Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα οι μεγάλοι. Εντάξει, αυτό το είχα καταλάβει και το είχα αποδεχτεί. Υπήρχε όμως μια τιμωρία που δεν μπορούσα να την καταλάβω: οι προαγωγικές εξετάσεις. Ποιος άραγε τις είχε σκεφτεί; Κάποιος δάσκαλος; Κανένας γονιός; Σίγουρα πάντως κάποιος μεγάλος, γιατί όποιο παιδί και να ρωτούσες θα σου έλεγε πως τις εξετάσεις δεν τις ήθελε με τίποτα, πως ήταν σκέτη τιμωρία.

Στην πέμπτη τάξη, λοιπόν, βρεθήκαμε για πρώτη φορά αντιμέτωποι με τις προαγωγικές εξετάσεις. Μόνο αν τις περνούσαμε με επιτυχία θα προχωρούσαμε στην έκτη τάξη.

Σε μια από τις μαζώξεις μας στην πλατεία πριν από τις εξετάσεις το κλίμα ήταν βαρύ. Αν και είχε μπει ο Ιούνιος, μαύρα σύννεφα σκέπαζαν τα πρόσωπά μας.

«Αυτό ήταν, τελείωσαν τα ψέματα», είπε ο Ξενάκης. «Πώς περνάμε τώρα στην έκτη, μου λες;»

Ο Ξενάκης ήταν άσος στο ποδόσφαιρο, αλλά στα μαθήματα δεν έβαζε γκολ. Ο Χρήστος, ο Μάκης, ο Παύλος, ο Κώστας, η Φωτεινή και η Σοφία ήταν σχετικά καλοί μαθητές. Εγώ και ο Δημήτρης άριστοι, με 10 σε όλα τα μαθήματα, αλλά κι αυτό ήταν ένα πρόβλημα.

«Ας το δούμε και αλλιώς», είπα στην παρέα. «Μεγαλώνουμε. Κάνουμε κάτι που κάνουν και τα μεγαλύτερα παιδιά, στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Ακόμη και ο ξάδερφος του Δημήτρη θα δώσει εξετάσεις, για το πανεπιστήμιο».

«Ας το δούμε και αλλιώς», είπα στην παρέα. «Μεγαλώνουμε. Κάνουμε κάτι που κάνουν και τα μεγαλύτερα παιδιά, στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Ακόμη και ο ξάδερφος του Δημήτρη θα δώσει εξετάσεις, για το πανεπιστήμιο».

Δεν φάνηκε να έπεισα κανέναν.

«Να μας λείπει το βύσσινο», είπε η Σοφία απαξιωτικά, και όλοι συμφώνησαν.
«Αν είναι να μεγαλώσουμε με εξετάσεις, ας μη μεγαλώσουμε ποτέ», ξεστόμισε ο Κώστας, και αμέσως καταλάβαμε πως είπε μεγάλη κουβέντα.

Πράγματι, και χωρίς εξετάσεις μια χαρά είχαμε μεγαλώσει ως τότε. Στο τέλος το πήραμε απόφαση πως με τους μεγάλους δεν τα έβγαζες πέρα. Αυτοί κοιτούσαν πάντα το συμφέρον τους. Αν ζητούσες να παίξεις ως αργά το βράδυ, σου έλεγαν «Να γυρίσεις νωρίς στο σπίτι, είσαι μικρός ακόμα». Αν όμως ήθελαν να σε στείλουν κάπου μακριά για κάποιο θέλημα, σου έλεγαν «Ας είναι μακριά, μπορείς να πας μόνος σου, μεγάλωσες πια». «Ολόκληρο παιδί έγινες, θα δώσεις και εξετάσεις φέτος», άκουγες όταν για κάποιο λόγο έπρεπε πάλι να είσαι μεγάλος. Κι αφού οι εξετάσεις δεν ήταν δική μας επινόηση αλλά δική τους, έπρεπε να τις αντιμετωπίσουμε.

