Ιουλίτα Ηλιοπούλου: «Μια βραδιά με ευαισθησία, ποιότητα, πνευματικότητα»

Για δωδέκατη συνεχή χρονιά το Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη στην οδό Πολυγνώτου 9-11 στην Πλάκα φιλοξενεί την Ορχήστρα των Χρωμάτων για δέκα Δευτέρες γεμάτες «λογοτεχνία και μουσική», τις οποίες εμπνεύστηκε και επιμελείται η ποιήτρια Ιουλίτα Hλιοπούλου.

Ο φετινός θεματικός κύκλος ασχολείται με την «Πέμπτη Εποχή»...

...και έχει εμπνευστεί από τα «Παράθυρα στην Πέμπτη Εποχή», μια ενότητα ποιημάτων από την ποιητική συλλογή «Προσανατολισμοί» του Οδυσσέα Ελύτη. Η «Πέμπτη Εποχή», λοιπόν, πραγματεύεται μια διαφορετική –εκτός χρόνου– εποχή. Αποτελεί μια αναφορά στην παιδικότητα και στην αναζήτησή της, κατά την οποία δημιουργούνται οι καταβολές που θα αναπτυχθούν για όλη τη ζωή του ανθρώπου. Αφορά, όμως, και μια άλλη, κρυμμένη αλήθεια, έναν μυστικό χρόνο, κατά τον οποίο ευαισθητοποιείται κανείς ιδιαίτερα, και αυτό αποτελεί σημαντική στιγμή που καθορίζει τη μετέπειτα ζωή του ανθρώπου.

Και με ποιον τρόπο συνδυάζετε τα παραπάνω με την Ορχήστρα των Χρωμάτων; Πώς «παντρεύετε» δηλαδή τη λογοτεχνία με τη μουσική;

Για κάθε βιβλίο που έχουμε επιλέξει, αναθέτουμε σε έναν συνθέτη να γράψει πρωτότυπη μουσική, αφού φυσικά έχει διαβάσει το έργο. Το κείμενο συνήθως δεν είναι αυτούσιο, αλλά κολάζ, το οποίο διατηρεί τη νοηματική ενότητα του συνολικού έργου και ταυτόχρονα αφήνει να φανεί το ύφος του συγγραφέα, καθώς και ο τρόπος εξέλιξης της πλοκής. Η απαγγελία του κειμένου γίνεται από έναν ηθοποιό.

Πώς προέκυψε η ιδέα;

Προερχόμενη από τον χώρο της λογοτεχνίας και ευρισκόμενη στο διοικητικό συμβούλιο της Ορχήστρας των Χρωμάτων, που χάρη στον Γιώργο Κουρουπό ξέρει να συνδυάζει τη μουσική με τις άλλες τέχνες, ήταν φυσικό να αναζητήσω αυτό τον δρόμο. Ξέρετε, με κούραζε όταν η μουσική σε διάφορες εκδηλώσεις, όπως π.χ. σε λογοτεχνικές βραδιές, λειτουργούσε ως γέφυρα ή «χαλί», ενώ ταυτόχρονα κάποιος διάβαζε απλώς αποσπάσματα, αλλά όχι το σύνολο, ή μία ενότητα του βιβλίου. Η μουσική, η οποία δεν είχε γραφεί για το συγκεκριμένο έργο, μπορεί να ταίριαζε ή όχι. Το αποτέλεσμα ίσως να ήταν συμπαθητικό, αλλά δεν διερευνούσε την οργανική σχέση που μπορεί να υπάρχει μεταξύ των δύο τεχνών. Η μουσική που γράφουν οι συνθέτες για το «Λογοτεχνία και Μουσική» άλλοτε συμπλέκεται με κάθε λέξη, άλλοτε απαντά στον λόγο, άλλοτε δρα αυτόνομα και άλλοτε παράλληλα, αλλά πάντοτε έρχεται σε διάλογο με το έργο.

Τι προσφέρει μια τέτοια βραδιά στο κοινό;

 Στην Ελλάδα όλοι επικαλούνται τον πολιτισμό, συνήθως χωρίς αντίκρισμα.

Προσφέρει μια βραδιά με ευαισθησία, ποιότητα, πνευματικότητα... Δίνει το έναυσμα για να επανέλθει ο αναγνώστης μόνος του στο βιβλίο ή την αφετηρία για να αποκτήσει σχέση με αυτό. Η μουσική ευαισθητοποιεί συναισθηματικά περισσότερο, ίσως, από τον λόγο. Η παράσταση όχι μόνο γνωρίζει στον ακροατή ένα κείμενο, αλλά τον ταξιδεύει σε έναν κόσμο, σε μια ατμόσφαιρα, ώστε να αναζητήσει τη δική του σχέση με τον συγγραφέα ή τον συνθέτη.

Τι κατάφερε ο θεσμός στα δώδεκα χρόνια της ύπαρξής του;

Κατάφερε να έχει ένα φανατικό, σταθερό κοινό, που διευρύνεται ανάλογα με το θέμα της εκάστοτε εκδήλωσης. Κατάφερε να αγαπήσει τις δυσκολίες του χώρου –που δεν αποτελεί αίθουσα συναυλιών– και να μας κινητοποιήσει να βρούμε λύσεις, ώστε να ευαισθητοποιήσουμε και, αν θέλετε, να εντυπωσιάσουμε τον ακροατή μέσα από μια λιτότητα μέσων, μέσα από την ουσία, και όχι μέσα από τη φαντασμαγορία. Ο χώρος, που έχει πολύ καλή ακουστική, έχει γίνει για εμάς μια ζεστή αγκαλιά.

Υπάρχουν, όμως, και στόχοι που δεν επιτεύχθηκαν;

Δεν καταφέραμε να ηχογραφήσουμε αυτές τις συναυλίες και να έχουμε ακόμα πυκνότερη δραστηριότητα, καθώς αυτό δεν μας το επιτρέπουν τα οικονομικά μας. Αν και οι εκδηλώσεις μας είναι αυτοχρηματοδοτούμενες, τα λειτουργικά έξοδα –βάσει του ιδρυτικού της ορχήστρας– καταβάλλονται από το Υπουργείο Πολιτισμού. Αυτά, όμως, δεν καταβάλλονται ούτε τακτικά ούτε πάντα στην ώρα τους, με αποτέλεσμα στο παρελθόν οι μουσικοί να είχαν μείνει για πολλούς μήνες απλήρωτοι. Αυτά συνέβησαν και σε καιρούς που δεν υπήρχαν αντικειμενικές δυσκολίες, όπως η σημερινή. Δεν ξέρω κατά πόσο όλοι όσοι βρέθηκαν στα ηνία του Υπουργείου Πολιτισμού είχαν τη γνώση και την ευαισθησία να κατανοήσουν το θέμα του σύγχρονου πολιτισμού και να τον ενισχύσουν. Όλοι επικαλούνται την Ελλάδα και τον πολιτισμό, αλλά στην πράξη συχνά δεν υπάρχει κανένα αντίκρισμα αυτών που λέγονται συνήθως προεκλογικά.

Πάρις Κωνσταντινίδης