αυτοί οι καριόληδες
ότι οι πιο πολύτιμες στιγμές σου
τα μέρη και οι άνθρωποι
δεν έχουν φύγει 
ούτε πεθάνει
αλλά, χειρότερα,
δεν έχουν υπάρξει ποτέ
κόλαση, είπε
αυτό είναι κόλαση˙
αλλά και τώρα πάλι βλέπω πράγματα ανύπαρκτα
εκεί που κάθομαι τα βλέπω
τώρα
καταλαβαίνεις;
πέφτω στον πειρασμό να φαντάζομαι
τι βλέπεις; είπα, πες μου κάτι ανύπαρκτο που βλέπεις
να, είπε, έναν τάρανδο
έναν τάρανδο να κατεβαίνει τον δρόμο
και περασμένο στο αυτί του ένα σκουλαρίκι
α, είπα, εντάξει,
αυτό υπάρχει.

* Η ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ είναι δημοσιογράφος.

→ Το ποίημα «ο χειρότερος εφιάλτης» είναι ανέκδοτο και προέρχεται από την επερχόμενη ποιητική συλλογή της Μαρίας Λαϊνά.


ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΛΑΪΝΑ

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θανάσης Χατζόπουλος: «Οι αόρατοι εχθροί είναι οι χειρότεροι»

Θανάσης Χατζόπουλος: «Οι αόρατοι εχθροί είναι οι χειρότεροι»

Μιλήσαμε με τον Θανάση Χατζόπουλο, ποιητή και μεταφραστή, παιδοψυχίατρο και ψυχαναλυτή παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου του «Πανδημία και περιοριστικά μέτρα – Ο ψυχισμός απέναντι στον θάνατο και στους περιορισμούς του» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

Γιώργος Γιαννακόπουλος: «Ο άνθρωπος έχει μια σχέση βαθιά με τις ευφυείς μηχανές»

Γιώργος Γιαννακόπουλος: «Ο άνθρωπος έχει μια σχέση βαθιά με τις ευφυείς μηχανές»

Συνέντευξη με τον Γιώργο Γιαννακόπουλο με αφορμή το βιβλίο του «Τεχνητή νοημοσύνη: Μια διακριτική απομυθοποίηση» (εκδ. ΡΟΠΗ).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ο Γιώργος Γιαννακόπουλος είναι διδάκτορας τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) με περισσότερα από 15 χρόνια σχετι...

Νίκος Παναγιωτόπουλος: «Θέλησα να δώσω λόγο στους αποκλεισμένους από τη δημόσια θέα»

Νίκος Παναγιωτόπουλος: «Θέλησα να δώσω λόγο στους αποκλεισμένους από τη δημόσια θέα»

Μιλήσαμε με τον καθηγητή κοινωνιολογίας Νίκο Παναγιωτόπουλο με αφορμή την πρόσφατη έκδοση των έργων που έγραψε ή διηύθυνε, «Οι αφανείς – κοινωνιολογία των λαϊκών τάξεων στην Ελλάδα» και «Οι πολίτες μιλούν για την Ελλάδα», από τις εκδόσεις Πεδίο. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