Ένα άλλο πρόβλημα με τις εξετάσεις, που φυσικά δεν το σκέφτηκαν ποτέ οι μεγάλοι, ήταν ότι γίνονταν πάντα το καλοκαίρι. Έκανε πολλή ζέστη, το σώμα ίδρωνε, και το μυαλό ήταν συνέχεια έξω στο παιχνίδι. Καλός καιρός = παιχνίδι. Αυτή ήταν η πιο γνωστή εξίσωση για τους μαθητές. Κι όμως, αντί να παίζουμε, δίναμε εξετάσεις. Μπορούσαμε να κάνουμε και αλλιώς;

«Λοιπόν, να οργανωθούμε», είπα αυθόρμητα. «Εγώ θα βοηθήσω στη γραμματική».

Ρήματα, ουσιαστικά, χρόνοι, αριθμοί και πτώσεις ήταν η ειδικότητά μου. Απαρέμφατα και μετοχές, προστακτικές και υπερσυντέλικους τα είχα εύκολα.

«Αρχίζουμε επαναλήψεις», πρόσθεσα.
«Εγώ μπορώ να βοηθήσω στη γεωγραφία», συμπλήρωσε η Φωτεινή.

Είχε ένα πάθος η Φωτεινή με τις πρωτεύουσες, τους νομούς, τα γεωγραφικά διαμερίσματα… Άνοιγε τον άτλαντα, και γέμιζαν τα ματάκια της με θάλασσες και χερσονήσους, λίμνες και ποτάμια, πορθμούς και ακρωτήρια. «Νομός Ευρυτανίας με πρωτεύουσα το Καρπενήσι, Νομός Έβρου με πρωτεύουσα την Αλεξανδρούπολη… Ιόνιο Πέλαγος, Αιγαίο Πέλαγος, Καρπάθιο Πέλαγος…» Εγώ την άκουγα να αραδιάζει τα γεωγραφικά στοιχεία και έπλεα στα δικά μου πελάγη, αυτά της ευτυχίας.

Ο Χρήστος είχε έφεση στα μαθηματικά. Οφειλόταν, λέει, στους λογαριασμούς που έκανε μαζί με τον μπαμπά του στο εργοστάσιό τους, όπου κατασκευάζονταν ξύλινα τελάρα. Και ο Παύλος επίσης. Η δική του έφεση οφειλόταν στα χωράφια με τα ροδάκινα που καλλιεργούσαν οι γονείς του. Ζυγίζανε την παραγωγή, λογαριάζανε τα έξοδα…

«Να μαζευόμαστε να λύνουμε ασκήσεις», πρότεινε ο Χρήστος. «Αλλά κοιτάξτε, σοβαρά πράγματα. Μπάλα και λοιπά παιχνίδια, μετά τα μαθήματα».

Όλοι ήταν ενθουσιασμένοι, εκτός από τον Ξενάκη, που στεκόταν σκεφτικός.

«Τι έχεις, ρε;» τον ρώτησα.
«Εγώ πού θα βοηθήσω, ρε παιδιά; Γεμάτος πεντάρια και εξάρια είναι ο έλεγχός μου», είπε με παράπονο.
«Μην κάνεις έτσι. Όλοι μπορούν να βοηθήσουν σε κάτι», τον παρηγόρησε η Σοφία, και ο Ξενάκης πήρε τα πάνω του. «Ένας για όλους και όλοι για έναν».

Αυτό σίγουρα κάπου το είχε διαβάσει η Σοφία. Όλοι ξέραμε πως διάβαζε πολλά βιβλία. Στην έκθεση ήταν άπιαστη. Α, και ζωγράφιζε τέλεια. Στα υπόλοιπα μαθήματα ήταν μέτρια.

Έτσι, εκεί στη μέση της πλατείας, ιδρύσαμε το πρώτο φροντιστήριο, μεταξύ μας και δωρεάν.