«Με το στανιό» του Γιάννη Νταουλτζή (προδημοσίευση)

Γεννήθηκε, όπως οι πρόγονοί της το ’χαν συνήθειο χρόνους χιλιάδες, στα Γανόχωρα. Χωριά και κωμοπόλεις, σκόρπια κλωσοπούλια στη φτερούγα της Ανατολικής Θράκης. Η γιαγιά στη Χώρα∙ το ένα από τα δύο χωριά που βάφτισαν και τ’ άλλα. Το άλλο η Γάνος. Στη δροσόβολη σκιά του Ιερού όρους, που οι Τούρκοι το βαφτίσανε Τεκφούρ Νταγ, που πάει να πει όρος ανίερο. Στα νότια ήταν χωματόβουνο που χυνότανε ψιθυριστά στη θάλασσα. Εκεί απλώνονταν τα Γανόχωρα, με τα βαριά τσαμπιά στ’ αμπέλια τους –που σε καλές σοδειές κοντεύαν να γκρεμίσουν το κλήμα που τα γεννοβόλησε–, τις βαρύσκιωτες καρυδιές –που κάνουν ύπνο πικρό καθώς λένε οι παλιοί–, τις μυγδαλιές –που τις έδερνε ο θρακιάς δίχως να τρομάζουν–, τις τραγανές κερασιές – μισά δέντρα, μισά όνειρα σαν άνθιζαν κάθε Άνοιξη.


Γανόχωρα. Όλα αντάμα είκοσι εφτά. Χωριά και πολίχνες. Εξήντα χιλιάδες νομάτοι και βάλε. Ελληνικές ψυχές, πλην λίγων ξεχωρισμένων που ήταν Τούρκοι. Όλα με ονόματα ελληνικά, ρωμαίικα. Τότε λέγονταν όλοι Ρωμιοί. Σήμερα πολλοί θεωρούν την προσφώνηση αυτή υποτιμητική. Δεν ξέρουν πολλοί ότι Ρωμιός ήταν ο κάτοικος του Ρουμ μιλέτ, που πάει να πει «έθνος των Ρωμαίων». Έτσι αποκαλούσαν οι Οθωμανοί τους ορθόδοξους της αυτοκρατορίας τους∙ και αυτή η ονομασία είχε τις ρίζες στην αυτοκρατορία που πέθανε από τα χέρια της Οθωμανικής, στη Ρωμαϊκή. Μπεσαλήδες Κύπριοι, εργατικοί Θρακιώτες, περήφανοι Κωνσταντινουπολίτες, εκλεπτυσμένοι Μικρασιάτες, σφιχτοχέρηδες Καππαδόκες, Ερζερουμιώτες με κόκκινες από το κρύο μύτες, βουνίσιοι Πόντιοι ήταν οι Ρωμιοί κατά τους Οθωμανούς. Αυτοί οι ελληνορθόδοξοι Χριστιανοί, κυρίως στα τελευταία της οθωμανικής κυριαρχίας, αυτοπροσδιορίζονταν ως «Ρωμιοί», μην ξέροντας παρά ελάχιστοι μορφωμένοι ότι η ονομασία αυτή δήλωνε βυζαντινο-ρωμαϊκή καταγωγή. Έλληνες ήταν οι πολίτες του ελληνικού κράτους.

Εξήντα χιλιάδες νομάτοι και βάλε. Ελληνικές ψυχές, πλην λίγων ξεχωρισμένων που ήταν Τούρκοι. Όλα με ονόματα ελληνικά, ρωμαίικα. Τότε λέγονταν όλοι Ρωμιοί. Σήμερα πολλοί θεωρούν την προσφώνηση αυτή υποτιμητική. Δεν ξέρουν πολλοί ότι Ρωμιός ήταν ο κάτοικος του Ρουμ μιλέτ, που πάει να πει «έθνος των Ρωμαίων».


