michael-k

Του Κώστα Κατσουλάρη

You are not alone, said the sign; and also, No matter how far you sail, no matter where you hide, you will be searched out.  Από το He and his man του J.M. Coetzee

Οταν το 2003 ο Τζ. Μ. Κουτσί τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας πολλοί περίμεναν ότι, όπως ακριβώς είχε συμβεί πρωθύστερα με τα δύο Μπούκερ, δεν θα εμφανιζόταν στην τελετή απονομής. Ωστόσο, ο μονήρης Νοτιοαφρικανός, που από το 2002 ζει σε αγρόκτημα κάπου στην Αυστραλία, όχι μόνο εμφανίστηκε αλλά διάβασε και έναν από τους πιο παράξενους και ιδιότυπους λόγους που έχουν ακουστεί στην Ακαδημία. Το κείμενο εκείνο, σε αντίθεση με τα ειωθότα, ήταν μυθοπλαστικό. Είχε τίτλο Αυτός κι ο άνθρωπός του (He and his man), με αναφορές σε μια από τις συγγραφικές εμμονές του Κουτσί, τον Ροβινσώνα, κι εμμέσως στην σχέση του συγγραφέα (He) με τον ήρωά του (his man).

Η μοναχική μορφή του Ντάνιελ Ντεφόε, ο Ροβινσώνας, κι ο «άνθρωπός του», ο Παρασκευάς, επανέρχονται στο έργο του Κουτσί, είτε ως μεταμοντέρνα παραλλαγή (βλ. Μια γυναίκα στο νησί του Ροβινσώνα) είτε με τη μορφή παρατηρήσεων και αναφορών (βλ. Ελίζαμπεθ Κοστέλο). Ο Ροβινσώνας, που ενσαρκώνει πότε τον κατακτητή-αποικιοκράτη και πότε τον αποξενωμένο από τον εαυτό του μοντέρνο άνθρωπο, αποτελεί άλλωστε μια ευρύτερη φιλοσοφική δεξαμενή από την οποία αρδεύονται και άλλοι χαρακτήρες του Κουτσί. Τέτοια είναι, έχουμε την εντύπωση, και η περίπτωση του «αργόστροφου» και δύσμορφου Μάικλ Κ, παρ' ότι ετούτος, καρφωμένος καθώς είναι στη γη και στη σιωπή, φέρνει στον νου και τον βουβό Παρασκευά.

life-and-timesΟ Μάικλ Κ γεννήθηκε με λαγώχειλο και στραβή μύτη, ενώ μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας το πέρασε σε ίδρυμα. Στα τριάντα ένα του, κηπουρός στον δήμο του Κέιπ Τάουν, αποφασίζει να φορτωθεί την άρρωστη μάνα του και να επιστρέψει μαζί της στην επαρχία, προσδοκώντας να ξαναβρεί τη γαλήνη μιας ζωής μακριά από τον εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται στη χώρα. Αυτή θα είναι η απαρχή μιας μικρής οδύσσειας: εμπόλεμες ζώνες, φυλακές και στρατόπεδα, αλλά και ολιγόμηνη παραμονή σε αγρόκτημα κοντά στη γενέθλια γη όπου καταφέρνει να αναβιώσει μια βαθύτερη σχέση με τη φύση. Ο θάνατος της μάνας του από τις κακουχίες έχει σημάνει ωστόσο την έσχατη αποκοπή του: ο κόσμος παραμένει μέχρι τέλους απόλυτα ξένος και εχθρικός. Ο κύκλος θα κλείσει πολλούς μήνες μετά, όταν ο Μάικλ, εξαντλημένος από τον υποσιτισμό, επιστρέφει στο μητρικό σπίτι στο Κέιπ Τάουν. Τι έχει απομείνει, ωστόσο, από τον άνθρωπο που υπήρξε στην αρχή αυτής της πορείας; Τι απομένει από τον άνθρωπο όταν χάσει κάθε συναισθηματική επαφή με το περιβάλλον, όταν όλος ο κόσμος του μοιάζει με τεράστιο στρατόπεδο συγκέντρωσης;

