alt

Εκλεκτικές συγγένειες ανάμεσα στον χορό και την ψυχανάλυση. 

Της Κλημεντίνης Βουνελάκη

Η παράσταση της Μαρλένε Μοντέιρο Φρέιτας, Βάκχες: πρελούδιο κάθαρσης (Φεστιβάλ Αθηνών, 5 & 6/07, Πειραιώς 260 Η), αληθινή αποκάλυψη μιας δυνατής και διεισδυτικής χορογράφου με μια γλώσσα σύνθετη και πρωτότυπη που εστιάζει στο συναίσθημα, προσφέρθηκε ως τέλειο άλλοθι για να αναφερθώ σε μια σπουδαία εκδοτική πρωτοβουλία που συνδέει την ψυχανάλυση με την ψυχοσωματική μέσα από τρία εξαιρετικά ενδιαφέροντα ψυχαναλυτικά εγχειρίδια: πρόκειται για τη σειρά «Ρους» των εκδόσεων Άγρα που εγκαινιάστηκε το 2014 με το περίφημο κείμενο του Πιέρ Φεντιντά Από πού αρχίζει το ανθρώπινο σώμα; Ακολούθησε Η αλλεργική σχέση του Πιέρ Μαρτύ, ιδρυτή του Ινστιτούτου Ψυχοσωματικής του Παρισιού, ενώ πιο πρόσφατα –τον Φεβρουάριο του 2017– κυκλοφόρησε το, Γέννηση ενός σώματος, καταγωγή μιας ιστορίας της Πιέρα Ωλανιέ.

fedida anthropino somaΗ σειρά περιλαμβάνει εκτός από τα Τετράδια, δοκίμια ψυχαναλυτών, με κεντρικό άξονα τις άρρηκτες σχέσεις ψυχής και σώματος και τη διττή ενορμητική φύση του ανθρώπου. Η ανταλλαγή απόψεων και ο δημιουργικός διάλογος μεταξύ ψυχαναλυτών που δεν ανήκουν υποχρεωτικά στην ίδια σχολή είναι κάτι που λείπει από την Ελλάδα, ενώ το συγκεκριμένο εκδοτικό εγχείρημα έχει ως συστατικό στοιχείο την ιδέα της συνεργασίας. Διόλου τυχαίος ήταν άλλωστε και ο τίτλος που έβαλε στην εισήγησή του, τη βραδιά παρουσίασης της τριλογίας στην έδρα των εκδόσεων Άγρα, ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Γεράσιμος Στεφανάτος, «Το σκέπτεσθαι την σκέψη του άλλου».

13 πρόσωπα επί σκηνής, εκ των οποίων οι πέντε με τρομπέτες– που θυμίζει ατμόσφαιρα καρναβαλιού αλλά και πίνακα του Ιερώνυμου Μπος...

Επιστρέφοντας στην περφόρμανς της Φρέιτας, ο θεατής βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα πληθωρικό φαντασιακό –13 πρόσωπα επί σκηνής, εκ των οποίων οι πέντε με τρομπέτες– που θυμίζει ατμόσφαιρα καρναβαλιού αλλά και πίνακα του Ιερώνυμου Μπος, εκεί που συγκατοικούν η μουσική, ο χορός και το μυστήριο, η χαρά και η λύπη. Όλα είναι γκροτέσκα και παράλογα, όλα μπορούν να συμβούν σε μια επιθυμία υπέρβασης του «αισθητικά ορθού». Αν ο λώρος και οι καθηλώσεις στο στοματικό ή το πρωκτικό στάδιο διατρέχουν «εκκωφαντικά» τη σκηνή σε ένα τελετουργικό μιας αδύνατης ενηλικίωσης ή ενός εξαιρετικά επίπονου περάσματος από τον κόσμο των ορμών στο «Εγώ του Λόγου», η στιγμή της προβολής του φιλμικού υλικού της γέννας μιας Ασιάτισσας, στο σπίτι της, χωρίς γιατρό, κατά τον φυσικότερο τρόπο, έτσι όπως είναι ενσωματωμένη στην παράσταση, συγκλονίζει. Και μας συνδέει με το καταγωγικό μας φορτίο οριστικά και αμετάκλητα, καθώς ο λώρος είναι δύσκολο να κοπεί. Η χορογράφος, με καταγωγή από το Πράσινο Ακρωτήριο, καταφεύγει στην τραγωδία του Ευριπίδη για να εμπλουτίσει δραματουργικά τις προθέσεις της. Μέσα από το δίπολο «Διόνυσος – Απόλλων» αναδύονται όλα τα διφορούμενα που μας συνιστούν σε μια ύφανση που θυμίζει την τέχνη του κολάζ: ρεψίματα, νιαουρίσματα, άναρθρες κραυγές, υλικό ασύνδετο σε μια πρώτη ματιά, που οδηγεί ωστόσο στο εμβληματικό Μπολερό του Ραβέλ, στην κορύφωση μιας ιεροτελεστίας επαναληπτικής που αναζητεί εναγωνίως την κάθαρση.

