Στην απατηλή μαγεία της ατόλλης

Πρελούδιο σε ένα αμερικανικό εικοσιτετράωρο

Την όπερα εισάγει ένα φωνητικό Τρίο που εξυμνεί την ειδυλλιακή μεσοαστική ζωή στα προάστεια της Μασσαχουσέτης στη δεκαετία του ’50, με τις χαμογελαστές οικογένειες και τα λευκά σπιτάκια. Αξιοθαύμαστοι οι Αντωνία Δεσπούλη, Άρης Προσπαθόπουλος και Νίκος Ζιάζιαρης, που κρατούν επάξια το επίπεδο της θεατρικής ερμηνείας μαζί με αξιόλογες χορευτικές επιδόσεις (η Κορίνα Κόκκαλη έως και κλακέτες τούς δίδαξε), αναδεικνύοντας με τις φωνές τους τα τζαζ στοιχεία και εξιδανικεύοντας την αμερικανική ζωή σαν τρίο ραδιοφωνικής διαφήμισης της εποχής, σαρκάζοντας όμως όσα τεκταίνονται ανάμεσα στους κεντρικούς ήρωες.

Ο Μπέρνσταϊν σαρκάζει τα μάτσο πρότυπα της ανδρικής επιχειρηματικότητας και επιτυχίας και ο Μιχάλης Ψύρρας αποδεικνύεται εξαιρετικός στον ρόλο, εξισορροπώντας ανάμεσα στη γελοιοποίηση της φαλλοκρατικής στιβαρότητας, την ευαισθησία και τον αυτοσαρκασμό.

Η σύγκρουση του Σαμ και της Ντάινα τους καθιστά δυστυχείς, και η υπόθεση ξεκινά με τη σύγκρουσή τους σχετικά με τον Τζούνιορ, το γιο τους, που ποτέ δεν εμφανίζεται ως χαρακτήρας. Επίσης, η Ντάινα κατηγορεί τον Σαμ για τις σχέσεις του με τη γραμματέα του, πράγμα που ο ίδιος αρνείται. Στη διάρκεια της ίδιας μέρας, ο ανταγωνιστικός και εγωϊστής μικροεπιχειρηματίας Σαμ τραγουδά σε στυλ boogie-woogie τις επιτυχίες του στο γραφείο μπροστά σε τηλέφωνα και τσεκ και στο γυμναστήριο με τα βαράκια και το ντους (There's a law). Ο Μπέρνσταϊν σαρκάζει τα μάτσο πρότυπα της ανδρικής επιχειρηματικότητας και επιτυχίας και ο Μιχάλης Ψύρρας αποδεικνύεται εξαιρετικός στον ρόλο, εξισορροπώντας ανάμεσα στη γελοιοποίηση της φαλλοκρατικής στιβαρότητας, την ευαισθησία και τον αυτοσαρκασμό.

Η Ντάινα, από την άλλη, αφηγείται το ψυχαναλυτικό της όνειρο για ένα ιδεώδη, παραδεισένιο κήπο πνιγμένο από φύκια, όπου την καλεί μια αγαπητή φωνή, και όπου τοποθετεί την επικοινωνία, την τρυφερότητα και τον έρωτα για τα οποία τρέφει ευσεβείς πόθους τραγουδώντας I was standing in a garden. Αμέσως μετά αναλώνει το απόγευμά της στον κινηματογράφο, όπου παρακολουθεί την αποβλακωτική ταινία Trouble in Tahiti. Ανακαλεί δε στο σπίτι της την άθλια υπερπαραγωγή με το προχειρογραμμένο, εμπορικό σενάριο, προσπαθώντας να θυμηθεί το μουσικό της θέμα (Island Magic), ενώ το Τρίο από πίσω εξαίρει την «υπέροχη» αυτήν ταινία τραγουδώντας What a movie!. Εξωτικά νησιά-ατόλλες, πισίνες και αντιηλιακά, παρκαρισμένες λιμουζίνες, αναψυκτικά και συσκευές για ευτυχισμένες νοικοκυρές, κρέμες προσώπου και χρώματα φλουό, ευτυχισμένα παιδάκια με παγωτά στα χέρια και πολλή δόση κινηματογράφου μαζικής κατανάλωσης: ο παράδεισος ψευδαίσθησης του Uncle Sam που το λιμπρέτο θέλει να στηλιτεύσει σκηνογραφικά αποδίδεται με μινιμαλιστικό, υπαινικτικό τρόπο. Μια ώριμη, αισθησιακή ερμηνεία καθιερώνει πλέον οριστικά την Ιρένα Αθανασίου ως μια σημαντική ελληνίδα ερμηνεύτρια που, εκτός του κλασικού ρεπερτορίου, υπηρετεί πιστά και ένα είδος αρκετά πρωτόγνωρο στο ελληνικό κοινό: την όπερα δωματίου.