Το μυθιστόρημα είναι χωρισμένο σε τρία μέρη. Το πρώτο και μεγαλύτερο καλύπτει, σε τρίτο πρόσωπο, ολόκληρη τη ζωή του Μάικλ Κ ως το σημείο που φυλακίζεται, για δεύτερη φορά, σε στρατόπεδο αναμόρφωσης. Στο δεύτερο μέρος παρακολουθούμε την αφήγηση του γιατρού που προσπαθεί να τον σώσει, καθώς ο Μάικλ αρνείται να δεχτεί τροφή σε καθεστώς αιχμαλωσίας. Στο τρίτο και μικρότερο μέρος ξαναβρίσκουμε την τριτοπρόσωπη αφήγηση της αρχής, παρακολουθώντας τον Μάικλ από την απόδρασή του ώς την επιστροφή του στο Κέιπ Τάουν. Αναμφίβολα, το κλειδί για το φιλοσοφικό και πολιτικό υπόβαθρο του έργου βρίσκεται στο δεύτερο μέρος, στη φωνή του ανθρωπιστή γιατρού ο οποίος διαβλέπει στην άρνηση του Μάικλ να δεχτεί τροφή μια ξεχωριστή υπαρξιακή στάση. Ο γιατρός, διχασμένος, αποπροσανατολισμένος, στο μέσον ενός πολέμου που του φαντάζει πια χωρίς νόημα, «προβάλλει» στην κάτισχνη φιγούρα του Μάικλ μια μορφή διαμαρτυρίας, μια πολιτική αλληγορία.

Η δύναμη χαρακτήρων όπως ο Κ εδράζεται στην ικανότητά τους να υπερβαίνουν κάθε ανάλυση που επιχειρεί να εξαντλήσει το συμβολικό και σημασιολογικό φορτίο τους.

Όπως τονίζει η έμπειρη μεταφράστρια στο επίμετρο που συνοδεύει την καινούργια αυτή μετάφραση, ο Βίος και η πολιτεία του Μάικλ Κ (βραβείο Μπούκερ 1983) έχει προκαλέσει ποικίλες ερμηνευτικές προσεγγίσεις - ψυχαναλυτικές, αλληγορικές κ.ά. Ωστόσο, η δύναμη χαρακτήρων όπως ο Κ (που παρά τις διαφορές δεν μπορεί να μη μας φέρει στον νου τον Κ από την Δίκη του Κάφκα) εδράζεται στην ικανότητά τους να υπερβαίνουν κάθε ανάλυση που επιχειρεί να εξαντλήσει το συμβολικό και σημασιολογικό φορτίο τους· μένουν στη μνήμη μας, μορφές εμβληματικές και μοναχικές, σηκώνοντας μόνες τους ένα βάρος δυσανάλογα μεγαλύτερο από αυτό που αναλογεί σε μια ανθρώπινη ύπαρξη.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγγραφέας. Το κέιμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Βήμα της Κυριακής το 2006.
 
michaelΟ βίος και η πολιτεία του Μάικλ Κ
Τζ. Μ. Κουτσί
Μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου
Μεταίχμιο 2006
Σελ.280, τιμή € 17,30
 
politeia-link
 
 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ J.M. COETZEE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο αναρχικός συντηρητισμός στον J.M. Coetzee

Ο αναρχικός συντηρητισμός στον J.M. Coetzee

Πόσο πολιτικός συγγραφέας είναι ο J.M. Coetzee; Μια εμπεριστατωμένη άποψη...

Του Γιώργου Λαμπράκου

Το θέμα του παρόντος κειμένου* είναι ο Τζον Μάξουελ Κ...

Η συγγραφή υπό κρίση

Η συγγραφή υπό κρίση

Μια μερική ανάγνωση του Elizabeth Costello* του Τζ.Μ. Κουτσί. 

Του Κώστα Κατσουλάρη

Στο έκτο κεφάλαιο τ...

Σε αναζήτηση του J.M. Coetzee

Σε αναζήτηση του J.M. Coetzee

Ένα συνθετικό κείμενο για τις αμφιλεγόμενες πλευρές της πολιτικής και κοινωνικής στάσης του νοτιοαφρικανού συγγραφέα.

Του Μίλτου Φραγκόπουλου

Τον Οκτώβριο του 1988, η ένωση συγγραφέων της Νότιας Αφρικής, ένα σώμα με προοδευτικές απόψεις που αγωνιζόταν τότε κατά του απαρτχάιντ και της λογοκρισίας, προσκάλεσε τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

ΙΝSEQS: Μάθημα μπαλέτου με noise-punk συνθέσεις στην καλύτερη παράσταση χορού φέτος

Για την παράσταση «ΙΝSEQS» σε χορογραφία του Δημήτρη Μυτιληναίου, η οποία παρουσιάστηκε στον πρώην εκθεσιακό χώρο αυτοκινήτων της Φίατ, στο Κουκάκι.

Του Νίκου Ξένιου

Οι σωματικές αναπαραστάσεις που επιδιώκει το μπαλέτο είναι πολύ συγκεκριμένες. Η ...

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