Αυτή η συναισθηματική αποφόρτιση που επιτυγχάνεται μέσα από την κινητοποίηση των αισθήσεων δεν αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό στην κάθαρση της ψυχαναλυτικής διαδικασίας που επιδιώκει λεκτικοποίηση των περιεχομένων του ασυνειδήτου;

allergiki sxesi«Εμείς οι ψυχαναλυτές –είναι κοινοτοπία– μιλάμε για την ψυχή. Αυτό όμως που μας μαθαίνει η Ωλανιέ είναι ότι μιλάμε για αυτά που έχουν εγγραφεί ανεξίτηλα στο νου μας. Δεν μιλάμε ποτέ για αυτά που το ασυνείδητό μας αγνοεί. Ερευνώντας τη θέση του σώματος στην ανθρώπινη ψυχή, αγγίζοντας πρώιμες φωνές, συλλαβές και ήχους ψηλαφούμε τον πόνο και τις συνέπειες της απώλειας» ανέφερε μεταξύ άλλων ο Πάνος Αλούπης, ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, διδάκτωρ ψυχολογίας του Πανεπιστημίου 7 στο Παρίσι και εκ των επιστημονικών υπευθύνων της σειράς «Ρους», ως προς τη συμβολή της Ωλανιέ στην εξέλιξη της ψυχαναλυτικής θεωρίας και πράξης. Σώμα και λόγος, θα βρεθούν άλλωστε στο επίκεντρο της σκέψης της σημαντικής αυτής γυναίκας της γαλλικής ψυχανάλυσης, που έθεσε ως σημείο αφετηρίας την πρωιμότατη σχέση μητέρας-παιδιού, «που το υποκείμενο θα ανακαλύψει και θα επενδύσει μεταγενέστερα, αλλά που θα μπορέσει επίσης ανά στιγμές να αποεπενδύσει, για να επιστρέψει σε μια αναθεωρημένη σχέση ψυχής – σώματος».

b216596«Δεν υπάρχει σώμα χωρίς σκιά, περισσότερο από ό,τι υπάρχει ψυχικό σώμα χωρίς αυτή την ιστορία που αποτελεί την ομιλούμενη σκιά του. Σκιά προστατευτική ή απειλητική, ευμενής ή δυσμενής, που προστατεύει με ένα φως υπερβολικά άπλετο ή που αναγγέλλει την καταιγίδα, αλλά, σε κάθε περίπτωση, σκιά απαραίτητη, διότι η απώλειά της θα επέφερε την απώλεια κάθε μορφής ζωής». (Πιέρα Ωλανιέ) 

Η Πιέρα Ωλανιέ, σημαντική μορφή της γαλλικής ψυχανάλυσης, υπήρξε ακούραστη δασκάλα και συγγραφέας, ευαίσθητη και άτεγκτη στην εκπαίδευση και στη μετάδοση μιας κλινικής εμπειρίας που βασίστηκε στο όσο το δυνατόν πλησιέστερο άκουσμα του ανθρώπινου λόγου. Ενέταξε τον λόγο στην ανθρώπινη πορεία, που ξεκινά από την αινιγματική σιωπή του σώματος, διαγράφεται μέσα από την ένταξη σε μια ζωή η οποία αποθέτει τη σφραγίδα της ως προεξόφληση και συνεχίζεται διά μέσου του έργου της συλλογικής κουλτούρας, θεμελιωδώς επηρεασμένου από τα σημάδια του θανάτου και της βίας.

Η δραστήρια και δημιουργική παρουσία της Πιέρα Ωλανιέ και η συνεχής συμμετοχή της στην εξέλιξη της ψυχαναλυτικής θεωρίας και πράξης έχτισαν ένα έργο του οποίου οι πυλώνες στήριξης είναι το σώμα και η ψύχωση. Προς αυτή την κατεύθυνση, οι έννοιες του πρωταρχικού, του εικονογράμματος ή του Εγώ του λόγου επινοούνται και χρησιμοποιούνται, συνοψίζοντας την προσέγγιση μιας ιδιαίτερης ανθρώπινης εμπειρίας. Είτε ψυχωτική είτε απλώς ανθρώπινη, στην πολυπλοκότητα και στη διαχρονικότητά της, η εμπειρία αυτή υπενθυμίζει αδιάλειπτα τις δυσκολίες διάρθρωσης μιας ιδιωτικής σωματικής προ-ιστορίας με την ιστορία της ζωής, όπου ο άλλος και οι άλλοι εντυπώνουν ενεργητικά και ανεξίτηλα τη συνύπαρξή τους σε αυτό που αποκαλούμε ψυχή, αντικείμενο μελέτης της φροϋδικής μεταψυχολογίας.

* Η ΚΛΗΜΕΝΤΙΝΗ ΒΟΥΝΕΛΑΚΗ είναι δημοσιογράφος-κριτικός χορού.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Άνοιγμα των Επιδαυρίων με «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Τιμοφέι Κουλιάμπιν [Timofey Kulyabin]. Μια διεθνής παραγωγή του Φεστιβάλ σε παγκόσμια πρεμιέρα.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν παρουσίασε, ως εναρκτήρια παράσταση τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