alt

Για τις παραστάσεις Για την Ελένη, σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, η οποία παρουσιάζεται στο θέατρο Εν Αθήναις και Relax... Mynotis, σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης - Κάρολος Κούν, στην σκηνή της Φρυνίχου, στην Πλάκα.

Του Νίκου Ξένιου

Στην παράδοση των θεατρικών έργων που μεταφέρουν ζωντανές μαρτυρίες ιστορικών προσωπικοτήτων, ο Μάνος Καρατζογιάννης γράφει και σκηνοθετεί την παράσταση Για την Ελένη όπου την Ελένη Παπαδάκη υποδύεται η Μαρία Κίτσου. Διαλεγόμενη με τον επίδοξο δήμιό της, η μεγάλη ηθοποιός του «Βασιλικού» (Εθνικού) Θεάτρου Ελένη Παπαδάκη επιδίδεται σε ένα παραληρηματικό μονόλογο, εμπνευσμένο από την «Τέταρτη Διάσταση» (Ελένη) του Γιάννη Ρίτσου. Παράλληλα, στο Θέατρο Τέχνης της Οδού Φρυνίχου, ο Βασίλης Παπαβασιλείου ως Αλέξης Μινωτής  (ή ως κάποιος υπερήλικας πρωταγωνιστής θεάτρου αυτού του διαμετρήματος) υπαγορεύει στον Γιάννο Περλέγκα για πολλοστή φορά τη διαθήκη του, μια διαθήκη αποκάλυψης των συμβάσεων της θεατρικής σκηνής και στηλίτευσης της ανθρώπινης μωρίας. Και στις δύο παραστάσεις, το κείμενο διατρέχει ένα υπόγειο αλλά παντοδύναμο «μωρίας εγκώμιον» (laus stultitiae).

Για την Ελένη στο Θέατρο Eν Αθήναις

Η Παπαδάκη δεν είναι παρά το θύμα των περιστάσεων, μια ποιητική, χιμαιρική φιγούρα που, ως ανυστερόβουλη εκπρόσωπος της αστικής τάξης, προσπαθεί με διαλλακτικούς τρόπους να επικοινωνήσει με τους Γερμανούς, ώστε να μπορέσει να σώσει όσους πρόκειται να εκτελεστούν, γι’ αυτό και εκτελείται από τους κομμουνιστές που αρνούνται να αποδεχθούν τέτοια μετριοπάθεια.

Χωρίς να φιλοδοξεί να δώσει απαντήσεις για τα ανοιχτά ακόμα ζητήματα του Εμφυλίου, το κείμενο του Μάνου Καρατζογιάννη μιλά για την «αιρετική» περίπτωση της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη, μιας γυναίκας-ξωτικού, που στην εποχή της οικοδόμησε έναν αστικό θρύλο. Η καλλιεργημένη και πολύγλωσση ανταγωνίστρια της Κατίνας Παξινού με το ανεξάντλητο ταλέντο, την αμφιλεγόμενη προσωπική ζωή και τις αστικές καταβολές, κατηγορήθηκε για «οριζόντιο δωσιλογισμό» λόγω της γνωριμίας της με τον Ιωάννη Ράλλη, πρωθυπουργό της κατοχικής κυβέρνησης. Η περίπτωσή της ενέπνευσε τον Άγγελο Σικελιανό, τον Φώτη Κόντογλου, τον Γιώργο Θεοτοκά, τον Μάνο Ελευθερίου και τον Μισέλ Φάις. Το αδιέξοδο της Ελένης Παπαδάκη συνίστατο στην αναγκαστική επιλογή ανάμεσα στον χαρακτηρισμό της «πόρνης» και εκείνον της «λεσβίας».

Κωφεύοντας στην κακία του κόσμου, εκείνη φορούσε τις γούνες της και τα κοσμήματά της, ανίκανη να αντιληφθεί την ωμότητα των πραγμάτων, αλλά και «έτοιμη για παν ενδεχόμενο» («prête pour toute éventualité», όπως έλεγε χαρακτηριστικά), ενώ την ίδια στιγμή το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών τη διέγραφε από μέλος του και ο ΟΠΛΑ, εν αγνοία του ΕΑΜ, σχεδίαζε τη σύλληψη και τη στυγνή, με συνοπτικές διαδικασίες, εκτέλεσή της με τσεκούρι.

