alt

Για τις παραστάσεις Για την Ελένη, σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, η οποία παρουσιάζεται στο θέατρο Εν Αθήναις και Relax... Mynotis, σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης - Κάρολος Κούν, στην σκηνή της Φρυνίχου, στην Πλάκα.

Του Νίκου Ξένιου

Στην παράδοση των θεατρικών έργων που μεταφέρουν ζωντανές μαρτυρίες ιστορικών προσωπικοτήτων, ο Μάνος Καρατζογιάννης γράφει και σκηνοθετεί την παράσταση Για την Ελένη όπου την Ελένη Παπαδάκη υποδύεται η Μαρία Κίτσου. Διαλεγόμενη με τον επίδοξο δήμιό της, η μεγάλη ηθοποιός του «Βασιλικού» (Εθνικού) Θεάτρου Ελένη Παπαδάκη επιδίδεται σε ένα παραληρηματικό μονόλογο, εμπνευσμένο από την «Τέταρτη Διάσταση» (Ελένη) του Γιάννη Ρίτσου. Παράλληλα, στο Θέατρο Τέχνης της Οδού Φρυνίχου, ο Βασίλης Παπαβασιλείου ως Αλέξης Μινωτής  (ή ως κάποιος υπερήλικας πρωταγωνιστής θεάτρου αυτού του διαμετρήματος) υπαγορεύει στον Γιάννο Περλέγκα για πολλοστή φορά τη διαθήκη του, μια διαθήκη αποκάλυψης των συμβάσεων της θεατρικής σκηνής και στηλίτευσης της ανθρώπινης μωρίας. Και στις δύο παραστάσεις, το κείμενο διατρέχει ένα υπόγειο αλλά παντοδύναμο «μωρίας εγκώμιον» (laus stultitiae).

Για την Ελένη στο Θέατρο Eν Αθήναις

Η Παπαδάκη δεν είναι παρά το θύμα των περιστάσεων, μια ποιητική, χιμαιρική φιγούρα που, ως ανυστερόβουλη εκπρόσωπος της αστικής τάξης, προσπαθεί με διαλλακτικούς τρόπους να επικοινωνήσει με τους Γερμανούς, ώστε να μπορέσει να σώσει όσους πρόκειται να εκτελεστούν, γι’ αυτό και εκτελείται από τους κομμουνιστές που αρνούνται να αποδεχθούν τέτοια μετριοπάθεια.

Χωρίς να φιλοδοξεί να δώσει απαντήσεις για τα ανοιχτά ακόμα ζητήματα του Εμφυλίου, το κείμενο του Μάνου Καρατζογιάννη μιλά για την «αιρετική» περίπτωση της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη, μιας γυναίκας-ξωτικού, που στην εποχή της οικοδόμησε έναν αστικό θρύλο. Η καλλιεργημένη και πολύγλωσση ανταγωνίστρια της Κατίνας Παξινού με το ανεξάντλητο ταλέντο, την αμφιλεγόμενη προσωπική ζωή και τις αστικές καταβολές, κατηγορήθηκε για «οριζόντιο δωσιλογισμό» λόγω της γνωριμίας της με τον Ιωάννη Ράλλη, πρωθυπουργό της κατοχικής κυβέρνησης. Η περίπτωσή της ενέπνευσε τον Άγγελο Σικελιανό, τον Φώτη Κόντογλου, τον Γιώργο Θεοτοκά, τον Μάνο Ελευθερίου και τον Μισέλ Φάις. Το αδιέξοδο της Ελένης Παπαδάκη συνίστατο στην αναγκαστική επιλογή ανάμεσα στον χαρακτηρισμό της «πόρνης» και εκείνον της «λεσβίας».

Κωφεύοντας στην κακία του κόσμου, εκείνη φορούσε τις γούνες της και τα κοσμήματά της, ανίκανη να αντιληφθεί την ωμότητα των πραγμάτων, αλλά και «έτοιμη για παν ενδεχόμενο» («prête pour toute éventualité», όπως έλεγε χαρακτηριστικά), ενώ την ίδια στιγμή το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών τη διέγραφε από μέλος του και ο ΟΠΛΑ, εν αγνοία του ΕΑΜ, σχεδίαζε τη σύλληψη και τη στυγνή, με συνοπτικές διαδικασίες, εκτέλεσή της με τσεκούρι.

