«90 δευτερόλεπτα – Οδηγίες για την επίγεια ζωή» του Σάκη Σερέφα (προδημοσίευση)

Άραγε πόσα ατυχήματα οφείλονται στην αλλαγή των λωρίδων ευτυχίας;

ΛΩΡΙΔΕΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ

Τα προκαταρκτικά

Το μόνο που χρειάζεται είναι να βγεις έξω, σε έναν δρόμο. Σε έναν δρόμο με αυτοκίνητα. Με πολλά αυτοκίνητα. Τίγκα στα αυτοκίνητα. Και να μπεις κι εσύ σε ένα αυτοκίνητο. Αν βαριέσαι να οδηγήσεις, μπορείς απλώς να κάθεσαι στην άκρη του δρόμου και να παρατηρείς τα ξένα αυτοκίνητα. Όμως μπορείς να τα παρατηρείς και μέσα από το αστικό λεωφορείο ή από το τραμ. Αρκεί τα μάτια σου να είναι καρφωμένα στην κίνηση των αυτοκινήτων. Τι βλέπεις τότε;

Βλέπεις οδηγούς που τρώνε τυρόπιτα και παίζουν κομπολόι με το ίδιο χέρι, συγχρόνως. Βλέπεις οδηγούς να στέλνουν γραπτά μηνύματα με το κινητό τους, ενώ προσπερνούν όχημα. Βλέπεις οδηγούς να βρίζονται με τον διπλανό τους, ακόμα κι αν η διπλανή θέση είναι άδεια. Με λίγα λόγια, ο κάθε οδηγός και το χούι του. Όμως υπάρχει μια κοινή συμπεριφορά που τους ενώνει. Όλοι τους κοιτάζουν με φθόνο τη διπλανή λωρίδα κυκλοφορίας και προσπαθούν να μπουν σε αυτήν με κάθε τρόπο: υπόγεια, υπέργεια, με διακτινισμό. Μα τι έχουν πάθει;

Και τώρα δράση 90’’

Απάντηση: Έχουν πάθει σύγκριση. Κάθε οδηγός θεωρεί πως η λωρίδα την οποία έχει επιλέξει ο διπλανός οδηγός είναι ανετότερη και ταχύτερη. Σύμφωνα με διεθνείς πανεπιστημιακές μελέτες, βασισμένες σε εξομοιωτές της οδικής κυκλοφορίας, αυτή η λοξή συμπεριφορά έχει την ακόλουθη ερμηνεία: Όταν ο ακινητοποιημένος από το μποτιλιάρισμα οδηγός κοιτά στη διπλανή λωρίδα, νομίζει πως τα κενά διαστήματα ανάμεσα στα κινούμενα αυτοκίνητα στην απέναντι λωρίδα είναι μεγαλύτερα απ’ ό,τι στη δική του. Η αιτία είναι ότι από τη θέση του οδηγού το πλάγιο οπτικό πεδίο είναι καλύτερο από αυτό που διαθέτει για το δικό του το όχημα, αφού μεσολαβούν το πορτμπαγκάζ και το καπό αντίστοιχα. Ακόμα, οι οδηγοί πιστεύουν ότι περισσότερα αυτοκίνητα τους προσπερνούν από δίπλα απ’ όσα προσπερνούν οι ίδιοι όταν κινείται το δικό τους ρεύμα. Η εξήγηση σε αυτό είναι πως ο οδηγός, όταν κινεί το όχημά του, κοιτάζει μπροστά, δηλαδή δεν προσέχει τι συμβαίνει στο διπλανό ρεύμα, που παραμένει μποτιλιαρισμένο. Όταν όμως το διπλανό ρεύμα κινείται ενώ το δικό του όχι, τότε αυτός ως σταματημένος οδηγός κοιτάζει με την άνεσή του από το παράθυρο τα διπλανά κινούμενα αυτοκίνητα και αυτομάτως θεωρεί πως επέλεξε λάθος λωρίδα. Στην καλύτερη όμως περίπτωση, κινούνται κι εκείνα με την ίδια ταχύτητα απ’ ό,τι κι ο ίδιος.

