D.M.-1

Το δεύτερο βιβλίο του Διονύση Μαρίνου «Η Τελευταία Πόλη»’ (Γαβριηλίδης, 2012) εξελίσσεται στη Βοσνία την εποχή του εμφυλίου πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Είναι το οδοιπορικό μας οικογένειας –πατέρας, μητέρα, και ένα μικρό παιδί– μέσα από τα ερείπια της ίδιας τους της χώρας προς την θάλασσα, που προσφέρει μια ουτοπική ελπίδα διαφυγής. Αφήγημα λιτό, σκληρό, ανθρωποκεντρικό, μας προκαλεί για μια συζήτηση με τον συγγραφέα του.

Του Δημήτρη Αργασταρά

Διονύση, γιατί διάλεξες τη Βοσνία και τον εκεί πόλεμο ;

H παγκόσμια λογοτεχνία είναι γεμάτη από πολεμικά μυθιστορήματα. Από τον Τολστόι έως τον μεσοπόλεμο του Χέμινγουεϊ και του Ρεμάρκ και από τις θηριωδίες των Ναζί έως την παράλογη εισβολή στο Βιετνάμ. Ο κατάλογος είναι μακρύς και περιλαμβάνει πολλές ετερόκλητες φωνές. Από την άλλη, τα Βαλκάνια είναι ένας τόπος ιδιαίτερος, εσωστρεφής, κατάσπαρτος από ιστορίες αίματος και αλληλεγγύης. Η Βοσνία και όσα συνέβησαν στην πρώην ενωμένη Γιουγκοσλαβία είναι κοντά μας, χρονικά και τοπικά. Έστω και εξ αντανακλάσεως βιώσαμε κι εμείς το ραγδαίο θρυμμάτισμα μιας χώρας σε μικρά κομμάτια και την καταλυτική επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης. Είδαμε να ξαναφτιάχνονται σύνορα, να αλλάζει η γεωπολιτική της ευρύτερης περιοχής. Εν μέρει μας πήραν κι εμάς τα σκάγια.

Υπάρχουν κοινά στοιχεία ανάμεσα στο βιβλίο και σε αληθινά περιστατικά που ήρθαν σε γνώση σου; Αν ναι, μπορείς να μας δώσεις κάποια παραδείγματα;

Σαφώς το έναυσμα για τη συγγραφή της «Τελευταίας Πόλης» ήταν ιστορίες που μου διηγήθηκαν άνθρωποι που έζησαν το πόλεμο στο πετσί τους. Άκουσα την εκδοχή των Σέρβων, των Κροατών, των Βόσνιων, άκουσα ακόμα και τον ήχο των ρημαγμένων κτηρίων και την αντάρα της θάλασσας. Αρχικά με… κάλεσε το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, όμως, όσο περισσότερο εισχωρούσα σ’ αυτό το πηγάδι του μίσους και του αλληλοσπαραγμού, τόσο συνειδητοποιούσα ότι χρειαζόμουν «άλλα» εργαλεία για να αναπτύξω την ιστορία μου. Άνθρωποι που έφυγαν από τα σπίτια τους, που εκτοπίστηκαν, οικογένειες που χωρίστηκαν στα δύο λόγω της καταγωγής τους, πρώην φίλοι που έγιναν ορκισμένοι εχθροί. Ο εμφύλιος πόλεμος, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εκδοχή πολέμου, είναι μια σπουδή πάνω στα όρια της ανθρώπινης σκληρότητας.

Ωστόσο, το ιστορικό πλαίσιο μπαίνει κάπως στην άκρη, εστιάζεις περισσότερο στα τραγικά πρόσωπα του βιβλίου. Μου άρεσε η σκηνή που η γυναίκα βρίσκει την βούρτσα για τα μαλλιά μαζί με τα λιγοστά απαραίτητα στον σάκο της. Ενδιαφέρεσαι όντως περισσότερο για τις ''εσωτερικές διαδρομές'' των ηρώων;

