panayiotis doudonis 728

Συνέντευξη με τον συνταγματολόγο Παναγιώτη Δουδωνή με αφορμή το βιβλίο του «Το πολίτευμα της συνύπαρξης – Για την αντιπροσωπευτική μας δημοκρατία» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Είναι ένα από τα πιο χρήσιμα βιβλία που κυκλοφόρησαν τη χρονιά που τέλειωσε. Γραμμένο με απλή και καθαρή γλώσσα και έξυπνη διάταξη της ύλης, μας μαθαίνει «δυο τρία πράγματα» που πρέπει να ξέρουμε για τη δημοκρατία, και ειδικότερα για την ευγενέστερη και πιο αποτελεσματική μορφή της, την Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία μας, εξηγώντας με στέρεα επιχειρήματα γιατί αυτή αποτελεί, κόντρα σε εσφαλμένες εντυπώσεις, το κατεξοχήν «πολίτευμα της συνύπαρξης».

Πολλοί βλέπουν στην άμεση δημοκρατία ένα πολιτικό ιδανικό που όμως στην πράξη είναι δύσκολο να εφαρμοστεί. Σε αντίθεση με αυτήν την πεποίθηση, εσείς αναδεικνύετε μια παράδοση σκέψης που ανυψώνει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία στο ιδανικό πολίτευμα. Θέλετε να μας πείτε επιγραμματικά τους λόγους αυτής της προτίμησης;

Ξέρετε, υπάρχει μια σημαντική παρανόηση στα θέματα της δημοκρατίας. Οι περισσότεροι θεωρούν πως σε κάποιο σημείο, λόγω του μεγέθους των κρατών, η άμεση δημοκρατία δεν ήταν πια εφικτή και έτσι οι πολιτικές κοινωνίες στράφηκαν προς την αντιπροσωπευτική. Αυτό δεν ισχύει. Η άμεση δημοκρατία δεν είναι ούτε προτιμότερη της αντιπροσωπευτικής ούτε πια μη εφικτή, με δεδομένη την πρόοδο των τεχνολογικών μέσων. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, προτιμήθηκε εξ αρχής στα τέλη του 18ου αιώνα ως μέθοδος πολιτειακής οργάνωσης, λόγω των σημαντικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει. Ανάμεσα σε αυτά θα ξεχώριζα τη συγκέντρωση και μη διάχυση της ευθύνης στο λαό, το αντικαταστάσιμο των αντιπροσώπων και την εκ μέρους τους «αποπροσωποποίηση» των αξιώσεων. Πάνω από όλα όμως, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι προτιμητέα γιατί είναι «το πολίτευμα της συνύπαρξης», στο πλαίσιο του οποίου οι πολιτικοί αντίπαλοι είναι υποχρεωμένοι να συμβιώνουν και να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον.

Ένα από τα προτερήματα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας λέτε ότι είναι το γεγονός ότι δεν διχάζει τον λαό όπως θα γινόταν στο πλαίσιο μιας άμεσης δημοκρατίας, όπου τυχόν λανθασμένες αποφάσεις κηλιδώνουν όσους τις ψήφισαν. Πώς εξηγείτε τον εντονότατο διχασμό που παρατηρείται εσχάτως σε πολλές δυτικές κοινωνίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας (βλ. ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα για αρκετά χρόνια);

Σε δύο από τα τρία παραδείγματα που αναφέρατε, τη χώρα μας και το Ηνωμένο Βασίλειο ο κάθετος διαχωρισμός της κοινωνίας έλαβε χώρα με την προκήρυξη και διεξαγωγή δημοψηφισμάτων, ενός θεσμού «άμεσης δημοκρατίας». Τα δημοψηφίσματα έχουν την τάση να διαιρούν κάθετα τον λαό γύρω από ένα ερώτημα (ή ψευδοερώτημα) το οποίο του θέτει η κυβερνητική πλειοψηφία, η οποία απεκδύεται μια ευθύνη που της αναλογεί για να την ενδυθεί ο λαός.

Τα δημοψηφίσματα έχουν την τάση να διαιρούν κάθετα τον λαό γύρω από ένα ερώτημα (ή ψευδοερώτημα) το οποίο του θέτει η κυβερνητική πλειοψηφία, η οποία απεκδύεται μια ευθύνη που της αναλογεί για να την ενδυθεί ο λαός.