Ας μετακινηθούμε, λοιπόν, κι εμείς τώρα σε μια διπλανή λωρίδα συλλογισμών.

Ακριβώς την ίδια συμπεριφορά με την αλλαγή λωρίδων στον δρόμο ακολουθεί ο άνθρωπος και στην αναζήτηση της προσωπικής ευτυχίας του. Ως γνωστόν, η ευτυχία κατοικεί κάπου μέσα στο κεφάλι μας, δηλαδή στην ιδέα που έχουμε γι’ αυτήν. Η εξελικτική ψυχολογία προσπαθεί να διερευνήσει ποιο «πακέτο λογισμικού» ενεργοποιούμε μέσα μας, ώστε ο εγκέφαλός μας να θεωρεί ότι είμαστε ευτυχισμένοι. Κι αυτό, γιατί εκείνο για το οποίο έχουμε προγραμματιστεί εξελικτικά δεν είναι κάποια απόλυτη και στάνταρ για όλους ευτυχία, αλλά ένα σύνολο πεποιθήσεων σχετικά με τα πράγματα που μπορούν να μας χαρίσουν την ευτυχία σε κάθε φάση της ζωής μας.

Όλα δείχνουν, λοιπόν, πως ένας ισχυρότατος παράγοντας που διαμορφώνει μέσα μας την αίσθηση της ευτυχίας είναι η σύγκριση της ζωής μας με τις ζωές των άλλων. Εάν έχω λιγότερα από τον διπλανό μου, δεν είμαι ευτυχισμένος.

Όλα δείχνουν, λοιπόν, πως ένας ισχυρότατος παράγοντας που διαμορφώνει μέσα μας την αίσθηση της ευτυχίας είναι η σύγκριση της ζωής μας με τις ζωές των άλλων. Εάν έχω λιγότερα από τον διπλανό μου, δεν είμαι ευτυχισμένος. Εάν αποκτήσω αυτό που έχει ο διπλανός μου, είμαι κάπως ευτυχισμένος. Εάν ο διπλανός μου δεν έχει αυτό που έχω εγώ, τότε είμαι κανονικά ευτυχισμένος. Μόνο που μας διαφεύγει κάτι σημαντικό: Οι διπλανοί αλλάζουν κατά καιρούς. Και πάντα η δική τους λωρίδα θα μας είναι αξιοζήλευτη και απαραίτητη για να ευτυχήσουμε. Τέτοια κωθωνάκια είμαστε.

Ένα 4% όλων των ατυχημάτων που συμβαίνουν στους δρόμους παγκοσμίως κάθε χρόνο οφείλεται στις αλλαγές λωρίδων που κάνουν οι οδηγοί. Πόσα άραγε να οφείλονται και στις βεβιασμένες αλλαγές των λωρίδων ευτυχίας; Τέλος χρόνου.

Αμέσως μετά

Απόλαυσε το παρακάτω απόσπασμα από τον Μάγο Μπαόλτου Στέφανο Μπένι: «Ο Μπαόλ διαισθάνεται τον κίνδυνο. Εάν σ’ έναν σταθμό γεμάτο κόσμο υπάρχουν δυο λωρίδες στις θυρίδες για τα εισιτήρια, στη μια θα είναι οπωσδήποτε κάποιος που θα τσακωθεί με τον υπάλληλο και η ουρά θα καθυστερήσει. Ο Μπαόλ θα διαλέξει την άλλη. Εάν σ’ έναν κινηματογράφο υπάρχουν δυο θέσεις ελεύθερες, η μια θα είναι σίγουρα πίσω από κάποιο ζευγάρι που ο ένας δεν καταλαβαίνει την ταινία κι ο άλλος προσπαθεί να του την εξηγήσει, μα έχει καταλάβει λιγότερα από τον πρώτο. Ο Μπαόλ θα διαλέξει την άλλη θέση».