Σκοπός μου ήταν να αφηγηθώ μια ιστορία, αλλά όχι να κάνω μια αφήγηση της Ιστορίας. Ο κίνδυνος της δεύτερης εκδοχής είναι προφανής. Οι ιστορικές συνθήκες φυσικά υπάρχουν στο βάθος του κάδρου, όμως το κύριο μέλημά μου ήταν οι μικρές λεπτομέρειες των ηρώων. Θα έλεγα μάλιστα πως δεν πρόκειται καν για ήρωες, αλλά για αρχέτυπα αντι-ηρώων. Η βούρτσα που αναφέρεις είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα ζευγάρι παπούτσια, μια χαλασμένη κονσέρβα, η σκιά που κάνει η κουρασμένη πλάτη ενός ανθρώπου. Αυτά τα μικρά πράγματα ήταν που ήθελα να φέρω στην επιφάνεια. Ο μικρόκοσμος μιας απεχθούς πραγματικότητας. Η εσωτερική θερμοκρασία μιας φευγαλέας σκέψης, ενός εφιάλτη που επανέρχεται, το όνειρο της σωτηρίας που ξεμακραίνει.  

Πιστεύεις πως οι ακραίες καταστάσεις μπορούν να αλλάξουν τον άνθρωπο;

Αυτό που ονομάζουμε μεταιχμιακή προσωπικότητα δεν είναι τίποτα περισσότερο από το «αρνητικό» της καθημερινής φορεσιάς μας. Με εξαίρεση τις σχιζότυπες, αντικοινωνικές και παθολογικές περιπτώσεις, που δεν μας αφορούν στο συγκεκριμένο σημείο, όλοι οι υπόλοιποι κινούμαστε πάνω σε αυτό το οριακό σχοινί. Ανάμεσα στη λογική και στην ολική κατάρρευσή της. Το πέρασμα από τη μια κατάσταση στην άλλη δεν είναι αναίμακτο. Κάτι αφήνεις πίσω, μια καινούργια εκδοχή εαυτού εμφανίζεται στο προσκήνιο. Χάνοντας τις σταθερές του κοινωνικού βίου, η αλλαγή είναι θεμελιώδης και συντριπτική. Ποτέ δεν θα γίνεις ξανά, αυτός που ήσουν.

Το βιβλίο σου με έκανε να αναρωτηθώ πώς θα μπορούσε κανείς να διατηρήσει την ανθρωπιά του, όταν όσα θεωρούσε σταθερά και δεδομένα ανατρέπονται; Αυτό είναι ένα επίκαιρο ερώτημα και για εμάς, στις μέρες μας. Τελικά, το να χάσει κανείς τις ανθρώπινες αξίες του, το να εξαγριωθεί, είναι μονόδρομος;

Δεν ξέρω αν υπάρχει φάρμακο που να διατηρεί την ανθρώπινη οντότητα εντός μας. Όντως το ερώτημα είναι κάτι παραπάνω από επίκαιρο. Αν ο εξανδραποδισμός και η εξαχρείωση είναι ο μόνος δρόμος που οφείλουμε να ακολουθήσουμε, τότε είναι σαν να πετάμε αβασάνιστα, στο καλάθι των αχρήστων, αιώνες πολιτισμού, κατακτήσεις του ανθρώπου από την Αναγέννηση και εντεύθεν. Υπάρχει μια σταθερή πλατφόρμα ανθρώπινης εμπειρίας πάνω στην οποία οφείλουμε να πατήσουμε. Να αντισταθούμε στη βαρβαρότητα, αυτό είναι το χρέος μας και πρέπει να το κάνουμε παντί τρόπω. Ακόμα και αν ξέρουμε πως ο αγώνας είναι από χέρι χαμένος.

D.M.-2Ένας στρατιώτης τούς ρωτά «είστε με εκείνους ή με εμάς;» Και η οικογένεια μόλις συνειδητοποιεί πώς δεν έχει κάτσει να σκεφτεί τα στρατόπεδα και την θέση της μέσα σε αυτά. Σε έναν πόλεμο, δεν πρέπει να διαλέγουμε στρατόπεδο, να παίρνουμε θέση;