Δίπλα στον κύριο χαρακτήρα που μας μιλά για τον θάνατό του στέκει και η σιωπηλή φιγούρα του άνδρα υποβολέα της μεγάλης ηθοποιού, που θα ερμηνεύσει και τον χαρακτήρα του εκτελεστή της (εκφραστική και επιβλητική η παρουσία του Σπύρου Κυριαζόπουλου στον ρόλο). Η Παπαδάκη δεν είναι παρά το θύμα των περιστάσεων, μια ποιητική, χιμαιρική φιγούρα που, ως ανυστερόβουλη εκπρόσωπος της αστικής τάξης, προσπαθεί με διαλλακτικούς τρόπους να επικοινωνήσει με τους Γερμανούς, ώστε να μπορέσει να σώσει όσους πρόκειται να εκτελεστούν, γι’ αυτό και εκτελείται από τους κομμουνιστές που αρνούνται να αποδεχθούν τέτοια μετριοπάθεια. Μια ανθρωποθυσία επιτελείται, με τη γυναίκα αυτήν εξιλαστήριο αμνό στον βωμό μιας τόσο ταραγμένης και γεμάτης πάθη εποχής, υπενθυμίζοντας τη δυσανεξία των κοινωνιών στο διαφορετικό. Η Παπαδάκη ανάγεται σε σύμβολο της αρτίστας που, σε δύσκολους καιρούς, βρίσκεται ανένταχτη ανάμεσα σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Και απαγγέλλει αποσπάσματα από τα κλασικά έργα που την καθιέρωσαν ως εμβληματική φιγούρα στο νεοελληνικό θέατρο, προοιωνίζοντας με τον κομμό της σοφόκλειας Αντιγόνης τον ίδιο της τον θάνατο.

alt

Relax... Mynotis στο Θέατρο Τέχνης-Κάρολος Κουν

Το χιούμορ, η ευελιξία του κειμένου, οι προεκτάσεις και η πολυσημία του, η δυνατή, δραστικότατη γλώσσα του, η διαγραφή των δυο χαρακτήρων, αλλά και το τελικό ανέβασμά του επί σκηνής, όλα συνθέτουν μια παράσταση-ορόσημο για το θέατρό μας.

Η συνθήκη του κατεξοχήν «άχρηστου» επαγγέλματος του ηθοποιού παρουσιάζεται ως φαουστική στο Relax... Mynotis του Παπαβασιλείου, ενώ η σύγχρονη Ελλάδα ως μια πινακοθήκη ηλιθίων. Ένας ηθοποιός που δεν είναι σε θέση να «ποιήσει ήθος» αρνείται ένα πρωταγωνιστικό ρόλο, και αυτή είναι μια στιγμή μεγαλείου μέσα στην απόλυτη μετριότητά του. Η ματαιότητα των εγκοσμίων και η ματαιότητα της τέχνης είναι επίσης αντικείμενα πραγμάτευσης του κειμένου. Δυο άντρες μπροστά σε ένα τεράστιο πανό με ένα τεράστιο λαγό και ένα αφαιρετικό μαύρο-γκρι σκηνικό μαζί με ένα τρελαμένο ρολόι: ο πρώτος είναι εκατόν δύο χρονών και υπαγορεύει στον δεύτερο (ένα βοηθό συμβολαιογράφου) μιαν ατελείωτη λίστα κληρονόμων που θα μοιραστούν ψυχία, με απώτερο στόχο να καταστεί αντιπαθής, ή, για την ακρίβεια, να επιζήσει του ανοίγματος της διαθήκης του.

Σαρκαστικός απέναντι στον θάνατό του που διαρκώς εξαπατά αναβάλλοντας, κυνικός στην αφήγηση όσων συνθέτουν την καλλιτεχνική και ιδιωτική του καθημερινότητα, θυμοσοφικά κινούμενος και εγωκεντρικός, ο χαρακτήρας του ηθοποιού εστιάζει εδώ στην ανοησία του κοινού, που δαφνοστεφανώνει τον καλλιτέχνη για λάθος λόγους, εξίσου λάθος με αυτούς για τους οποίους τον γιουχάρει. Η επαναληπτικά συντασσόμενη διαθήκη παραπέμπει σε ένα διαρκώς αναβαλλόμενο θάνατο, με αποτέλεσμα η υπαρξιακή διάσταση του θανάτου να καταλαμβάνει κεντρική θέση στο θεματολόγιο του έργου του Βασίλη Παπαβασιλείου, που μαζί με τον Γιάννο Περλέγκα δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα κείμενο που έγραψαν οι δυο τους. Το χιούμορ, η ευελιξία του κειμένου, οι προεκτάσεις και η πολυσημία του, η δυνατή, δραστικότατη γλώσσα του, η διαγραφή των δυο χαρακτήρων, αλλά και το τελικό ανέβασμά του επί σκηνής, όλα συνθέτουν μια παράσταση-ορόσημο για το θέατρό μας.

Η αντιπαράθεση και απεύθυνση του κεντρικού χαρακτήρα στον Γιάννη Ρίτσο είναι χαρακτηριστικό εύρημα, δεδομένης της διαολεμένης σύμπτωσης του θανάτου του Μινωτή την ίδια ακριβώς μέρα με τον Ρίτσο.