Τη λέξη Ελλάς και Έλληνας την έμαθε η Μάρθα μεγάλη. «Ρωμιός για Τούρκος;» ήταν η ερώτηση που ξεκαθάριζε εθνότητες, καθόριζε νιτερέσα και επηρέαζε δοσοληψίες. Τούρκους είχε στο Μυριόφυτο και περισσότερους στην Περίσταση και στο Μηλιό. Τα άλλα χωριά ήταν χριστιανικά, ελληνικά. Δεν ξέρανε μπιτ, όπως περηφανεύονταν οι ίδιοι, τουρκικά οι κάτοικοί τους. Ίσα ένα merhaba, tünaydın ή teşekkür ederim, για να γλυκάνουν τον Τούρκο, λαό φιλικό που χαίρεται να χαιρετιέται. Οι Γανοχωριώτες ονομαστοί ήτανε για τη γραμματοσύνη, τη θρησκευτικότητα και την εργατικότητά τους.


Η Μάρθα τη γραμματοσύνη, αν και την αγαπούσε, δεν την εδυνήθη. Κορίτσι γαρ, μέρος αδύνατο και προορισμένο από τη γέννα της για το σπίτι. Όμως είχε, μέχρι που σφάλισαν τα μάτια της, μυαλό ξυράφι και, σαν το ζητούσε η περίσταση, γλώσσα λεπίδι. Ήξερε να ιστορεί τα γενόμενα με τέχνη μοναδική. Για την υπόληψη και την εργατικότητά της είχαν να λένε. Κι ας κουβαλούσε στην καρδιά της κρυφό καημό και αφανέρωτες τύψεις που γύρευε να τις ξεπλύνει στα κίτρινα γλυφά νερά του ανήρεμου Ιορδάνη ποταμού, στα Ιεροσόλυμα. Στα δεκατρία, κατά το συνήθειο της εποχής –δίχως να τη ρωτήσουν φυσικά– τη λογοδώσανε, στα δεκαέξι παντρεύτηκε. Όχι τον ίδιο. Αυτά όμως παρακάτω…

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Η Ιστορία και η ιστορία. Το ταξίδι της Μάρθας από τα Οθωμανικά Γανόχωρα, διά πυρός και σιδήρου, στην Καβάλα, στη Δράμα και στη Θεσσαλονίκη. Με το στανιό.
 Το ταξίδι του Γιώργη από το Οθωμανικό Μελένικο στη Δράμα του 1913 – όπου θα συναντούσε τη Μάρθα για να πορευτούν μαζί μέσα από τα καπνεργοστάσια και τους καπνεργατικούς αγώνες, μέσα από τη σφαγή της βουλγαροκρατούμενης Δράμας, μέσα από τη γερμανοκρατούμενη Θεσσαλονίκη. Με το στανιό.
 Δυο παράλληλες ιστορίες που, κυρτώνοντας ο χρόνος, θα τμηθούν για να πλέξουν το οδοιπορικό μιας γενιάς στη σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας.
 Βαλκανικοί, κατοχή και απελευθέρωση, σφαγή της Δράμας, εξέγερση καπνεργατών, ένας ημιτελής έως θανάτου έρωτας, απώλειες παράπλευρες και ευθείες: ο καμβάς στον οποίο κεντάει η Ιστορία και ματίζει την ιστορία των ηρώων μας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Γιάννης Νταουλτζής γεννήθηκε το 1961 στη Δράμα, όπου και έγινε άνθρωπος. Μετά σπούδασε στη Νομική Σχολή (Τμήμα Δημοσίου Δικαίου -Πολιτικών Επιστημών) του Πανεπιστημίου Αθηνών, και στο Φιλολογικό τμήμα της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εδώ και χρόνια εργάζεται ως φιλόλογος σε ιδιωτικό σχολείο στην Αθήνα. Το 2019 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Momentum η συλλογή διηγημάτων του Τατουάζ στον Παράμεσο. Το 2021 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Νίκας η συλλογή διηγημάτων του Καλοί, Κακοί, στο τέλος τούς παίρνει όλους ο διάολος. Το 2022 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Νίκας η ποιητική συλλογή Την ποδιά στο πάτωμα ξυπόλητη στους δρόμους.