5 λεπτά με την Κατερίνα Κουρή: «Ο εαυτός δεν είναι κάτι κλειδωμένο στο μυαλό μας»

Το μυθιστόρημά σας Ο κάτοικος του καθρέφτη είχε κυκλοφορήσει για πρώτη φορά το 2002, από διαφορετικές εκδόσεις και πλέον είναι διαθέσιμο από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς αντανακλά τη σημερινή εποχή; Ποια στοιχεία του άντεξαν στον χρόνο;

Ο κάτοικος του καθρέφτη είναι ένα διαχρονικό μυθιστόρημα, πέρα από μια ωραία ιστορία και τοιχογραφία μιας ολόκληρης εποχής στην Κέρκυρα, της πρώτης δεκαετίας μετά τον Πόλεμο. Που σημαίνει ότι τα θέματά του είναι απ’ αυτά που δεν εξαντλούνται, που δεν παλιώνουν με τον χρόνο. Που απασχολούν και θα απασχολούν τον άνθρωπο, αγγίζοντάς τον βαθιά. Κι είναι με τέτοιο τρόπο δοσμένα ώστε να προσφέρονται για πολλαπλές αναγνώσεις, αντανακλάσεις κι αναγωγές σε άλλα επίπεδα ή άλλες εποχές. Δεν είναι τυχαίο που το εν λόγω βιβλίο χρησιμοποιεί το πολύσημο σύμβολο του Καθρέφτη. Μαζί με το θέμα του Έρωτα και του Θανάτου, είναι το θέμα του εαυτού, που για τον σημερινό Κόσμο, είναι έννοια-κλειδί για την πορεία του ανθρώπου. Κι αυτό το κάνει και επίκαιρο.

Γιατί, όπως και η ίδια η επιστήμη αποφαίνεται, αντίθετα με όσα πιστεύαμε τότε που ο χρόνος κυλούσε αργά, έξω και μέσα μας, η εικόνα του εαυτού μας έχει γίνει αόρατη. Έχει χαθεί μέσα στον ταραγμένο Κόσμο της δικής μας εποχής, που μεταβάλλεται κι αλλάζει με τη χαοτική πολυπλοκότητα των νέων τεχνολογιών, με αστραπιαία ταχύτητα, και με την Ιστορία που έρχεται απ’ έξω απρόβλεπτη, βίαιη, φρικιαστική να απειλήσει, να αφανίσει, όχι μόνο τις χώρες, αλλά και την ίδια μας την ύπαρξη.

Ο εαυτός, όμως, δεν είναι κάτι κλειδωμένο στο μυαλό μας. Δεν είναι απλά το αποτέλεσμα, αλλά και ο κατασκευαστής των διαδραματιζομένων. Διαπλέκεται διαπροσωπικά, μάλιστα, κι αντλεί νόημα από ιστορικές συγκυρίες που κάποτε διαμόρφωσαν συλλογικές αξίες. Μπορεί να γίνει συμπαραστάτης μας, ένας γενναίος αφηγητής της ιστορίας μας. Να μας δώσει μια νέα εικόνα, που θα μας συνδέσει με τις ρίζες της Προέλευσής μας και τον σκοπό του Μέλλοντός μας. Μεταβολίζοντας το Παρελθόν με τη Μνήμη σε ζωντανό Παρόν, να μας συνδέσει με το Πεπρωμένο μας. Κι αυτή είναι η μεγάλη μας ελπίδα για να βγούμε από τον λαβύρινθο του καιρού μας και να αναλάβουμε την προσωπική και συλλογική μας ευθύνη.

Η πλοκή ή οι χαρακτήρες θεωρείτε ότι είναι οδηγός σας, όταν γράφετε;

Πρώτα το θέμα, μετά οι χαρακτήρες -που μπορεί να είναι ένας τόπος- κι ύστερα η πλοκή.

Ανάμεσα στη πραγματικότητα και στην επινόηση, που γέρνει η πλάστιγγα; 

Ως καλλιτέχνης, θα ήθελα να πω στην επινόηση. Όμως, ζω συνειδητά «εν τω κόσμω», αφουγκράζομαι βαθιά την ανθρώπινη ύπαρξη στις περιπέτειες αυτού του κόσμου και υπηρετώ με αφοσίωση την Τέχνη του Μυθιστορήματος, που σημαίνει πως σέβομαι ισόποσα την ποίηση της ζωής. Προσπαθώ να ισορροπώ την πλάστιγγα.