Τέλος, διαλεγόμενος με τον Γιάννη Ρίτσο, ο υπερήλικας ηθοποιός/υπαινιγμός του Μινωτή ανοίγει ένα δίαυλο επικοινωνίας με την «αθέατη» πλευρά του ιστρίονος, αλλά και γεφυρώνει μιαν άτυπη δεξιά πολιτική αντίληψη με τη μαχητικότητα του μεγάλου ποιητή της Αριστεράς. Υπό αυτό το πρίσμα, για μιαν ακόμη φορά έχουμε επί σκηνής προβληματισμό σχετικά με τον ρόλο της Τέχνης σε καιρούς οχληρούς, καιρούς πολιτικών αντιπαραθέσεων, δοσμένο στο έργο του Παπαβασιλείου με τόνους σκληρού λυρισμού και φιλοσοφικής ενατένισης.

Ο Μινωτής του Παπαβασιλείου είναι εσαεί παρών, στο πάνθεον των κλασικών, γιατί με την μακροημέρευσή του καθιερώθηκε ως εμβληματική φιγούρα, παρά τις κάπως συντηρητικές απόψεις του, τόσο για το θέατρο, όσο και για την πολιτική. Η αντιπαράθεση και απεύθυνση του κεντρικού χαρακτήρα στον Γιάννη Ρίτσο είναι χαρακτηριστικό εύρημα, δεδομένης της διαολεμένης σύμπτωσης του θανάτου του Μινωτή την ίδια ακριβώς μέρα με τον Ρίτσο. Ο Ρίτσος όμως είναι η πηγή έμπνευσης και του έργου του Μάνου Καρατζογιάννη, όμως εδώ η Ελένη Παπαδάκη είναι μια νοσταλγός άλλων εποχών, σπάνιο δείγμα ανεδαφικής και εύθραυστης φύσης, που κυρίως μοιάζει να ξεπετάχτηκε από τις σελίδες της Έρημης Χώρας του Έλιοτ, σαν άλλη Κυμαία Σίβυλλα για να εισαγάγει το δράμα με τη φράση «Αποθανείν θέλω». 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Moby Dick, το μιούζικαλ» του Δημήτρη Παπαδημητρίου – Επιστρέφει στη σκηνή τον Φεβρουάριο

«Moby Dick, το μιούζικαλ» του Δημήτρη Παπαδημητρίου – Επιστρέφει στη σκηνή τον Φεβρουάριο

Το μιούζικαλ Moby Dick του Δημήτρη Παπαδημητρίου βασισμένο στο αριστούργημα του Χέρμαν Μέλβιλ επιστρέφει στη σκηνή, αυτή τη φορά του Christmas Theater, από τις 9 Φεβρουαρίου. Η προπώληση των εισιτηρίων ξεκίνησε στις 29 Νοεμβρίου. Φωτογραφία: @Andreas Simopoulos

Επιμέλεια: Book Press

...
«Τσέρνομπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος», σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, στο Θέατρο Νέου Κόσμου

«Τσέρνομπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος», σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, στο Θέατρο Νέου Κόσμου

Για την παράσταση «Τσέρνομπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος», σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Ουκρανής νομπελίστριας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, που παίζεται στο Θέατρο Νέου Κόσμου, με τους Στέλιο Μάινα, Μαρία Κατσιαδάκη, Πηνελόπη Τσιλίκα, Γιάννης Λεάκος, Δαυίδ Μαλτέζε, Αρετή Σεϊνταρίδου,...

Τρεις θεατρικές παραστάσεις του Νοεμβρίου που ξεχωρίζουν

Τρεις θεατρικές παραστάσεις του Νοεμβρίου που ξεχωρίζουν

Η «αγία οικογένεια» στα εξ ών συνετέθη στις θεατρικές παραστάσεις αυτού του Νοεμβρίου. Είδαμε: «Το λευκό δωμάτιο», σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, «Τρία αστικά κουαρτέτα – Φθινόπωρο-Χειμώνας» σε σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη και «Τα τρία φιλιά – Η σταχτιά γυναίκα» σε σκηνοθεσία της Σοφίας Φιλιππίδου.

Το...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

Για τη νουβέλα του Τάκη Καμπύλη «Γενικά συμπτώματα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το βιβλίο κακώς ονομάζεται «νουβέλα». Όχι μόνο επειδή οι 179 σελίδες του ξεπερνούν κατά πολύ το όριο πάνω από το οποίο αρχίζει η επικράτεια του μυθισ...

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2021 για βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων στην ποίηση και την πεζογραφία που εκδόθηκαν το 2020. Η τελετή έγινε στο Μέγαρο Μουσικής. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