5 λεπτά με την Κλεονίκη Δρούγκα

Εντός της συλλογής διηγημάτων σας εμφανίζονται διάφορα πρόσωπα, ένας μαθητής που δέχεται bullying, μια έγκυος γυναίκα που βρίσκεται σε δίλημμα για το αν θα κρατήσει το παιδί της, ένα κακοποιός που κλέβει ένα αμάξι κ.ά. Ποια στοιχεία ενώνουν τους ήρωές σας μεταξύ τους;

Το νήμα που ενώνει τους ήρωες των διηγημάτων είναι η εσωτερική τους πάλη, η ανάγκη τους για επιλογή και η στάση που διατηρούν σε κρίσιμες καμπές της ζωής τους. Όλοι οι Χαρακτήρες βρίσκονται σε καταστάσεις που δοκιμάζουν τα όριά τους, την ηθική και την αντοχή τους. Ένα ακόμα κοινό στοιχείο είναι η αμφισημία τους. Κανείς τους δεν είναι απόλυτα καλός ή κακός· είναι ανθρώπινοι, με αδυναμίες, φόβους και ελπίδες και οι ιστορίες τους δεν είναι απλώς περιγραφές γεγονότων, αλλά εμβαθύνσεις στην ψυχολογία τους και στις αποφάσεις που καλούνται να πάρουν.

Σε πολλές από τις ιστορίες σας, όσα διακυβεύονται δεν γίνονται αντιληπτά παρά μονάχα στο τέλος. Πώς εξηγείται αυτή η επιλογή; Έχει να κάνει με κάποια άποψή σας για την «αλήθεια», που ως όρος αναφέρεται αρκετά στη σύνοψη του οπισθόφυλλου;

Η επιλογή σχετίζεται με την ίδια τη φύση της «αλήθειας», όπως την αντιλαμβάνομαι στη ζωή και τη λογοτεχνία. Η αλήθεια σπάνια αποκαλύπτεται άμεσα· κρύβεται πίσω από παρεξηγήσεις, φόβους, προκαταλήψεις ή ακόμα και την καθημερινότητα που αποσπά την προσοχή λόγω των καταιγιστικών ρυθμών της. Όπως και στη ζωή, έτσι και στις ιστορίες μου η πλήρης εικόνα δεν δίνεται εξαρχής. Οι ήρωες κινούνται σε μια πραγματικότητα που γι’ αυτούς και για τον/την αναγνώστη/τρια φαίνεται αρχικά ασαφής ή αποσπασματική. Αυτή η αφηγηματική τεχνική αντανακλά τη δυναμική της ανθρώπινης εμπειρίας: σπάνια κατανοούμε αμέσως τη σημασία όσων μας συμβαίνουν και μόνο εκ των υστέρων μπορούμε να συνδέσουμε τις λεπτομέρειες και να δούμε την πλήρη εικόνα.

Όλα τα διηγήματα της συλλογής είναι σύντομα και ορισμένα, μάλιστα, έχουν εξαιρετικά μικρή έκταση, μικρότερη της μιας σελίδας. Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας που ασχολείται με τη «μικρή φόρμα»;

Η μεγαλύτερη δυσκολία στη «μικρή φόρμα» είναι η οικονομία λόγου. Ο συγγραφέας πρέπει να χωρέσει έναν ολόκληρο κόσμο σε ελάχιστες λέξεις, να αποδώσει Χαρακτήρες, συναισθήματα και ατμόσφαιρα χωρίς την πολυτέλεια της εκτενούς περιγραφής. Κάθε λέξη μετράει, κάθε πρόταση πρέπει να εξυπηρετεί τον σκοπό της αφήγησης.

Μια άλλη πρόκληση είναι η δημιουργία νοήματος και έντασης μέσα σε αυτό το περιορισμένο πλαίσιο, καθώς δεν υπάρχει χώρος για περιττές σκηνές ή υποπλοκές. Ο/Η συγγραφέας οφείλει να επιλέξει προσεκτικά το σημείο εισόδου και εξόδου της ιστορίας, να αιχμαλωτίσει τον/την αναγνώστη/τρια από την πρώτη γραμμή και να του/της αφήσει κάτι να σκεφτεί ακόμα και μετά την τελευταία. Συχνά, αυτό που δεν λέγεται είναι εξίσου σημαντικό με αυτό που γράφεται. Ο/Η αναγνώστης/τρια καλείται να συμπληρώσει τα κενά, να διαβάσει ανάμεσα στις γραμμές και να ανακαλύψει το κρυμμένο βάθος πίσω από την επιφανειακή απλότητα.