Όσον αφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες, την πρώτη και σημαντικότατη αυτή αντιπροσωπευτική δημοκρατία, τα φαινόμενα έντονης διαίρεσης της κοινωνίας που παρατηρήθηκαν επί Προεδρίας Trump πρέπει να αναδειχθούν από τους θεωρητικούς των δημοκρατικών θεσμών ως η κατ’ εξοχήν περίπτωση άρνησης της συνύπαρξης αλλά και του ηθικού status των πολιτικών αντιπάλων, που χαρακτηρίζονταν ως διεφθαρμένοι, αποξενωμένοι από το λαό ή ακόμα και μη Αμερικανοί. Με άλλα λόγια, πρέπει να μιλήσουμε για τις βάσεις της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας για να καταλάβουμε πόσο επικίνδυνο είναι για τις δημοκρατίες μας αυτό που συνέβη στις ΗΠΑ πριν μόλις λίγα χρόνια.

Πώς μπορεί να αμυνθεί η αντιπροσωπευτική δημοκρατία από τον αυταρχισμό κυβερνώντων που εκλέγονται μεν δημοκρατικά, αλλά στη συνέχεια μεταλλάσσουν τη δημοκρατία σε απολυταρχισμό, προς όφελός τους; (βλ. Πούτιν, Ερντογάν, Όρμπαν κ.ά.).

Υπάρχει ένας κοινός τρόπος δράσης για αυτούς τους αυταρχικούς ηγέτες. Ακόμα και αν κάποιοι εκλέγονται δημοκρατικά και με μια ατζέντα δικαιωμάτων (θα εκπλαγεί κανείς αν δει τι έλεγε ο Ερντογάν στην αρχή), στη συνέχεια ασκώντας εν πολλοίς αυτό που έχει ονομαστεί «εθνολαϊκισμός» ταυτίζουν το συμφέρον κράτους και λαού με τις δικές τους προσωπικές επιδιώξεις, ζητώντας να «εξαφανίσουν» όποιον βρίσκεται απέναντί τους πολιτικά. Η άμυνα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας έγκειται στην ανάδειξη του κεντρικού χαρακτήρα του δικαιώματος να διαφωνούμε και άρα να συνυπάρχουμε. Αυτό σημαίνει ότι κάθε είδους διώξεις από αυτά τα καθεστώτα, ακόμα και ανθρώπων με τους οποίους μπορεί να έχουμε διαμετρικά αντίθετες κοσμοθεωρίες, πρέπει να αναδεικνύεται ως μια ευθεία επίθεση εναντίον της ίδιας της δημοκρατίας παντού στον κόσμο. Πώς λέγεται αυτό; Δημοκρατική επαγρύπνηση.

Πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι θα εκλέγονται οι άριστοι και όχι εκείνοι που, για παράδειγμα, έχουν τη στήριξη ισχυρών, κι άρα δυνατότητες μεγάλης προβολής από τα ΜΜΕ κ.λπ. Υπάρχουν μέτρα που μπορούν να πάρουν οι Δημοκρατίες προς την επιθυμητή κατεύθυνση;

Στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία ο λαός είναι ο τελικός κριτής αυτών που τον αντιπροσωπεύουν. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποια αόριστη ή αντικειμενική έννοια αριστείας αλλά αντίθετα ένα κριτήριο αριστείας το οποίο χρησιμοποιεί κατά την κρίση του το εκλογικό σώμα. Αν το εκλογικό σώμα εκλέξει κάποιον, αυτό σημαίνει ότι τον διαλέγει ανάμεσα σε πολλούς (αυτή είναι εξάλλου και η αρχαία έννοια του ρήματος) ως τον καλύτερο να τον αντιπροσωπεύσει στο Κοινοβούλιο. Τα κριτήρια με βάση τα οποία διαμορφώνει αυτή την άποψη το εκλογικό σώμα δε μπορούν να μεταβληθούν με μια έξωθεν παρέμβαση άλλη πλην των διασφαλίσεων που παρέχει η ίδια η ελευθερία του λόγου ως στοιχείο της δημοκρατίας. Εξάλλου σήμερα, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά οι δυνατότητες να λειτουργεί κάποιος ως πομπός πολιτικής άποψης.

armos doudonis politevma synyparxisΤι θα έπρεπε να πράξουμε για να ενισχυθεί η «αίσθηση του συνανήκειν» σε μια κοινωνία; Στο βιβλίο σας, για παράδειγμα, δεν κάνετε πουθενά λόγο για τις ανισότητες. Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι ολοένα εντεινόμενες ανισότητες αποτελούν βόμβα στα θεμέλια της δημοκρατίας και βασική αιτία δυσπιστίας πολλών πολιτών για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Τι πιστεύετε;

Πράγματι, οι ανισότητες είναι ένα μεγάλο πρόβλημα των κοινωνιών μας. Θα έλεγα ότι αυτό που είναι επίσης μεγάλο πρόβλημα είναι η έλλειψη ευκαιριών. Αλλά τα ζητήματα αυτά δεν ανάγονται άμεσα στη λειτουργία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας ως πολιτεύματος, αλλά έχουν να κάνουν με κοινωνικές, οικονομικές αλλά και εκπαιδευτικές δομές. Αν δούμε βέβαια χρονικά την ιστορία των ανθρωπίνων κοινωνιών, ουδέποτε υπήρξε μεγαλύτερη άμβλυνση των ανισοτήτων, όπως στην περίοδο από τον 19ο αιώνα ως σήμερα, που, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, επικρατεί των αντιπάλων της η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Αλλά αν στον παρόντα ή στον μέλλοντα χρόνο εξετάζαμε την αλλαγή της πολιτειακής μορφής με σκοπό την άμβλυνση των ανισοτήτων, μάλλον οι προσπάθειές μας θα έπεφταν στο κενό.

