«Η δική μου προσέγγιση είναι να μη χρησιμοποιώ ανδρικά ή γυναικεία κλισέ, να αποφεύγω την ηδονοβλεπτική ματιά προς τα θύματα, να δίνω λόγο σε όσους/όσες δεν διαθέτουν» μας είπε η Χίλντα Παπαδημητρίου με αφορμή το μυθιστόρημά της «Κομπολόι στο χώμα» (εκδ. Μεταίχμιο).
Συνέντευξη στον Σόλωνα Παπαγεωργίου
Στο νέο μυθιστόρημα της Χίλντας Παπαδημητρίου Κομπολόι στο χώμα (εκδ. Μεταίχμιο), κεντρική ηρωίδα είναι η αστυνόμος Αΐντα Μητροπούλου, που στις πρώτες σελίδες φτάνει στο παλιό εργοστάσιο δίσκων της Columbia στη Ριζούπολη, όπου έχουν εντοπιστεί ανθρώπινα οστά. Αυτή είναι η αρχή μιας σκοτεινής υπόθεσης στην οποία θα συναντήσουμε δολοφονημένες σεξεργάτριες, αστυνόμους Ρομά, τον παλιό μας γνώριμο Χάρη Νικολόπουλο και την ξεχασμένη ιστορία μιας πόλης.
Μιλήσαμε με τη συγγραφέα για το βιβλίο της, τους ήρωές της, νέους και βετεράνους, τα έμφυλα θέματα που θίγει, την αντιμετώπιση των Ρομά, αλλά και τις σχολές αστυνομικής μυθοπλασίας που προτιμά η ίδια.
Την Αΐντα, την κεντρική ηρωίδα του Κομπολογιού, την έχουμε ξαναδεί στο προηγούμενο μυθιστόρημά σας, αλλά αυτή τη φορά έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ ο Χάρης Νικολόπουλος, ο κλασικότερος ήρωάς σας, τη βοηθάει. Πώς προέκυψε η ανάγκη για αλλαγή προσώπων; Γιατί η Αΐντα είναι ο «σωστός» άνθρωπος για αυτή την υπόθεση;
Ο Χάρης Νικολόπουλος έφυγε από το Σώμα με εθελουσία έξοδο ήδη από το 2010. Επέστρεψε στην Αθήνα για την πλοκή του Ένοχου αλλά ως ύποπτος, όχι ως ερευνητής. Ακολουθώντας το παράδειγμα του Ίαν Ράνκιν, θέλω ο χρόνος να περνάει και για τους ήρωές μου, να μεγαλώνουν μαζί με μένα και τους αναγνώστες.
Η Αΐντα ζητάει τη βοήθειά του κι εκείνος την προσφέρει, λόγω της εμπειρίας του και της διάθεσής του να συμπαρασταθεί στις φίλες και τους φίλους του. Αλλά δεν σκοπεύει να επιστρέψει στην αστυνομία. Και οι σκελετοί της Columbia απαιτούσαν μια ενδελεχή αστυνομική έρευνα. Επιπλέον, λόγω της ηλικίας και του ιδιόμορφου χαρακτήρα της, η Αΐντα είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα της Αθήνας του 2016.
Από τις πρώτες κιόλας σελίδες φαίνεται πως η επιλογή του συγκεκριμένου φόντου για την ιστορία σας δεν ήταν τυχαία. Γράφετε για τις αποχωρήσεις στελεχών της αστυνομίας που σημειώνονται με την αλλαγή της κυβέρνησης το 2015. Θα λέγαμε, όμως, πως από την αρχή κιόλας, επιχειρείτε μια σύνδεση με το παρελθόν, κυρίως μέσω του συμβόλου του εργοστασίου της Columbia. Γιατί επιλέξατε την Ελλάδα της Κρίσης ως σκηνικό; Πώς βοηθά ώστε να αποκρυσταλλωθούν οι θεματικές σας;
Από το πρώτο μου βιβλίο με ενδιέφερε να αναφερθώ στην πάλαι ποτέ κραταιά δισκογραφική/μουσική βιομηχανία, έτσι έγραψα για το κλείσιμο των δισκάδικων και των ανεξάρτητων δισκογραφικών, όπως και των αμιγώς μουσικών/ενημερωτικών ραδιοφωνικών σταθμών. Τώρα ήρθε η σειρά της Columbia, που ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα της αποβιομηχάνισης της χώρας τη δεκαετία του ’90.