Δίπλα στον κύριο χαρακτήρα που μας μιλά για τον θάνατό του στέκει και η σιωπηλή φιγούρα του άνδρα υποβολέα της μεγάλης ηθοποιού, που θα ερμηνεύσει και τον χαρακτήρα του εκτελεστή της (εκφραστική και επιβλητική η παρουσία του Σπύρου Κυριαζόπουλου στον ρόλο). Η Παπαδάκη δεν είναι παρά το θύμα των περιστάσεων, μια ποιητική, χιμαιρική φιγούρα που, ως ανυστερόβουλη εκπρόσωπος της αστικής τάξης, προσπαθεί με διαλλακτικούς τρόπους να επικοινωνήσει με τους Γερμανούς, ώστε να μπορέσει να σώσει όσους πρόκειται να εκτελεστούν, γι’ αυτό και εκτελείται από τους κομμουνιστές που αρνούνται να αποδεχθούν τέτοια μετριοπάθεια. Μια ανθρωποθυσία επιτελείται, με τη γυναίκα αυτήν εξιλαστήριο αμνό στον βωμό μιας τόσο ταραγμένης και γεμάτης πάθη εποχής, υπενθυμίζοντας τη δυσανεξία των κοινωνιών στο διαφορετικό. Η Παπαδάκη ανάγεται σε σύμβολο της αρτίστας που, σε δύσκολους καιρούς, βρίσκεται ανένταχτη ανάμεσα σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Και απαγγέλλει αποσπάσματα από τα κλασικά έργα που την καθιέρωσαν ως εμβληματική φιγούρα στο νεοελληνικό θέατρο, προοιωνίζοντας με τον κομμό της σοφόκλειας Αντιγόνης τον ίδιο της τον θάνατο.

alt

Relax... Mynotis στο Θέατρο Τέχνης-Κάρολος Κουν

Το χιούμορ, η ευελιξία του κειμένου, οι προεκτάσεις και η πολυσημία του, η δυνατή, δραστικότατη γλώσσα του, η διαγραφή των δυο χαρακτήρων, αλλά και το τελικό ανέβασμά του επί σκηνής, όλα συνθέτουν μια παράσταση-ορόσημο για το θέατρό μας.

Η συνθήκη του κατεξοχήν «άχρηστου» επαγγέλματος του ηθοποιού παρουσιάζεται ως φαουστική στο Relax... Mynotis του Παπαβασιλείου, ενώ η σύγχρονη Ελλάδα ως μια πινακοθήκη ηλιθίων. Ένας ηθοποιός που δεν είναι σε θέση να «ποιήσει ήθος» αρνείται ένα πρωταγωνιστικό ρόλο, και αυτή είναι μια στιγμή μεγαλείου μέσα στην απόλυτη μετριότητά του. Η ματαιότητα των εγκοσμίων και η ματαιότητα της τέχνης είναι επίσης αντικείμενα πραγμάτευσης του κειμένου. Δυο άντρες μπροστά σε ένα τεράστιο πανό με ένα τεράστιο λαγό και ένα αφαιρετικό μαύρο-γκρι σκηνικό μαζί με ένα τρελαμένο ρολόι: ο πρώτος είναι εκατόν δύο χρονών και υπαγορεύει στον δεύτερο (ένα βοηθό συμβολαιογράφου) μιαν ατελείωτη λίστα κληρονόμων που θα μοιραστούν ψυχία, με απώτερο στόχο να καταστεί αντιπαθής, ή, για την ακρίβεια, να επιζήσει του ανοίγματος της διαθήκης του.

Σαρκαστικός απέναντι στον θάνατό του που διαρκώς εξαπατά αναβάλλοντας, κυνικός στην αφήγηση όσων συνθέτουν την καλλιτεχνική και ιδιωτική του καθημερινότητα, θυμοσοφικά κινούμενος και εγωκεντρικός, ο χαρακτήρας του ηθοποιού εστιάζει εδώ στην ανοησία του κοινού, που δαφνοστεφανώνει τον καλλιτέχνη για λάθος λόγους, εξίσου λάθος με αυτούς για τους οποίους τον γιουχάρει. Η επαναληπτικά συντασσόμενη διαθήκη παραπέμπει σε ένα διαρκώς αναβαλλόμενο θάνατο, με αποτέλεσμα η υπαρξιακή διάσταση του θανάτου να καταλαμβάνει κεντρική θέση στο θεματολόγιο του έργου του Βασίλη Παπαβασιλείου, που μαζί με τον Γιάννο Περλέγκα δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα κείμενο που έγραψαν οι δυο τους. Το χιούμορ, η ευελιξία του κειμένου, οι προεκτάσεις και η πολυσημία του, η δυνατή, δραστικότατη γλώσσα του, η διαγραφή των δυο χαρακτήρων, αλλά και το τελικό ανέβασμά του επί σκηνής, όλα συνθέτουν μια παράσταση-ορόσημο για το θέατρό μας.

Η αντιπαράθεση και απεύθυνση του κεντρικού χαρακτήρα στον Γιάννη Ρίτσο είναι χαρακτηριστικό εύρημα, δεδομένης της διαολεμένης σύμπτωσης του θανάτου του Μινωτή την ίδια ακριβώς μέρα με τον Ρίτσο.

Τέλος, διαλεγόμενος με τον Γιάννη Ρίτσο, ο υπερήλικας ηθοποιός/υπαινιγμός του Μινωτή ανοίγει ένα δίαυλο επικοινωνίας με την «αθέατη» πλευρά του ιστρίονος, αλλά και γεφυρώνει μιαν άτυπη δεξιά πολιτική αντίληψη με τη μαχητικότητα του μεγάλου ποιητή της Αριστεράς. Υπό αυτό το πρίσμα, για μιαν ακόμη φορά έχουμε επί σκηνής προβληματισμό σχετικά με τον ρόλο της Τέχνης σε καιρούς οχληρούς, καιρούς πολιτικών αντιπαραθέσεων, δοσμένο στο έργο του Παπαβασιλείου με τόνους σκληρού λυρισμού και φιλοσοφικής ενατένισης.

