Τόνια Τσακίρη: «Η περιγραφή της αλήθειας του Μιχάλη μόνο δύναμη μπορεί να προσφέρει»

Αφηγείστε τη ζωή ενός άστεγου, του Μιχάλη Σαμόλη, με ευτυχή κατάληξη. Ποιο είναι το μήνυμα που πρέπει να πάρει κανείς από αυτήν την ιστορία; 

Ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και όμως τίποτα δεν είναι αδύνατο. Ο Μιχάλης ήταν ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, την εποχή της κρίσης τα έχασε όλα και βρέθηκε στον δρόμο με μια βαλίτσα. Όποια δυσκολία και αν σας έρθει, δεν πρέπει να παραιτηθείτε. Μπορείτε να τη ξεπεράσετε, αρκεί να βρείτε τη δύναμη μέσα σας και τον αληθινό σκοπό της ζωής σας, όπως ο Μιχάλης, που είναι να ενημερώνει τα παιδιά και όλους για τη σκοτεινή Αθήνα και πώς να αποφεύγουν αυτά τα μονοπάτια ή και αν παραστατήσουν να γνωρίζουν τις δομές και τις ΜΚΟ στις οποίες μπορεί να ζητήσουν βοήθεια. 

Μήπως προβάλλοντας μια θετική αφήγηση, παροτρύνονται, άθελά σας, άνθρωποι να αφεθούν και να βγουν στον δρόμο;

Η εξιστόρηση της ζωής του Μιχάλη Σαμόλη περιλαμβάνει πολλά δυσάρεστα γεγονότα και πώς κατάφερε να τα ξεπεράσει, με στόχο να εμπνεύσει τους αναγνώστες, να τους ταρακουνήσει και να τους δώσει δύναμη, αισιοδοξία και να βλέπουν τους αόρατους με άλλο μάτι. Επίσης, ο Μιχάλης μπορεί να δηλώνει πλέον ευτυχισμένος, αυτό δεν σημαίνει ότι η ζωή του είναι ειδυλλιακή. Ζει ακόμη σε δύσκολες συνθήκες, όμως έχει επιλέξει να βρίσκει την ευτυχία σε μικρά πράγματα. Η περιγραφή της αλήθειας του Μιχάλη μόνο δύναμη μπορεί να προσφέρει σε όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα προκειμένου να μην βρεθούν στον δρόμο, αλλά και αν βρεθούν που σίγουρα δεν παροτρύνονται από ένα βιβλίο, μα από άλλες συνθήκες, να ξέρουν που να απευθυνθούν έτσι ώστε να ζητήσουν βοήθεια. 

Ο ήρωας της αφήγησης, ο Μιχάλης Σαμόλης, ζει σε ξενώνα αστέγων. Γιατί είναι τόσο δύσκολο για πολλούς άστεγους να φύγουν από τον δρόμο, να μην κοιμούνται έξω;

Είναι δύσκολο γιατί ο ξενώνας δεν είναι ξενοδοχείο. Υπάρχουν κανόνες και κανονισμοί που αναφέρουν ρητά ότι δεν μπορείς να καπνίζεις στο δωμάτιό σου, ότι το αλκοόλ και τα ναρκωτικά απαγορεύονται, ότι οι πόρτες κλειδώνουν κάθε βράδυ στις 10.30. Μάλιστα οι άστεγοι είναι υποχρεωμένοι να υπογράψουν ότι δεν θα παραβιάσουν τους κανόνες. Είχα και εγώ η ίδια αυτή την απορία και όταν ρώτησα τον Μιχάλη Σαμόλη μου απάντησε ότι πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στον δρόμο δεν θέλουν να ακολουθήσουν τους κανόνες.

Αυτοί που διανυκτερεύουν κάτω από τον ουρανό με τα αστέρια για μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν συνήθως ψυχολογικά προβλήματα ή έχουν εθιστεί στο αλκοόλ, στα ναρκωτικά, οπότε δεν μπορούν και δεν θέλουν να ακολουθήσουν τους κανόνες. Η περίπτωση του Μιχάλη Σαμόλη όπως και άλλων είναι διαφορετική. Είναι οι νεοάστεγοι, οι οποίοι ήταν άνθρωποι της διπλανής πόρτας, όμως η οικονομική κρίση της Ελλάδας τους ανάγκασε να βρεθούν στον δρόμο. Αυτή η κατηγορία αστέγων συνήθως βρίσκουν ξανά τα πατήματά τους.

Η Τόνια Τσακίρη γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα με τον σύζυγο και τις δύο κόρες τους. Είναι δημοσιογράφος και έχει εργαστεί σε μεγάλες εφημερίδες και ιστοσελίδες της Ελλάδας και της Αυστραλίας. Κατέχει μεταπτυχιακό «Communication & Technology» από το Brunel University στο Λονδίνο και πιστοποίηση στο coaching από το ΕΚΠΑ. Λατρεύει τα ταξίδια και τη θάλασσα, ενώ ασχολείται ενεργά με τον εθελοντισμό. Αυτό είναι το πρώτο της βιβλίο.

Τι είναι οι «Αόρατες διαδρομές»; Ποιος τις διοργανώνει και ποιος τις ακολουθεί;

Οι ξεναγήσεις (περιηγήσεις τις αποκαλεί η Σχεδία, καθώς οι οδηγοί δεν διαθέτουν πτυχίο ξεναγού) της Σχεδίας απευθύνονται σε μαθητές, τουρίστες και Αθηναίους που θέλουν να δουν ‘την άλλη πλευρά’ της πόλης τους. Αυτοί οι περίπατοι ονομάζονται ‘Αόρατες Διαδρομές’ και έχουν σχεδιαστεί για να μεταδώσουν την πραγματικότητα του κοινωνικού αποκλεισμού στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη σε όποιον ενδιαφέρεται να ακούσει.

