Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Νίκος Μάντζιος, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Η λίμπιντο των αγγέλων» (εκδ. Γραφή).
Επιμέλεια: Book Press
Γιατί κυριαρχεί η αντίληψη ότι τα άτομα με αναπηρία δεν έχουν σεξουαλική επιθυμία; Είναι ταμπού ή προτιμάμε να έχουμε στο μυαλό μας αυτά τα άτομα ως «αθώους, ασεξουαλικούς αγγέλους» όπως γράφετε και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου; Πώς μπορεί να αλλάξει αυτή η εσφαλμένη πεποίθηση στην κοινωνία;
Σίγουρα το θέμα της σεξουαλικότητας στην αναπηρία είναι ένα θέμα ταμπού, ειδικά στην ελληνική κοινωνία η οποία είναι βαθιά συντηρητική και υποκριτική στο ζήτημα αυτό. Τα περισσότερα από τα άτομα με αναπηρία έχουν σεξουαλική συνείδηση και ορμές, μπορούν να λειτουργήσουν μια χαρά στο κομμάτι αυτό, αλλά δεν μπορούν να το γράψουν στο μέτωπο ή να το κρεμάσουν καρτελάκι στο πέτο τους.
Οι ίδιοι δεν αισθάνονται ούτε άγγελοι ούτε ασεξουαλικοί. Εμείς τους έχουμε δώσει αυθαίρετα και από άγνοια αυτή την ετικέτα. Αισθανόμαστε αμήχανα όταν βλέπουμε άτομο με αναπηρία, ειδικά νεαρό, κι ακόμα πιο αμήχανα –που αγγίζει τα όρια της αποστροφής– όταν σκεφτόμαστε αυτά τα άτομα να κάνουν σεξ, ακόμα και να φλερτάρουν. Θεωρούμε ότι έχουν άλλα, πιο σοβαρά προβλήματα από το να σκεφτούν τον έρωτα, δηλαδή τη ζωή!
Ένα γεγονός που με χαροποιεί ιδιαίτερα είναι, ότι από τις πρώτες κιόλας μέρες της κυκλοφορίας του βιβλίου μου, άνοιξε ένας δημόσιος διάλογος γύρω από το θέμα της σεξουαλικότητας στην αναπηρία, θέμα το οποίο αγγίζεται δύσκολα και τις περισσότερες φορές επιδερμικά. Θεωρώ ότι η τέχνη –και εν προκειμένω η λογοτεχνία– έχει το πλεονέκτημα, θέματα «βαριά», όπως το συγκεκριμένο, να το περνάει πιο εύκολα στην κοινωνία, να το καθιστά πιο εύπεπτο. Συνεντεύξεις, όπως αυτή που κάνουνε, καλή ώρα, είναι επίσης μια σημαντική διαδικασία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.
Ανάπηρος δεν σημαίνει de facto και καλός άνθρωπος.
Τα τελευταία 15 χρόνια διδάσκετε σε δομές Ειδικής Αγωγής. Ποιο είναι το πρώτο στερεότυπο που καταρρίφθηκε μέσα από τη συνύπαρξή σας με άτομα με αναπηρία; Υπάρχει κάποια ιστορία που σας συντάραξε;
Καταρρίφθηκε το στερεότυπο της ομορφιάς. Το τι θεωρούμε ωραίο κορμί, είναι γονιδιακά ριζωμένο στο DNA μας. Επίσης, το στερεότυπο της καλοσύνης. Το να θεωρούμε δηλαδή ότι τα άτομα με αναπηρία ότι δεν έχουν σχέση με την αμαρτία, ότι είναι αγγελούδια. Ανάπηρος δεν σημαίνει de facto και καλός άνθρωπος. Μπορεί να είναι τόσο μ@λ@κ@ς, όσο και οποιοσδήποτε μη ανάπηρος. Η κοινωνία των αναπήρων έχει την ίδια δομή και χαρακτηριστικά όπως και ημών, των «κανονικών» ανθρώπων.
Ο θεσμός του σεξουαλικού βοηθού είναι ακόμα άγνωστος στην Ελλάδα με αποτέλεσμα, γυναίκες κυρίως, να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης και σεξουαλικής κακοποίησης.
Στη διάρκεια της 15χρονης θητείας μου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση, καθώς και στην τετράχρονη έρευνα για τη συγγραφή του μυθιστορήματος η «Λίμπιντο των αγγέλων», είδα και άκουσα πολλές ιστορίες, από αυτές που να μην κοιμάσαι τα βράδια, ούτε εσύ ούτε η συνείδησή σου. Αρχαιοελληνικές τραγωδίες που δεν τις χωράει ανθρώπου νους. Ιστορίες που «μεταβάλλουν εντός σου και τον ρυθμό του κόσμου», όπως θα έλεγε και ο καταραμένος ποιητής μας, ο Γεώργιος Βιζυηνός. Μια τέτοια, τη μεταφέρω στο μυθιστόρημά μου, βαπτισμένη βέβαια στην κολυμβήθρα της μυθοπλασίας: την ιστορία της Γαρυφαλλιάς και του γιού της, του Ελπιδοφόρου.
