D.M.-1

Το δεύτερο βιβλίο του Διονύση Μαρίνου «Η Τελευταία Πόλη»’ (Γαβριηλίδης, 2012) εξελίσσεται στη Βοσνία την εποχή του εμφυλίου πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Είναι το οδοιπορικό μας οικογένειας –πατέρας, μητέρα, και ένα μικρό παιδί– μέσα από τα ερείπια της ίδιας τους της χώρας προς την θάλασσα, που προσφέρει μια ουτοπική ελπίδα διαφυγής. Αφήγημα λιτό, σκληρό, ανθρωποκεντρικό, μας προκαλεί για μια συζήτηση με τον συγγραφέα του.

Του Δημήτρη Αργασταρά

Διονύση, γιατί διάλεξες τη Βοσνία και τον εκεί πόλεμο ;

H παγκόσμια λογοτεχνία είναι γεμάτη από πολεμικά μυθιστορήματα. Από τον Τολστόι έως τον μεσοπόλεμο του Χέμινγουεϊ και του Ρεμάρκ και από τις θηριωδίες των Ναζί έως την παράλογη εισβολή στο Βιετνάμ. Ο κατάλογος είναι μακρύς και περιλαμβάνει πολλές ετερόκλητες φωνές. Από την άλλη, τα Βαλκάνια είναι ένας τόπος ιδιαίτερος, εσωστρεφής, κατάσπαρτος από ιστορίες αίματος και αλληλεγγύης. Η Βοσνία και όσα συνέβησαν στην πρώην ενωμένη Γιουγκοσλαβία είναι κοντά μας, χρονικά και τοπικά. Έστω και εξ αντανακλάσεως βιώσαμε κι εμείς το ραγδαίο θρυμμάτισμα μιας χώρας σε μικρά κομμάτια και την καταλυτική επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης. Είδαμε να ξαναφτιάχνονται σύνορα, να αλλάζει η γεωπολιτική της ευρύτερης περιοχής. Εν μέρει μας πήραν κι εμάς τα σκάγια.

Υπάρχουν κοινά στοιχεία ανάμεσα στο βιβλίο και σε αληθινά περιστατικά που ήρθαν σε γνώση σου; Αν ναι, μπορείς να μας δώσεις κάποια παραδείγματα;

Σαφώς το έναυσμα για τη συγγραφή της «Τελευταίας Πόλης» ήταν ιστορίες που μου διηγήθηκαν άνθρωποι που έζησαν το πόλεμο στο πετσί τους. Άκουσα την εκδοχή των Σέρβων, των Κροατών, των Βόσνιων, άκουσα ακόμα και τον ήχο των ρημαγμένων κτηρίων και την αντάρα της θάλασσας. Αρχικά με… κάλεσε το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, όμως, όσο περισσότερο εισχωρούσα σ’ αυτό το πηγάδι του μίσους και του αλληλοσπαραγμού, τόσο συνειδητοποιούσα ότι χρειαζόμουν «άλλα» εργαλεία για να αναπτύξω την ιστορία μου. Άνθρωποι που έφυγαν από τα σπίτια τους, που εκτοπίστηκαν, οικογένειες που χωρίστηκαν στα δύο λόγω της καταγωγής τους, πρώην φίλοι που έγιναν ορκισμένοι εχθροί. Ο εμφύλιος πόλεμος, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εκδοχή πολέμου, είναι μια σπουδή πάνω στα όρια της ανθρώπινης σκληρότητας.

Ωστόσο, το ιστορικό πλαίσιο μπαίνει κάπως στην άκρη, εστιάζεις περισσότερο στα τραγικά πρόσωπα του βιβλίου. Μου άρεσε η σκηνή που η γυναίκα βρίσκει την βούρτσα για τα μαλλιά μαζί με τα λιγοστά απαραίτητα στον σάκο της. Ενδιαφέρεσαι όντως περισσότερο για τις ''εσωτερικές διαδρομές'' των ηρώων;