Γράφω κοινωνικό-πολιτικό αστυνομικό μυθιστόρημα, στα βιβλία μου το έγκλημα δεν διαπράττεται σε ουδέτερο χρόνο και χώρο, αλλά σχετίζεται άμεσα με τις εκάστοτε κοινωνικοπολιτικές συνθήκες.
Νομίζω ότι η κρίση είχε σκάσει πάνω μας ήδη από το 2007, και δεν την έχουμε ξεπεράσει ακόμα. Δεν ήταν μόνο τα μνημόνια που μας τσάκισαν, ήταν το τέλος της ελπίδας και η αποσύνθεση αξιών και ηθικών επιλογών. Γράφω κοινωνικό-πολιτικό αστυνομικό μυθιστόρημα, στα βιβλία μου το έγκλημα δεν διαπράττεται σε ουδέτερο χρόνο και χώρο, αλλά σχετίζεται άμεσα με τις εκάστοτε κοινωνικοπολιτικές συνθήκες.
Η Αΐντα αντιμετωπίζει σε κάποια σημεία την υποτίμηση από τους συναδέλφους της, αλλά και από άντρες που μπλέκουν στην υπόθεση. Στην ιστορία οι γυναίκες πέφτουν θύματα, όπως οι σεξεργάτριες που βρίσκονται δολοφονημένες. Στην αστυνομική μυθοπλασία συναντάμε συχνά από τη μία «μάτσο» ήρωες, από την άλλη γυναίκες του τύπου femme fatale, μια απεικόνιση κάπως παρωχημένη. Εσείς πώς προσεγγίσατε το έμφυλο ζήτημα;
Ασχολούμαι με το γυναικείο κίνημα από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, δεν αμφέβαλα ποτέ ότι η πατριαρχία καλά κρατεί και παρά τους επιφανειακούς εξωραϊσμούς η θέση των γυναικών παραμένει δύσκολη, κυρίως των φτωχών και περιθωριοποιημένων, των μεταναστριών ακόμα περισσότερο. Ο ρόλος της femme fatale στην αστυνομική μυθοπλασία έχει αναλυθεί συστηματικά την τελευταία εικοσαετία από τους/τις θεωρητικούς του είδους, είναι θέμα μιας μεγάλης συζήτησης.
Νιώθω κοντά στην ελληνική σχολή των Μαρή και Μάρκαρη, αφού αυτοί ήταν οι πρώτες και καθοριστικές αναγνώσεις μου
Η δική μου προσέγγιση είναι να μη χρησιμοποιώ ανδρικά ή γυναικεία κλισέ, να αποφεύγω την ηδονοβλεπτική ματιά προς τα θύματα, να δίνω λόγο σε όσους/όσες δεν διαθέτουν, τις ηλικιωμένες και τις μετανάστριες, τις Ρομά και σεξεργάτριες, τις εξαρτημένες και τις άστεγες. Γιατί έτσι μόνο σχηματίζουμε μια σαφή εικόνα της σημερινής Αθήνας.
Έχει ενδιαφέρον επίσης ο τρόπος που προσεγγίζετε τη σχέση των Ρομά με την Αστυνομία, με μια ματιά κάπως ανατρεπτική. Ένας ήρωας, ο Γιώργος, είναι Ρομά που εργάζεται στο Αστυνομικό Σώμα, αλλά δεν μαρτυράει στους συναδέλφους του την ταυτότητά του. Μιλήστε μας λίγο για την επιλογή αυτού του θέματος.
Το 2025 μετέφρασα το Darktown του Τόμας Μόλλαν (εκδ. Πόλις), και συνειδητοποίησα ότι οι λευκοί ρατσιστές του Νότου των ΗΠΑ, τη δεκαετία του 1940 και μετά, μιλούσαν και περιέγραφαν τους μαύρους όπως αναφερόμαστε εμείς, σήμερα, στους Ρομά. Έμαθα πολλές πληροφορίες για τους νέους Ρομά από μια φίλη που δουλεύει σε Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στους Αγίους Αναργύρους, διάβασα πολλή λογοτεχνία και μερικές μελέτες για το θέμα, όπως τον Θάνατο ενός ταξιδιώτη του Didier Fassin, (μτφρ. Μανώλης Πιμπλής, εκδ. Πόλις), που κυκλοφόρησε λίγο μετά τη δολοφονία δύο νεαρών Ρομά «δι’ ασήμαντον αφορμή». Ζήτησα και τη συμβουλή ενός στελέχους της ελληνικής αστυνομίας. Και φαίνεται ότι η επικαιρότητα ή με κυνηγάει ή την κυνηγάω, γιατί πριν από ένα εξάμηνο διάβασα ότι η κυβέρνηση σκέφτεται να ιδρύσει ένα σώμα Ρομά αστυφυλάκων.