Η απάντηση που δίνει η οικογένεια στο βιβλίο είναι χαρακτηριστική γιατί υποδηλώνει την απώλεια της ταυτότητάς τους. Οι προσωπικότητές τους, το παρελθόν έχουν υποστεί έναν άγριο βιασμό. Το κέντρο βάρους τους ολισθαίνει προς ένα ανεξερεύνητο χάος. Δεν προλαβαίνουν να διαλέξουν στρατόπεδο. Σύμμαχός τους είναι το δέντρο που θα τους κρύψει, η καλύβα που θα τους στεγάσει, το θολό νερό που θα τους ξεδιψάσει. Ο πόλεμος –εν γένει– σε αναγκάζει να πάρεις θέση ακόμα και αν δεν το επιθυμείς. Ακόμα και αν βλέπεις ανάγλυφο τον παραλογισμό και την ανηθικότητα. Νομίζω πως σε αυτές τις καταστάσεις, οριακές όπως τις σκιαγράφησα προηγουμένως, ο άνθρωπος γίνεται ενεργούμενο και όχι πρωταγωνιστής. Εξουσιάζεται από τις ζωώδεις παρορμήσεις του. Ξέρω, είναι μια σκληρή αλήθεια, ωστόσο είναι η πιο πιθανή αλήθεια. 

Πολλοί ξαφνιάστηκαν με το τέλος του βιβλίου. Χωρίς να το αποκαλύψουμε, θα λέγαμε πως το χαρακτηρίζει ιδιαίτερη σκληρότητα, πως δεν είναι happy end. Ένα σχόλιο για αυτό;

Το τέλος του βιβλίου υποσημειώνει με τρόπο εμφατικό την μετεξέλιξη του κεντρικού ήρωα σε κάτι «άλλο». Μέσα του πιστεύει πως προβαίνει σε μια πράξη αλληλεγγύης ιδιαίτερης υφής. Σώζει καταστρέφοντας, αυτό που είναι καταδικασμένο να αφανιστεί. Ενεργεί ως ένας μικρός Θεός θεωρώντας πως είναι η ύστατη (ίσως και η μοναδική) δυνατότητα που έχει για να επέμβει στο προδιαγεγραμμένο σενάριο της ζωής. Αυτό που συμβαίνει στην «Τελευταία Πόλη» είναι ένα μυθιστορηματικό τέλος. Φευ, η ίδια η ζωή έχει να επιδείξει σκληρότερες επιφάνειες.

Υπάρχουν επόμενα συγγραφικά σχέδια σε εξέλιξη;

Υπάρχουν και είναι εν πολλοίς αντικρουόμενα. Ένα μυθιστόρημα βρίσκεται σε εξέλιξη, τα ποιήματα μαζεύονται επικίνδυνα, το ένα πεδίο τροφοδοτεί και αντιμάχεται το άλλο. Πιστεύω πως μετά το καλοκαίρι θα έχω καταλήξει ποιο δρόμο θα ακολουθήσω.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τάκης Καμπύλης: «Από τη χαρά μας ότι ακουγόμαστε, κάνουμε εκπτώσεις σ' αυτά που λέμε»

Τάκης Καμπύλης: «Από τη χαρά μας ότι ακουγόμαστε, κάνουμε εκπτώσεις σ' αυτά που λέμε»

Μιλήσαμε με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Τάκη Καμπύλη με αφορμή το δεύτερο βιβλίο του, τ...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

5 λεπτά με τον Γιώργο Πολυμενάκο

5 λεπτά με τον Γιώργο Πολυμενάκο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιώργος Πολυμενάκος με αφορμή το μυθιστόρημα «Σημείο εξόδου ένα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Απόπειρα. 

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε τούτο το δεύτερο βιβλίο σας; Θυμάστε το αρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Μια παράσταση βασισμένη στα «Κόκκινα Φανάρια» του Αλέκου Γαλανού, στο CARTEL Τεχνοχώρος, στο Παλιό Μηχανουργείο στην περιοχή του Ρέντη (που έχει παραχωρηθεί από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση). Κάθε Σάββατο & Κυριακή στις 21.00 και κάθε Δευτέρα στις 20.00 (από τη Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου)

Επιμέλεια: B...

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Το επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Κριτική πολλά και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιβλία, τόσο τίτλοι μεταφρασμένης και ελληνικής λογοτεχνίας, όσο και δοκίμια, μελέτες κ.ά. Δείτε τα αναλυτικά στο άρθρο που ακολουθεί. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Σήμερα, 24 Ιανουαρίου 2022, συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας για πάντα στραμμένους τους προβολείς στην πολυβραβευμένη διαδρομή του στην Έβδομη Τέχνη. Λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών η εκδήλωση «Αφιέρωμα στο Θόδωρο Αγγελόπουλο» που είχε προγρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