Όπως μια κάμερα μπορεί να επιλέξει να δείξει ή να κρύψει κάτι, έτσι και η γραφή μπορεί να καθοδηγήσει τον/την αναγνώστη/τρια μέσα από εστιασμένες λεπτομέρειες, αφήνοντας χώρο για την προσωπική του/της ερμηνεία.

Έχετε ασχοληθεί εκτενώς και με τον κινηματογράφο. Η τέχνη αυτή επηρέασε με κάποιον τρόπο τα λογοτεχνικά σας γραπτά;

Η κινηματογραφική αφήγηση έχει μια ιδιαίτερη αίσθηση ρυθμού και οικονομίας, κάτι που ταιριάζει απόλυτα στη μικρή φόρμα. Οι σκηνές πρέπει να είναι δυνατές και λειτουργικές, όπως ακριβώς συμβαίνει και σε ένα σενάριο, όπου κάθε στιγμή εξυπηρετεί την εξέλιξη της ιστορίας. Αυτή η συνειδητή προσέγγιση στη δομή και το «μοντάζ» των αφηγηματικών στοιχείων καθορίζει και τη δική μου λογοτεχνική τεχνική. Όπως μια κάμερα μπορεί να επιλέξει να δείξει ή να κρύψει κάτι, έτσι και η γραφή μπορεί να καθοδηγήσει τον/την αναγνώστη/τρια μέσα από εστιασμένες λεπτομέρειες, αφήνοντας χώρο για την προσωπική του/της ερμηνεία.

Η επινόηση δίνει φωνή στις αλήθειες που δεν λέγονται εύκολα

Ανάμεσα στα αληθινά γεγονότα και την επινόηση, πού γέρνει η πλάστιγγα;

Η πλάστιγγα γέρνει προς την επινόηση, αλλά πατάει γερά πάνω στην αλήθεια. Ακόμα και όταν γράφω καθαρή μυθοπλασία, υπάρχει πάντα ένας πυρήνας αληθινών εμπειριών, συναισθημάτων ή καταστάσεων που με εμπνέουν. Δεν πρόκειται απαραίτητα για προσωπικά βιώματα, αλλά για εικόνες και στιγμές που έχω συναντήσει στη ζωή ή έχω παρατηρήσει στους άλλους. Αυτά τα στοιχεία, όμως, δεν παραμένουν ατόφια – μετασχηματίζονται, ανασυντίθενται και αποκτούν νέα υπόσταση μέσα από τη διαδικασία της γραφής.

Η επινόηση δίνει φωνή στις αλήθειες που δεν λέγονται εύκολα, ενώ η πραγματικότητα παρέχει το υλικό για να γεννηθούν ιστορίες που, αν και φανταστικές, μοιάζουν αληθινές.

Δυο λόγια για τη συγγραφέα 

Η Κλεονίκη Δρούγκα είναι πτυχιούχος Φιλοσοφικής ΑΠΘ, κάτοχος μεταπτυχιακού και διδακτορικού διπλώματος. Οι καλλιτεχνικοί προσανατολισμοί της στρέφονται σε κινηματογράφο, ποίηση, πεζογραφία. Έχει εκδώσει βιβλία επιστημονικού ενδιαφέροντος, τρεις ποιητικές συλλογές [Οκλαδόν με τον Χρόνο (2022), Ξεκάθαρο κρύο (2023), Με δανεικό μολύβι (2024)] και έχει συμμετάσχει σε ποικίλες συλλογικές εκδόσεις.

Επιστημονικά άρθρα της έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, εισηγήσεις της σε πρακτικά ελληνικών και διεθνών συνεδρίων, ποιήματα-διηγήματα σε ποικίλα ηλεκτρονικά και έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά. Έχει γράψει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους. Είναι μέλος της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης και διδάσκει Σενάριο στο Τμήμα Κινηματογράφου ΑΠΘ, στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Δημιουργική Γραφή-Σενάριο» (Π.Δ.Μ.) και στο πρόγραμμα «Συγγραφή, Επεξεργασία και Αξιολόγηση Σεναρίων» ΚΕΔΙΒΙΜ, στο οποίο είναι Ακαδημαϊκή Υπεύθυνη.