Ο Μινωτής του Παπαβασιλείου είναι εσαεί παρών, στο πάνθεον των κλασικών, γιατί με την μακροημέρευσή του καθιερώθηκε ως εμβληματική φιγούρα, παρά τις κάπως συντηρητικές απόψεις του, τόσο για το θέατρο, όσο και για την πολιτική. Η αντιπαράθεση και απεύθυνση του κεντρικού χαρακτήρα στον Γιάννη Ρίτσο είναι χαρακτηριστικό εύρημα, δεδομένης της διαολεμένης σύμπτωσης του θανάτου του Μινωτή την ίδια ακριβώς μέρα με τον Ρίτσο. Ο Ρίτσος όμως είναι η πηγή έμπνευσης και του έργου του Μάνου Καρατζογιάννη, όμως εδώ η Ελένη Παπαδάκη είναι μια νοσταλγός άλλων εποχών, σπάνιο δείγμα ανεδαφικής και εύθραυστης φύσης, που κυρίως μοιάζει να ξεπετάχτηκε από τις σελίδες της Έρημης Χώρας του Έλιοτ, σαν άλλη Κυμαία Σίβυλλα για να εισαγάγει το δράμα με τη φράση «Αποθανείν θέλω». 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πρωταγωνίστρια η Επίδαυρος – Τέσσερις παραστάσεις που είδαμε τον Ιούλιο

Πρωταγωνίστρια η Επίδαυρος – Τέσσερις παραστάσεις που είδαμε τον Ιούλιο

Παραδοσιακά το ενδιαφέρον του θεατρόφιλου κοινού τον Ιούλιο μεταφέρεται στη μικρή και τη μεγάλη Επίδαυρο. Παρακολουθήσαμε τέσσερις παραστάσεις. Κεντρική εικόνα: Ο Στάθης Σταμουλακάτος «Αίαντας», στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία Αργύρη Ξάφη. Φωτογραφία © Karol Jarek

Του Νίκο...

«Πέρσες» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά στην Επίδαυρο – Τολμηρή προσέγγιση που δικαιώνεται

«Πέρσες» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά στην Επίδαυρο – Τολμηρή προσέγγιση που δικαιώνεται

Για την παράσταση «Πέρσες» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Του Νίκου Ξένιου

Τους «Πέρσες» του Αισχύλου επιλέγει φέτος ο Δημήτρης Καραντζάς, σε μια «ωμή» (όπως την αποκαλεί ο...

Φεστιβάλ Αθηνών: Τρεις παραστάσεις για μιαν άγρια εποχή

Φεστιβάλ Αθηνών: Τρεις παραστάσεις για μιαν άγρια εποχή

Είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών στην Πειραιώς 260 τρεις εντυπωσιακές παραστάσεις. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου

Του Νίκου Ξένιου

Στο Φεστιβάλ Αθηνών, στην Πειραιώς 260, τρεις εντυπωσιακές παραστάσεις του πρώτου δεκαπενθημέρου του Ιουλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

Για το ιστορικό αφήγημα του Γιώργου Π. Ιατρού «Ενέδρα στο δήμαρχο – Κερατέα-Λαύριο 1865» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Ο αφηγητής της ιστορίας, ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987).

Της Διώνης Δημητριάδου

Μια αφήγηση άγνωστη, δηλαδή αγνοημέ...

Γιατί ο Στίβεν Κινγκ τα βάζει με τα ολιγοπώλια στον εκδοτικό χώρο - Τι κατέθεσε

Γιατί ο Στίβεν Κινγκ τα βάζει με τα ολιγοπώλια στον εκδοτικό χώρο - Τι κατέθεσε

Ο συγγραφέας εναντιώθηκε στη συγχώνευση των δύο μεγαλύτερων αμερικανικών εκδοτικών οίκων, οι οποίοι έχουν καταλήξει σε συμφωνία 2,2 δισ. δολαρίων.

Επιμέλεια: Book Press

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ απευθύνθηκε στον ...

«Μετρό(ει) αυτή η λύπη» της Ελένης Καρρά (κριτική) – Στριμωγμένοι και άγονοι κάτω από τον νικελένιο ουρανό

«Μετρό(ει) αυτή η λύπη» της Ελένης Καρρά (κριτική) – Στριμωγμένοι και άγονοι κάτω από τον νικελένιο ουρανό

Για την ποιητική συλλογή της Ελένης Καρρά «Μετρό(ει) αυτή η λύπη» (εκδ. Μελάνι).

Του Θάνου Κάππα

Στον τίτλο του ποιητικού βιβλίου της Ελένης Καρρά Μετρό(ει) αυτή η λύπη (Υποψήφιο στην κατηγορία πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή των βραβείων του Α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