Υπάρχουν τόσες «σχολές» αστυνομικής μυθοπλασίας. Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη στην οποία αισθάνεστε πιο κοντά;
Νιώθω κοντά στην ελληνική σχολή των Μαρή και Μάρκαρη, αφού αυτοί ήταν οι πρώτες και καθοριστικές αναγνώσεις μου, αλλά και στην αμφισβητούμενη από πολλούς κριτικούς Μεσογειακή των Καμιλέρι, Μονταλμπάν, Αλέξις Ραβέλο και Κάρμε Ριέρα, στην οποία, αυθαιρετώντας ίσως, εντάσσω νεότερους Γάλλους και Γαλλίδες συγγραφείς από τη Μασσαλία και τη Νίκαια (Μισέλ Πεντινελί). Συγχρόνως, νιώθω βαθιά επηρεασμένη από τους πρωτοπόρους πολιτικοποιημένους Σκανδιναβούς Σγεβάλ & Βαλέε και τον Χένινγκ Μάνκελ. Τέλος, θαυμάζω πολλές συγγραφείς της αγγλοσαξονικής σχολής όπως η Μινέτ Γουόλτερς, η Ρουθ Ρέντελ και η Πατρίσια Κόρνγουελ.
Ασχολείστε διεξοδικά με το είδος του αστυνομικού, τόσο ως συγγραφέας, αλλά και ως αρθρογράφος, αναγνώστρια κλπ. Πώς βλέπετε την εξέλιξή του στην Ελλάδα; Ποιες τάσεις κυριαρχούν – μήπως συνδέεται με κάποιον τρόπο η δική σας μυθοπλασία με κάποια από αυτές;
Η ελληνική αστυνομική μυθοπλασία διαιρείται σε πολλές σχολές, που όλες είναι ενδιαφέρουσες εφόσον η γραφή των συγγραφέων είναι δουλεμένη. Η έκρηξη του αστυνομικού στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία ήταν αναμενόμενη παρότι υπερβολική, κατά την άποψή μου. Αλλά ο Μεγάλος Τιμονιέρης είχε πει «αφήστε όλα τα λουλούδια να ανθίσουν», και ποια είμαι εγώ να φέρω αντίρρηση στον Μάο Τσε Τουνγκ;
Στα βιβλία που παίζει μεγάλο ρόλο η ποπ κουλτούρα του 20ού και του 21ου αιώνα, ίσως γι’ αυτό θαύμαζα πολύ τον Σέργιο Γκάγκα και τον Μάρκο Κρητικό.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Χίλντα Παπαδημητρίου γεννήθηκε το 1957 στην Καλλιθέα. Σπούδασε νομικά και για μία εικοσαετία είχε ένα δισκάδικο στη Νέα Σμύρνη. Από το 1995 ασχολείται επαγγελματικά με τη μετάφραση λογοτεχνίας και δοκιμίων για την τέχνη και την ιστορία των πολιτικών κινημάτων. Έχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων: Percival Everett, John Barth, Joyce Carol Oats, Dashiell Hammett, Jonathan Coe, Bob Dylan, Leonard Cohen, Ian Rankin, Graeme McCray Burnet, κ.ά.
Από το 2011 γράφει μια σειρά αστυνομικών μυθιστορημάτων (Για μια χούφτα βινύλια, Έχουνε όλοι κακούς σκοπούς, Η συχνότητα του θανάτου, Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, όλα στις εκδόσεις Μεταίχμιο). Διηγήματά της έχουν συμπεριληφθεί στη σειρά Ελληνικά Εγκλήματα 5, 6 και 7 (Καστανιώτης), Ο πρώτος σταθμός (Μεταίχμιο), κ.ά. Έχει γράψει δύο μουσικές μονογραφίες (Beatles, Clash, εκδ. Απόπειρα), και δύο δοκίμια, για την ιστορία του φεμινιστικού κινήματος (Το φάντασμα μιας δεκαετίας, εκδ. Δελφίνι) και για το φλίπερ (Multiball: οχτώ κείμενα για το φλίπερ, εκδ. Αλεξάνδρεια). Είναι τακτική συνεργάτης της ιστοσελίδας για το βιβλίο bookpress.gr και της μουσικής ιστοσελίδας mic.gr.