Ο κάτοικος του καθρέφτη, στη μυθιστορία του, ασχολείται με το θέμα του Έρωτα και του Θανάτου, θίγει θέματα που αφορούν τη Μορφή και την Ουσία, το Είναι και Φαίνεσθαι.

Λένε ότι ένα μεγάλο μυθιστόρημα χρειάζεται ένα μεγάλο θέμα. Ποιο θα λέγατε ότι είναι το βαθύτερο θέμα στο δικό σας μυθιστόρημα;

Το Μυθιστόρημα ασχολείται με τα θέματα της ύπαρξης. Από τα μεγάλα υπαρξιακά, ως κάθε θέμα που απασχολεί και αγγίζει βαθιά τον άνθρωπο. Ο λόγος είναι «να μην ξεχαστεί το ανθρώπινο Είναι». Γι’ αυτό και η αξία του βρίσκεται στην αποκάλυψη κρυμμένων όψεων και δυνατοτήτων της ανθρώπινης ύπαρξης. Δηλαδή, στη φανέρωση αυτών που βρίσκονται κρυμμένα μέσα μας και τις εν δυνάμει δυνατότητες. Ο κάτοικος του καθρέφτη, στη μυθιστορία του, ασχολείται με το θέμα του Έρωτα και του Θανάτου, θίγει θέματα που αφορούν τη Μορφή και την Ουσία, το Είναι και Φαίνεσθαι. Το βαθύτερό του θέμα, όμως, είναι αυτό της αναζήτησης του Εαυτού, της αναζήτησης ταυτότητας στη μακρά πορεία ενηλικίωσης, μορφοποίησης κι εξατομίκευσης. Κι αυτό αναδεικνύεται και με τον τρόπο της αρχιτεκτονικής δομής του.

Έχετε συγγραφέα πρότυπο κάποιον που θεωρείτε δάσκαλό σας;

Δάσκαλος για μένα ήταν η καλή Λογοτεχνία. Βούτηξα σ’ αυτήν πολύ νωρίς. Όπως καταπιάστηκα και με τη γραφή πολύ νωρίς. Σίγουρα κατά καιρούς θα αγαπούσα κάποιους συγγραφείς περισσότερο από κάποιους άλλους και ασφαλώς θα υπήρξαν επιρροές. Ωστόσο, συγκεκριμένο δάσκαλο-πρότυπο δεν είχα, όταν ασχολήθηκα με την Τέχνη του Μυθιστορήματος σοβαρά. Ανήκω, πάντως, σε αυτούς που πιστεύουν πως: «Poeta nascitur, non fit», «Ο ποιητής γεννιέται, δεν κατασκευάζεται».

Δυο λόγια για τη συγγραφέα

Η Κατερίνα Κουρή σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας Οδοντιατρική. Λόγω των ιδιαίτερων συγκυριών και προτεραιοτήτων της εποχής (αντιδικτατορικοί αγώνες, εξέγερση Πολυτεχνείου, Μεταπολίτευση), μετείχε ενεργά στο τότε φοιτητικό κίνημα και αργότερα σε κινήματα πολιτικά, κοινωνικά και ειρήνης. Ως επιστήμονας και πολίτης, είχε ενεργή και πολύχρονη πορεία σε χώρους και δομές Υγείας, Παιδείας και Πολιτισμού, ενώ φορές και από θέσεις ευθύνης στον σχεδιασμό ειδικών πολιτικών τους.

Έγραψε μικρά διηγήματα και δοκίμια, άρθρα, κριτική σε λογοτεχνικές στήλες, περιοδικά και εφημερίδες, ασχολήθηκε με την παρουσίαση βιβλίων ποίησης και λογοτεχνίας, για να αφοσιωθεί τελικά στη μυθιστορηματική γραφή. Έχει εκδώσει το μυθιστόρημα Η Ύβρις είναι της νύχτας (εκδόσεις Βακχικόν 2023). Ο Κάτοικος του Καθρέφτη κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Λιβάνη το 2002 και επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.