Ξέρω, τώρα πολύ τον ζηλεύεις τον Μπαόλ. Ναι, αλλά αυτός ήταν μάγος.

Δεν πιστεύω να θέλετε να μάθετε τι έπραξε ο ποθοπλανταγμένος
Αντώνης.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΟΝΟΣ ΨΑΧΝΕΙ

Τα προκαταρκτικά

Τον λένε Αντώνη και εργάζεται ως λογιστής σε μια ιδιωτική εταιρεία. Ανύπαντρος, ετών τριάντα επτά. Ψάχνει. Οπότε αποφάσισε να ψάξει και στο διαδίκτυο. Στο μήνυμά του υπονόησε πως, τουλάχιστον για τον πρώτο καιρό της γνωριμίας, θα μπορούσε να στηρίξει οικονομικά τη σχέση. Του στάλθηκε μια απάντηση. Αντάλλαξαν δυο τρία ιμέιλ. Κι ο γουστερλής Αντουάν έχασε τον ύπνο του, προτού καν αντικρίσει την εικόνα του πλάσματος το οποίο του απευθυνόταν. Σάλεψε γιατί διάβασε τις λέξεις της. Διάβασε τα λόγια που περίμενε να ακούσει. Δεν διάβασε τα ταλιράκια που κουδουνίζουν επαγγελματικά από κάτω τους. Μου τα εμπιστεύτηκε τα ξένα λόγια ζουρλαμένος. Ας πρόσεχε. Θέλετε να τα ακούσουμε μαζί;

Και τώρα δράση 90’’

«Νυστάζω εδώ και πολλή ώρα, όμως δεν μου κολλάει ύπνος! Σκέφτομαι όλα αυτά που μου έγραψες... σκέφτομαι πώς μπορεί να νιώθεις... και σκέφτομαι πώς νιώθω εγώ για όλα αυτά... Ίσως, αν ήταν άλλη κοπέλα στη θέση μου, να τα έβρισκε όλα αυτά ‘‘ωμά’’ και κυνικά. Στα δικά μου μάτια όμως φαντάζουν απλά ειλικρινή... και αυτό με γεμίζει απόλυτα! Άλλωστε, αυτό είναι και το ζητούμενο που λείπει σχεδόν από όλες τις ανθρώπινες σχέσεις... και εμένα τουλάχιστον με ενδιαφέρει να αγγίζουμε κάθε επίπεδο ειλικρίνειας, χωρίς να νιώθουμε άσχημα ή ένοχα γι’ αυτό... Δεν θα ζητήσω ποτέ, για όσο καιρό διαρκέσει αυτή η ‘‘σχέση’’, κάτι παραπάνω από αυτό που θα μπορείς και θα θέλεις να μου δώσεις. Ούτε θέλω να μου δώσεις κάτι επειδή θα πρέπει αλλά επειδή θα θέλεις πραγματικά!… Αντίστοιχα σε όλα αυτά, το μόνο που ζητάω είναι, όταν θα βρισκόμαστε, όταν θα κάνουμε έρωτα, να σου δίνομαι απόλυτα και όχι απλώς να είμαι κάποια που κάνεις σεξ μαζί της και την αφήνεις... Θέλω εκείνη τη στιγμή να με κάνεις να νιώθω γυναίκα, να νιώθω πως με σέβεσαι, όπως θα σε σέβομαι κι εγώ... απόλυτα και ειλικρινά.