Σκοπός μου ήταν να αφηγηθώ μια ιστορία, αλλά όχι να κάνω μια αφήγηση της Ιστορίας. Ο κίνδυνος της δεύτερης εκδοχής είναι προφανής. Οι ιστορικές συνθήκες φυσικά υπάρχουν στο βάθος του κάδρου, όμως το κύριο μέλημά μου ήταν οι μικρές λεπτομέρειες των ηρώων. Θα έλεγα μάλιστα πως δεν πρόκειται καν για ήρωες, αλλά για αρχέτυπα αντι-ηρώων. Η βούρτσα που αναφέρεις είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα ζευγάρι παπούτσια, μια χαλασμένη κονσέρβα, η σκιά που κάνει η κουρασμένη πλάτη ενός ανθρώπου. Αυτά τα μικρά πράγματα ήταν που ήθελα να φέρω στην επιφάνεια. Ο μικρόκοσμος μιας απεχθούς πραγματικότητας. Η εσωτερική θερμοκρασία μιας φευγαλέας σκέψης, ενός εφιάλτη που επανέρχεται, το όνειρο της σωτηρίας που ξεμακραίνει.  

Πιστεύεις πως οι ακραίες καταστάσεις μπορούν να αλλάξουν τον άνθρωπο;

Αυτό που ονομάζουμε μεταιχμιακή προσωπικότητα δεν είναι τίποτα περισσότερο από το «αρνητικό» της καθημερινής φορεσιάς μας. Με εξαίρεση τις σχιζότυπες, αντικοινωνικές και παθολογικές περιπτώσεις, που δεν μας αφορούν στο συγκεκριμένο σημείο, όλοι οι υπόλοιποι κινούμαστε πάνω σε αυτό το οριακό σχοινί. Ανάμεσα στη λογική και στην ολική κατάρρευσή της. Το πέρασμα από τη μια κατάσταση στην άλλη δεν είναι αναίμακτο. Κάτι αφήνεις πίσω, μια καινούργια εκδοχή εαυτού εμφανίζεται στο προσκήνιο. Χάνοντας τις σταθερές του κοινωνικού βίου, η αλλαγή είναι θεμελιώδης και συντριπτική. Ποτέ δεν θα γίνεις ξανά, αυτός που ήσουν.

Το βιβλίο σου με έκανε να αναρωτηθώ πώς θα μπορούσε κανείς να διατηρήσει την ανθρωπιά του, όταν όσα θεωρούσε σταθερά και δεδομένα ανατρέπονται; Αυτό είναι ένα επίκαιρο ερώτημα και για εμάς, στις μέρες μας. Τελικά, το να χάσει κανείς τις ανθρώπινες αξίες του, το να εξαγριωθεί, είναι μονόδρομος;

Δεν ξέρω αν υπάρχει φάρμακο που να διατηρεί την ανθρώπινη οντότητα εντός μας. Όντως το ερώτημα είναι κάτι παραπάνω από επίκαιρο. Αν ο εξανδραποδισμός και η εξαχρείωση είναι ο μόνος δρόμος που οφείλουμε να ακολουθήσουμε, τότε είναι σαν να πετάμε αβασάνιστα, στο καλάθι των αχρήστων, αιώνες πολιτισμού, κατακτήσεις του ανθρώπου από την Αναγέννηση και εντεύθεν. Υπάρχει μια σταθερή πλατφόρμα ανθρώπινης εμπειρίας πάνω στην οποία οφείλουμε να πατήσουμε. Να αντισταθούμε στη βαρβαρότητα, αυτό είναι το χρέος μας και πρέπει να το κάνουμε παντί τρόπω. Ακόμα και αν ξέρουμε πως ο αγώνας είναι από χέρι χαμένος.

D.M.-2Ένας στρατιώτης τούς ρωτά «είστε με εκείνους ή με εμάς;» Και η οικογένεια μόλις συνειδητοποιεί πώς δεν έχει κάτσει να σκεφτεί τα στρατόπεδα και την θέση της μέσα σε αυτά. Σε έναν πόλεμο, δεν πρέπει να διαλέγουμε στρατόπεδο, να παίρνουμε θέση;