Όσον αφορά στο «σηνανήκειν» στο οποίο αναφέρεστε, σκέφτομαι πόσο όμορφο θα ήταν αυτή η αίσθηση του συνανήκειν να ξεκινούσε στο πολιτικό επίπεδο από τη σκέψη πως όσο διαμετρικά αντίθετο και να είναι αυτό που λέει κανείς, αν δεν παραβιάζει κάποιες από τις θεμελιακές θέσεις ανεκτικότητας και δικαιωμάτων πάνω στις οποίες έχει χτιστεί η κοινωνία μας, είμαστε πρόθυμοι και νιώθουμε χρέος να ακούσουμε την άποψή του αλλά και να τον συμπεριλάβουμε στην πολιτική κοινωνία μας;

Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι το πολίτευμα της συνύπαρξης, όπως λέτε, όταν οι πολιτικοί αντίπαλοι σέβονται τη διαφορετική άποψη. Παρακολουθώντας τους πολιτικούς αρχηγούς να συζητούν στη Βουλή, έχει κανείς την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μακριά από αυτό το ιδανικό. Μήπως στη χώρα μας υπάρχει μια εμπεδωμένη κουλτούρα άρνησης του αντιπάλου; 

Και μόνη ακόμα η έννοια της συνύπαρξης εντός του Κοινοβουλίου, με το «τελετουργικό», όπως το χαρακτήρισε ένας Άγγλος θεωρητικός, της αντιπαράθεσης κυβέρνησης και αντιπολίτευσης να κυριαρχεί, βεβαιώνει πως δε βρισκόμαστε σε ένα δρόμο εκτροπής. Όσο υπάρχει το «debate» μεταξύ των υπερασπιστών και επικριτών μιας πολιτικής θα υπάρχει και η δημοκρατία. Η πολιτική σύγκρουση όμως, πρέπει να σκοπεύει μεν στο πολιτικό αποτέλεσμα αλλά οφείλει να έχει ως βάση της την υποχρέωση συνύπαρξης. Και αυτό είναι μια προϋπόθεση της δημοκρατίας που ίσως φάνταζε στο παρελθόν αυτονόητη, αλλά σήμερα οφείλουμε να την υπενθυμίζουμε σε κάθε ευκαιρία.

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με την Νάγια Δαλακούρα

5 λεπτά με την Νάγια Δαλακούρα

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, με την Νάγια Δαλακούρα με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Ο χορός του ανέμου» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Κεντρική εικόνα: © Αντώνης Κεκιδάκης. 

Επιμέλεια: Book Press

Κάποιοι λέν...

Στέφανος Δάνδολος: «Τα αηδόνια της σιωπής είναι ένα μυθιστόρημα για τη νίκη του συναισθήματος ενάντια στον ζόφο»

Στέφανος Δάνδολος: «Τα αηδόνια της σιωπής είναι ένα μυθιστόρημα για τη νίκη του συναισθήματος ενάντια στον ζόφο»

Με αφορμή το νέο του μυθιστόρημα «Τα αηδόνια της σιωπής» (εκδ. Ψυχογιός) συζητάμε με τον συγγραφέα Στέφανο Δάνδολο για τις δύσκολες μέρες των Δεκεμβριανών και πώς μέσα σε ταραγμένους καιρούς μπορεί να ανθίσει η ελπίδα και να ανάψει ένα φως. 

Συνέντευξη στον Διονύση Μ...

Κώστας Καλτσάς: «Η αναμέτρηση με το παρελθόν δεν τελειώνει ποτέ»

Κώστας Καλτσάς: «Η αναμέτρηση με το παρελθόν δεν τελειώνει ποτέ»

Με αφορμή το πρώτο του μυθιστόρημα «Νικήτρια σκόνη» (εκδ. Ψυχογιός) που κυκλοφόρησε πρόσφατα, συνομιλούμε με τον μεταφραστή και συγγραφέα Κώστα Καλτσά για τα Δεκεμβριανά, το πρόσφατο Δημοψήφισμα, αλλά και τον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας. Κεντρική εικόνα: © Μαρίνα Δογάνου. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