Κατά τη διάρκεια μιας δίωρης βόλτας στο κέντρο της Αθήνας, οι συμμετέχοντες στέκονται διακριτικά κοντά και μαθαίνουν για σημαντικούς κοινωνικούς θεσμούς που λειτουργούν στην πόλη, από συσσίτια μέχρι ξενώνες, από κέντρα φιλοξενίας έως κινητές ιατρικές μονάδες. Αυτές οι υποστηρικτικές δομές έχουν αυξηθεί σε μέγεθος, σημασία και ζήτηση κατά τα χρόνια της οικονομικής και προσφυγικής κρίσης. Ο περίπατος είναι ένας τρόπος να εκπαιδεύσουν τους Αθηναίους να παρατηρούν και να αποδέχονται τους συμπολίτες τους που έχουν χτυπηθεί από τη μοίρα ή από λάθος επιλογές.

Ωστόσο, το πιο σημαντικό μέρος της περιοδείας είναι οι προσωπικές ιστορίες του ίδιου του πωλητή/οδηγού, που μοιράζεται γενναία μαζί σας τις προσωπικές του μάχες, τις μικρές νίκες και τις συντριπτικές του ήττες. Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε και εσείς τη σκοτεινή πλευρά της Αθήνας, δεν έχετε παρά να τηλεφωνήσετε στο περιοδικό Σχεδία για να κλείσετε μια θέση στον περιήγηση, η οποία μπορεί να διοργανωθεί κάθε μέρα της βδομάδας. 

Ένα πολύ σημαντικό μέσο βιοπορισμού για τους άστεγους είναι το γνωστό και αγαπητό περιοδικό Σχεδία. Ο ΜΣ μάλιστα έχει χτυπήσει και τατουάζ με τη λέξη Σχεδία, για να θυμάται πόσο σημαντική υπήρξε γι’ αυτόν. Μπορεί κάθε άστεγος να γίνει πωλητής και να συμμετέχει;

Οι πωλητές της Σχεδίας μπορεί να είναι άστεγοι, μακροχρόνια άνεργοι, γενικά άνθρωποι που ζουν και επιβιώνουν βαθιά κάτω από το όριο της φτώχειας. Υπάρχουν μικροπωλητές που κάποτε ζούσαν σε παγκάκια και τώρα έχουν μετακομίσει σε ξενώνες, ή ακόμα και σε φθηνά, ενοικιαζόμενα διαμερίσματα. Υπάρχουν ακόμη και κάποιοι που ζουν σε δικά τους, ιδιόκτητα σπίτια, αλλά δεν έχουν ρεύμα ή τρεχούμενο νερό. Όλοι αυτοί πουλάνε τη Σχεδία για να μπορέσουν να εξοικονομήσουν χρήματα για να επανασυνδέσουν τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας. Το χρονικό διάστημα που θα παραμείνουν οι πωλητές στο περιοδικό εξαρτάται από τις αντοχές και την ηλικία τους. Η διάρκεια εργασίας τους είναι ανάλογη με την ηλικία τους. Και είναι λογικό. Όσο πιο ηλικιωμένος είναι ένας πωλητής τόσο περισσότερο παραμένει γιατί είναι εξαιρετικά δύσκολη η εύρεση εργασίας σε μεγάλες ηλικίες. Υπάρχουν περίπου 20 άτομα από παλιά, και δυο-τρεις από το πρώτο τεύχος.

Ποιο είναι το σημαντικότερο μάθημα που πήρατε εσείς, προσωπικά, από την ιστορία του Μιχάλη Σαμόλη;

Ένα από τα βασικά life moto του Μιχάλη που κυριαρχεί και στο βιβλίο είναι ότι «Η ευτυχία βρίσκεται στα μικρά πράγματα και όχι στα μεγάλα», αφού ο ίδιος αν και άστεγος δηλώνει πλέον ότι είναι ευτυχισμένος. Προσπαθώ πλέον να δείχνω ευγνωμοσύνη για ό,τι έχω, να εκτιμώ την καθημερινότητά μου και να ζω κυρίως στο τώρα. 

Αν έπρεπε να παρθεί ένα μέτρο από την Πολιτεία υπέρ των Αστέγων, ποιο θα έπρεπε να είναι, κατά την άποψή σας; (στο ερώτημα αυτό απαντά κι ο ίδιος ο κ. Σαμόλης, θα θέλαμε και τη δική σας γνώμη) 

Τόνια Τσακίρη: Αν δεν υπάρξει μια ολιστική προσέγγιση το θέμα δεν πρόκειται να λυθεί. Δεν πρέπει να γεμίσει η Αθήνα με άλλους ξενώνες, αλλά να δοθεί εργασία και επίδομα στέγασης, όπως στη Φιλανδία, έτσι ώστε να ενταχθούν ξανά στην κοινωνία. Υπάρχει και στην Ελλάδα ένα παρόμοιο πρόγραμμα, αλλά δεν εφαρμόζεται σε μεγάλη κλίμακα.

Απάντηση Μιχάλη Σαμόλη: Το πιο σημαντικό και μάλιστα το νούμερο ένα στη λίστα αναγκών ενός άστεγου αποτελεί η ψυχολογική υποστήριξη. Μετά ακολουθεί το φαγητό και η στέγη. Η Πολιτεία καθώς και ΜΚΟ παρέχουν ψυχολογική βοήθεια στους αόρατους ανθρώπους, αλλά αν δεν υπάρχει ένα πιο συγκεκριμένο, ολοκληρωμένο πρόγραμμα με συνέπεια δεν πρόκειται να ορθοποδήσουν αυτοί οι άνθρωποι.