»Είμαι μια κοπέλα που ψάχνει λίγη σιγουριά στη ζωή της. Στην προκειμένη περίπτωση είναι οικονομική, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η ‘‘ανάγκη’’ μου αυτή καθαυτή επισκιάζει τις αρχές μου, τον χαρακτήρα μου και τις ευαισθησίες που έχω ως γυναίκα, ως άνθρωπος... Σαφώς, για να ψάχνω εκεί σιγουριά, σημαίνει πως είναι κάτι που έχω ανάγκη να νιώσω, όμως αυτή η ανάγκη μου δεν έχει ‘‘χρηματική’’ έννοια αλλά συναισθηματική!

Εγώ θέλω να βγούμε! Θέλω να γνωριστούμε! Θέλω να κάνουμε έρωτα! Όλα αυτά όμως χρειάζονται συναίσθημα, αυτό το κάτι παραπάνω που κάνει τις στιγμές να μοιάζουν υπέροχες, μοναδικές, ξεχωριστές».

Τέλος χρόνου.

Αισθησιασμός και συναίσθημα, λογοκρατούμενος στοχασμός, μα και λιμπιντικά μεζεδάκια, επίκληση προσωπικών αρχών, αλλά και διαπραγμάτευσή τους λόγω της οικονομικής ανασφάλειας, γαργάλεμα του ενστίκτου του άντρα-προστάτη, όλα σε ένα ταιριαστό μεθυστικό χαρμάνι.

Αμέσως μετά

Πιστεύω πως η στρατηγική της σαγήνης που διαθέτει το παραπάνω κείμενο θα πρέπει να διδάσκεται σε όλα τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής και κειμενογραφίας. Αισθησιασμός και συναίσθημα, λογοκρατούμενος στοχασμός, μα και λιμπιντικά μεζεδάκια, επίκληση προσωπικών αρχών, αλλά και διαπραγμάτευσή τους λόγω της οικονομικής ανασφάλειας, γαργάλεμα του ενστίκτου του άντρα-προστάτη, όλα σε ένα ταιριαστό μεθυστικό χαρμάνι. Σαν να λέμε: εμ μοντερνιά στο θεματάκι, εμ μούχλα στη γλώσσα και στο ύφος. Του ευπώλητου, ντε.

Δεν πιστεύω να θέλετε να μάθετε τι έπραξε ο ποθοπλανταγμένος και πολύπλαγκτος Αντώνης.

Κάθε στιγμή της ζωής μας διαρκεί
τρία δευτερόλεπτα. Και καμιά από
αυτές τις στιγμές δεν είναι για πέταμα.
Ούτε όταν τρως κουλουράκια.

ΑΦΟΥΓΚΡΑΣΟΥ ΜΙΑ ΣΤΙΓΜΗ

Τα προκαταρκτικά

Έχεις σκεφτεί ποτέ σου πόσο διαρκεί μια στιγμή της ζωής μας; Αν όχι, το σκέφτηκαν για λογαριασμό σου οι καλοί επιστήμονες. Και προσπάθησαν να τη χρονομετρήσουν εργαστηριακά. Και τα κατάφεραν. Λοιπόν, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως κάθε στιγμή της ζωής μας διαρκεί τρία ολόκληρα δευτερόλεπτα. Δηλαδή, όταν βρισκόμαστε μέσα σε μια κατάσταση, σε μια δράση, σε μια εμπειρία ή σε μια σκέψη, το συνειδητό μέρος του μυαλού μας τη χωρίζει σε φετούλες των τριών δευτερολέπτων. Αυτός είναι ο τρόπος του μυαλού για να απορροφά το παρόν μας.

Επανάληψη για εμπέδωση: Το μυαλό μάς ανατροφοδοτείται με τα δεδομένα της ζωής μας ανά τρία δευτερόλεπτα.

Η αλληλουχία αυτών των επιμέρους στιγμών μάς δίνει την αίσθηση της συνέχειας και της συνοχής της ζωής μας. Όταν ένα ερέθισμα (ένας ήχος, μια κουβέντα, μια σφαλιάρα) διαρκεί περισσότερο από τρία δευτερόλεπτα, τότε το συνειδητό μας δεν μπορεί να το συγκρατήσει ως σύνολο, κι έτσι το τεμαχίζει σε μεριδούλες των τριών δευτερολέπτων, ώστε να το καταπιεί πιο εύκολα.

