5 λεπτά με τον Ιωάννη Χουντή

Πώς οδηγηθήκατε στο θέμα του βιβλίου σας;

Θυμάμαι τον Λόρδο Βύρωνα ήδη από τις διηγήσεις της γιαγιάς μου, Ανδρομάχης. Ύστερα, στα πανεπιστημιακά χρόνια. Πάντα μία γνώριμη φιγούρα. Κάποια στιγμή, προχωρώντας προς το διδακτορικό μου στην Ιστορία των Ιδεών, αποφάσισα να διερευνήσω τις πολιτικές απόψεις του Βύρωνα, ένα θέμα που δεν έχει τύχει ως σήμερα ιδιαίτερης μελέτης. Αποτέλεσμα αυτής της διετούς έρευνας, αυτό το βιβλίο.

Ποιες ήταν αλήθεια οι πολιτικές απόψεις του Λόρδου Βύρωνα; Με σημερινούς όρους, θα τον λέγαμε αριστερό ή δεξιό;

Οι απόψεις του Βύρωνα για την πολιτική διαφοροποιούνται με βάση τα δύο δίπολα, που εισάγω στο βιβλίο ως ερμηνευτικό πλαίσιο: Θεωρία-Πράξη, Εξωτερικό (Ηπειρωτική Ευρώπη, Η.Π.Α.) – Εσωτερικό (Μεγάλη Βρετανία). Έτσι, στην θεωρία μπορεί να προσλαμβάνεται ως επαναστατικός και ονειροπόλος, αλλά στην πράξη, στο πεδίο, όπως στο Μεσολόγγι το 1824, ιδιαίτερα ρεαλιστής και στρατηγικός. Όσον αφορά τις μεγάλες επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα, όταν αφορούν στο Εξωτερικό φαίνεται ένθερμος υποστηρικτής. Τρέμει, εν τούτοις, την πιθανότητα κοινωνικής επανάστασης στην Αγγλία, καθώς αυτό θα σήμαινε την απώλεια των αριστοκρατικών προνομίων του.

Όσον αφορά τον χαρακτηρισμό «δεξιό» ή «αριστερό», αυτοί οι όροι ανάγονται στην Βικτωριανή Εποχή (συντηρητισμός – σοσιαλισμός), που έπεται αυτής του Βύρωνα. Ως ιστορικός των ιδεών είμαι ιδιαίτερα προσεκτικός και επιφυλακτικός ως προς τους αναχρονισμούς. Θα επέμενα, όσο περίπλοκο και δύσκολο και αν ακούγεται αυτό, σε ορολογία 18ου αιώνα, χαρακτηρίζοντάς τον ως παραδοσιακό Ουίγο. Με λίγα λόγια, πολιτικός φιλελευθερισμός, σεβασμός στα δικαιώματα της ιδιοκτησίας, εθνικισμός στην Ηπειρωτική Ευρώπη και θρησκευτική ανεκτικότητα, αιτήματα άρρηκτα συνδεδεμένα με την εποχή του.

Ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι είναι υπ. Διδάκτωρ της Ιστορίας των Ιδεών στο Πανεπιστήμιο του Aberdeen στην Σκωτία. Η έρευνά του εστιάζει στην πολιτική σκέψη του 18ου αιώνα και κυρίως του στοχαστή Edmund Burke. Είναι πτυχιούχος Κλασικής Φιλολογίας ενώ έχει πραγματοποιήσει μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολιτική Φιλοσοφία και την Ιστορία. Άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε συλλογικούς τόμους και επιστημονικά περιοδικά όπως τα The Byron Journal, The European Journal of the History of Economic Thought και το Journal of Eighteenth-Century Studies, ενώ έχει πραγματοποιήσει ομιλίες σε διεθνή συνέδρια. Επίσης, αρθρογραφεί συχνά στην διεθνή έκδοση των New York Times/ English Kathimerini για τις ελληνοβρετανικές σχέσεις και ιστορικά ζητήματα. Το βιβλίο του για τον Λόρδο Βύρωνα αποτελεί τον καρπό συστηματικής μελέτης στην Ελλάδα και την Βρετανία, εστιάζοντας σε ως σήμερα παραμελημένες πτυχές της δράσης και της ζωής του ποιητή.