Η απάντηση που δίνει η οικογένεια στο βιβλίο είναι χαρακτηριστική γιατί υποδηλώνει την απώλεια της ταυτότητάς τους. Οι προσωπικότητές τους, το παρελθόν έχουν υποστεί έναν άγριο βιασμό. Το κέντρο βάρους τους ολισθαίνει προς ένα ανεξερεύνητο χάος. Δεν προλαβαίνουν να διαλέξουν στρατόπεδο. Σύμμαχός τους είναι το δέντρο που θα τους κρύψει, η καλύβα που θα τους στεγάσει, το θολό νερό που θα τους ξεδιψάσει. Ο πόλεμος –εν γένει– σε αναγκάζει να πάρεις θέση ακόμα και αν δεν το επιθυμείς. Ακόμα και αν βλέπεις ανάγλυφο τον παραλογισμό και την ανηθικότητα. Νομίζω πως σε αυτές τις καταστάσεις, οριακές όπως τις σκιαγράφησα προηγουμένως, ο άνθρωπος γίνεται ενεργούμενο και όχι πρωταγωνιστής. Εξουσιάζεται από τις ζωώδεις παρορμήσεις του. Ξέρω, είναι μια σκληρή αλήθεια, ωστόσο είναι η πιο πιθανή αλήθεια. 

Πολλοί ξαφνιάστηκαν με το τέλος του βιβλίου. Χωρίς να το αποκαλύψουμε, θα λέγαμε πως το χαρακτηρίζει ιδιαίτερη σκληρότητα, πως δεν είναι happy end. Ένα σχόλιο για αυτό;

Το τέλος του βιβλίου υποσημειώνει με τρόπο εμφατικό την μετεξέλιξη του κεντρικού ήρωα σε κάτι «άλλο». Μέσα του πιστεύει πως προβαίνει σε μια πράξη αλληλεγγύης ιδιαίτερης υφής. Σώζει καταστρέφοντας, αυτό που είναι καταδικασμένο να αφανιστεί. Ενεργεί ως ένας μικρός Θεός θεωρώντας πως είναι η ύστατη (ίσως και η μοναδική) δυνατότητα που έχει για να επέμβει στο προδιαγεγραμμένο σενάριο της ζωής. Αυτό που συμβαίνει στην «Τελευταία Πόλη» είναι ένα μυθιστορηματικό τέλος. Φευ, η ίδια η ζωή έχει να επιδείξει σκληρότερες επιφάνειες.

Υπάρχουν επόμενα συγγραφικά σχέδια σε εξέλιξη;

Υπάρχουν και είναι εν πολλοίς αντικρουόμενα. Ένα μυθιστόρημα βρίσκεται σε εξέλιξη, τα ποιήματα μαζεύονται επικίνδυνα, το ένα πεδίο τροφοδοτεί και αντιμάχεται το άλλο. Πιστεύω πως μετά το καλοκαίρι θα έχω καταλήξει ποιο δρόμο θα ακολουθήσω.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με την Κωνσταντίνα Γιαχαλή

5 λεπτά με την Κωνσταντίνα Γιαχαλή

Πέντε λεπτά με μία συγγραφέα. Σήμερα η Κωνσταντίνα Γιαχαλή, με αφορμή το μυθιστόρημά της «Ποτέ δεν ξέρεις», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Βρισκόμαστε στα ανέμελα χρόνια του 2004, όταν η Ελλάδα «νικούσε». Τι σημαίν...

Παντελής Μπουκάλας: «Η μαρτυρία τους είναι μαρτυρία της νοοτροπίας των προγόνων μας»

Παντελής Μπουκάλας: «Η μαρτυρία τους είναι μαρτυρία της νοοτροπίας των προγόνων μας»

Μια συνομιλία με τον Παντελή Μπουκάλα για τη δημώδη ποίηση, την πρόσληψή της από τους μεταγενέστερους ποιητές και την ένταξή της στις πηγές ιστορικής πληροφορίας, με αφορμή την κυκλοφορία του τέταρτου τόμου της σειράς «Πιάνω γραφή να γράψω... Δοκίμια για το Δημοτικό Τραγούδι»: «Ο έρως και το έθνος. Οι φυλές, οι θρησ...

Νίκος Σιδέρης: «Χρειάζεται συναισθηματική ευθύνη» – Με αφορμή το «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον»

Νίκος Σιδέρης: «Χρειάζεται συναισθηματική ευθύνη» – Με αφορμή το «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον»

Από την ωμή ναρκισσιστική απαίτηση στο έντεχνο αίτημα: «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαβαίνοντας υπόψη και τον άλλον». Μια συζήτηση με τον ψυχίατρο - ψυχαναλυτή Νίκο Σιδέρη με αφορμή το τελευταίο βιβλίο του που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Της Ελένης Κορόβηλα

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