Παρατηρήθηκε, λοιπόν, πως στην κοινή καθημερινή ομιλία μας κάθε τρία δευτερόλεπτα κάνουμε αθέλητες παύσεις διάρκειας χιλιοστών του δευτερολέπτου, οι οποίες διακόπτουν τη ροή του λόγου μας, ώστε το μυαλό μας να προλάβει να προγραμματίσει το επόμενο στάδιο της σκέψης μας και της εκφοράς της διά του λόγου. Μα και η τέχνη την ίδια τεχνική εφαρμόζει για να μπορεί να συντονίζεται με τον ανθρώπινο δέκτη. Αποδείχτηκε πως η διάρκεια των μουσικών θεμάτων του Μότσαρτ είναι δύο έως τρία δευτερόλεπτα το καθένα. Ακόμα, τα ελληνικά και τα λατινικά εξάμετρα χωρίζονται από μια ισχυρή τομή σε δύο ημιστίχια των τριών δευτερολέπτων το καθένα, ενώ η ίδια χρονική ενότητα συναντάται και στην αγγλική, τη γαλλική, την ιαπωνική και την κινεζική μετρική ποίηση.

Γίναμε σαφείς; Καταλάβαμε όλοι τι μοναδική ψιλοβελονιά είναι κάθε στιγμή μας; Και πόσο σκληρά μοχθεί η σωματοκατασκευή μας για να μας την προσφέρει;

Και τώρα δράση 90’’

Απευθύνσου βαθιά στον κρανιοεγκεφαλικό σου χυλό και ζήτησέ του να σε συγχωρέσει. Για όλες εκείνες τις στιγμές που τις πέρασες στο ντούκου. Το ματωμένο νύχι του περιπτερά όταν άπλωσε το χέρι του για να σου δώσει τα ρέστα το αγνόησες. Δίπλα σου στο ασανσέρ δυο μάτια που εξέπεμπαν πένθος τα αποσιώπησες. Ένα σκυλί στο πάρκο κουμπωμένο μες στη σκιά του με βλέμμα κατακίτρινο το προσπέρασες. Το μυαλό σου στη διαπασών τέσσερις η ώρα το πρωί να απευθύνεται σε κάτι σκιές το έβγαλες από την πρίζα. Τι άλλο προορίζεις για τον σκουπιδώνα των στιγμών σου; Νομίζεις ότι υπάρχουν στιγμές για πέταμα;

Κλείσε τα μάτια σου για τρία δευτερόλεπτα και ζήσε συνειδητά αυτήν τη στιγμή της ζωής σου. Δεν πρόκειται να σου δοθεί ποτέ η ευκαιρία να την ξαναζήσεις.

Τέλος χρόνου.

Κλείσε τα μάτια σου για τρία δευτερόλεπτα και ζήσε συνειδητά αυτήν τη στιγμή της ζωής σου. Δεν πρόκειται να σου δοθεί ποτέ η ευκαιρία να την ξαναζήσεις.

Αμέσως μετά

Βάλε μια μεγάλη τρεχάλα μέχρι τη βιβλιοθήκη σου και πάρε τον πρώτο τόμο από το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ. Αυτό είναι το βιβλίο που ταιριάζει για την περίσταση. Ξαναδιάβασε τη σκηνή με τα μαντλέν, εκείνα τα βουτήματα που διαστέλλουν τη διάρκεια της παροντικής στιγμής του ήρωα, αφού ασχολήθηκε εντατικά μαζί τους επί τρία δευτερόλεπτα, νιώθοντας για τα καλά τη γεύση τους στον ουρανίσκο του. Για μια στιγμή.