Τι πίστευε για τους Έλληνες πριν έρθει στην Ελλάδα; Άλλαξε άποψη όταν βρέθηκε και έζησε στη χώρα μας;

Φοιτώντας στο Cambridge, έχοντας κλασικά διαβάσματα, ο Βύρων εξιδανίκευσε τους Έλληνες. Αργότερα, κατά το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα (1810-1811) άρχισε να διαμορφώνει μία πολύ πιο ρεαλιστική γνώμη, με βάση τις εμπειρίες του και τις επαφές τους με τους Έλληνες. Όταν επέστρεψε το 1823-1824 δεν διακατεχόταν από κανένα ψήγμα εξιδανίκευσης. Γνώριζε πολύ καλύτερα από τους περισσότερους Φιλέλληνες τα προτερήματα αλλά και τις στρεβλώσεις του ελληνικού χαρακτήρα (κυρίως τη διχόνοια), κάτι που διαπιστώνουμε με ενδιαφέρον, ως άσκηση εθνικής αυτεπίγνωσης, στις επιστολές του από εκείνη την περίοδο.

Πώς τον αντιμετώπισαν οι Έλληνες;

Με ένα μείγμα γνήσιου θαυμασμού αλλά και διάθεση για εκμετάλλευση. Ξεκινώντας από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο ως τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Ο Βύρων φθάνει στην Ελλάδα κατά τον δεύτερο επαναστατικό εμφύλιο (Ρουμελιώτης εναντίον Πελοποννησίων). Έτσι, η κάθε μερίδα, προσπαθεί να τον προσεταιριστεί κολακεύοντάς τον για να κερδίσει το κύρος και τα χρήματά του. Για μεγάλο διάστημα αυτός μένει στην Κεφαλονιά και ανταλλάσσει αναλυτικά υπομνήματα με τον Κολοκοτρώνη και τον Μαυροκορδάτο – εδώ φαίνεται η στρατηγική του σκέψη. Τελικά, λόγω της πρότερης γνωριμίας του με τον Μαυροκορδάτο, της αγγλοφιλίας του τελευταίου και τις αριστοκρατικής του καταγωγής, επιλέγει το Μεσολόγγι.

Πόσο σημαντική ήταν η συμβολή του Λόρδου Βύρωνα στην υπόθεση της Ελληνικής Επανάστασης; Πού τελειώνει ο μύθος και πού αρχίζει η ιστορική πραγματικότητα;

Ο Βύρων συνέβαλε καθοριστικά στην επιτυχία της Επανάστασης, σε συμβολικό και πρακτικό επίπεδο. Σε συμβολικό επίπεδο, ειδικά ο πρόωρος χαμός του, από κοινού με την διεθνή του φήμη και ακτινοβολία έστρεψαν τα μάτια της Ευρώπης στην Ελλάδα. Σε πρακτικό επίπεδο, ο Βύρων χρηματοδότησε εξ ολοκλήρου και εξασφάλισε την μετάβαση των Ελλήνων απεσταλμένων στο City του Λονδίνου, όπου εκταμιεύτηκαν τα πρώτα δάνεια του Αγώνα, που χωρίς αυτά -παρά την δαιμονοποίησή τους- θα ήταν αδύνατη αφενός η αναγνώριση των Ελλήνων ως δικαίων εμπολέμων και όχι ως ανταρτών και αφετέρου η ναυπήγηση του στόλου.

Ο Λόρδος Βύρων καλλιέργησε συνειδητά τον μύθο του. Ήταν, αν θέλετε, ο πρώτος πραγματικός celebrity. Διαμόρφωσε την persona του μέσα από την ποίησή του και την πόζα της ζωής του. Η ιστορική φυσιογνωμία, όμως, παραμένει εκεί, διαθέσιμη να την ανακαλύψουμε. Είναι ο Βύρων των επιστολών του προς οικείους, ο Βύρων των διηγήσεων των προσώπων που τον γνώρισαν. Ένας καλλιτέχνης που η ζωή του τον έφερε στην άσκηση πολιτικής εξουσίας, μία ρομαντική φύση που παρόλα αυτά έδειξε πως μπορούσε να προσαρμοστεί σε πρακτικές ανάγκες της στιγμής, όπως κατά την Ελληνική Επανάσταση. Ο Βύρων θα ακροβατεί για πάντα μεταξύ μύθου και πραγματικότητας. Στόχος αυτού του βιβλίου ήταν να ενισχύσει λίγο τη θέση της ιστορικής πραγματικότητας, τόσο ενδιαφέρουσας, σε αυτό το δίπολο.