Έχετε πει ότι η έμπνευση για να γράψετε αυτό το βιβλίο ήρθε ύστερα από μια διάλεξη του Δημήτρη Ζώρζου για τους σεξουαλικούς βοηθούς. Στην Ελλάδα, οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξη των σεξουαλικών βοηθών και, στη χειρότερη, τους συγχέουν με τους σεξεργάτες. Πώς θα εξηγούσατε στο ευρύ κοινό την υπηρεσία των σεξουαλικών βοηθών;
Ο σεξουαλικός βοηθός είναι σεξεργάτης/τρια που κάνει μια συγκαταβατική σεξουαλική εργασία, δηλαδή πρωταρχική και απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συναίνεση, για αυτό και από τη συγκεκριμένη υπηρεσία αποκλείονται τα άτομα με βαριά νοητική υστέρηση. Παρέχει υπηρεσίες σε ΑμεΑ με σεβασμό και σε ασφαλές πλαίσιο. Η επαφή με το άτομο με αναπηρία γίνεται βάσει συγκεκριμένου πρωτοκόλλου και κατόπιν συνεννόησης και καθορισμού των ορίων μεταξύ τους.
Οι σεξουαλικοί βοηθοί έχουν εκπαιδευτεί σε θέματα αναπηρίας, γνωρίζουν δηλαδή τα ειδικά χαρακτηριστικά αρκετών από τις βλάβες και πώς να το διαχειριστούν σωματικά προκειμένου να προσφέρουν σεξουαλική ικανοποίηση. Συγκεκριμένα μπορούν να βοηθήσουν στη διερεύνηση των σωματικών αναγκών, των σεξουαλικών αναγκών, το τι μπορούν και τι όχι να κάνουν στο σεξ, ανάλογα με την αναπηρία και τη βλάβη τους.
Ο/η σεξουαλικός/η βοηθός, μέσω των παρεχόμενων υπηρεσιών, έρχεται να καλύψει την ανάγκη για πρόσβαση των ΑμεΑ στο σεξ. Φυσικά με κάποιο χρηματικό αντίτιμο ώστε να γίνεται ξεκάθαρο ότι η σχέση δεν είναι συναισθηματική. Σκεφτείτε, ένας άντρας ανάπηρος, έχει την επιλογή να απευθυνθεί σε κάποια πόρνη, η γυναίκα όμως, όχι.
Ο θεσμός του σεξουαλικού βοηθού είναι ακόμα άγνωστος στην Ελλάδα με αποτέλεσμα, γυναίκες κυρίως, να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης και σεξουαλικής κακοποίησης.
Η πλοκή ή οι χαρακτήρες είναι ο οδηγός σας όταν γράφετε;
Κοινότυπα θα μπορούσα να απαντήσω και τα δύο. Όταν έχεις γράψει το βιβλίο, είναι αδύνατον να θυμηθείς αν ένα συγκεκριμένο συμβάν, μια κορύφωση ή μια ανατροπή, πχ, την προσδιόρισε ένας ήρωας ή η ίδια η πλοκή. Δεν έχει βέβαια και καμία σημασία. Θεωρώ όμως ότι οι ήρωες είναι οι οδηγοί που πάνε την ιστορία μπροστά. Ο Raymond Chandler, Αμερικανός συγγραφέας, έλεγε ότι αν κολλήσεις στην πλοκή, εμφάνισε έναν τύπο με πιστόλι. Να ξέρετε πάντως ότι η γραφή αρχίζει να γίνεται μαγική από τη στιγμή που οι ήρωες αυτονομούνται και κάνουν ό,τι θέλουν χωρίς εσύ, ο συγγραφέας, να μπορείς να το ελέγξεις.
Ποιο θα λέγατε ότι είναι το βαθύτερο θέμα στο βιβλίο σας;
Νομίζω το θέμα της συμπερίληψης. Της αποδοχής της διαφορετικότητας οποιασδήποτε μορφής. Της κατάρριψης των στερεοτύπων. Της ενσυναίσθησης, του μπαίνω δηλαδή στη θέση του άλλου. Αυτό ειδικά, αν γινόταν ουσιαστικά και όχι υποκριτικά, θα έλυνε ένα σωρό κοινωνικά προβλήματα.
Η σεξουαλικότητα στην αναπηρία πρέπει να αποτελέσει μέρος της γενικότερης συζήτησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα. Τα άτομα με αναπηρία έχουν κι αυτά δικαίωμα στο φλερτ και στον έρωτα, δηλαδή στη ζωή. Το να αρνούμαστε τη σεξουαλικότητά τους, είναι σαν αν αρνούμαστε την ίδια την ανθρώπινη φύση τους. Να μην ξεχνάμε όμως ότι «Η λίμπιντο των αγγέλων» δεν είναι μια επιστημονική μελέτη αλλά ένα μυθιστόρημα, με τους ήρωές του, την πλοκή του, τις κορυφώσεις του και το χιούμορ του. Αξίζει να διαβαστεί για την ίδια τη χαρά της ανάγνωσης κι όχι μόνο για το θέμα του.