Ο συνθέτης-συγγραφέας και η σκηνοθέτις

Ο Μπερνστάϊν βρισκόταν στο μήνα του μέλιτος το 1951 όταν άρχισε να συνθέτει τη μονόπρακτη όπερά του Trouble in Tahiti, που πρωτοπαρουσιάστηκε μπροστά σε 3.000 ανθρώπους τον Ιούνιο του 1952 στο Πανεπιστήμιο Brandeis.

Το 1945 ο Λέοναρντ Μπερνστάιν διορίστηκε για δύο χρόνια μαέστρος της Συμφωνικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης και το 1958 διευθυντής της Φιλαρμονικής της Ορχήστρας. Ο Μπερνστάϊν βρισκόταν στο μήνα του μέλιτος το 1951 όταν άρχισε να συνθέτει τη μονόπρακτη όπερά του Trouble in Tahiti, που πρωτοπαρουσιάστηκε μπροστά σε 3.000 ανθρώπους τον Ιούνιο του 1952 στο Πανεπιστήμιο Brandeis. Η υλικοτεχνική υποδομή της παράστασης δεν είχε ικανοποιήσει τον Μπέρνσταϊν, που ξανάγραψε την τελευταία σκηνή και την παρουσίασε εκ νέου. Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς ανέβηκε στο θέατρο του καναλιού N.B.C. και κυριολεκτικά υμνήθηκε από τους New York Times. Τον Απρίλιο του 1955 το Trouble in Tahiti ανέβηκε στο Μπρόντγουεϊ μαζί με το έργο του Τένεση Ουίλιαμς 27 Wagons Full of Cotton. Το 1983 ο Μπέρνσταϊν έγραψε το σίκουελ της όπερας, το τρίπρακτο A Quiet Place, ξαναπιάνοντας το οικογενειακό δράμα τριάντα χρόνια μετά, με ένα Τζούνιορ τελείως αποξενωμένο από την οικογένειά του και την αδελφή του Ντέντε να επιστρέφει κοντά στον πατέρα της μετά τον θάνατο της Ντάινα. Από το έργο παρουσιάζεται είτε μαζί με το σίκουέλ του σε τρεις πράξεις είτε ως η αρχική, μονόπρακτη, σαρανταπεντάλεπτη βερσιόν του που είδαμε στην Αθήνα.

Στο τέλος της μέρας, με απόλυτη επίγνωση της αποξένωσής τους, ο Σαμ και η Ντάινα προσπαθούν μάταια να υπερβούν το τείχος που έχει υψωθεί ανάμεσά τους. Βλέποντας όμως την αποτυχία μιας ακόμα προσπάθειας, συμβιβάζονται με το να ξαναδούν μαζί το ίδιο ακριβώς φιλμ. Ο κινηματογράφος της Τεχνικόλορ θα τους προσφέρει, για μιαν ακόμη φορά, το αμερικανικό όνειρο σε εύπεπτη συσκευασία και θα τους επιβάλει να δραπετεύσουν στην απατηλή ευτυχία του «bought-and-paid-for magic». Η σκηνοθεσία της Ράιας Τσακηρίδη ανέδειξε τον αλλοτριωτικό χαρακτήρα των μικρών, καθημερινών συνηθειών, τον γελοίο χαρακτήρα των πιο χαρακτηριστικών ανδρικών στερεοτύπων και συνηθειών γύρω από τον γάμο και το εύθραυστο πρόσωπο της ακυρωμένης, ματαιωμένης συζύγου των προαστείων μιας αμερικανικής μεγαλούπολης, καθώς και τον απατηλό χαρακτήρα της αμερικανικής ευζωΐας. Η ομάδα όπερας «The Medium Project» ιδρύθηκε το 2013 με δική της πρωτοβουλία και με τη συνεργασία του αρχιμουσικού Ανδρέα Τσελίκα. Στο ενεργητικό της περιλαμβάνονται οι παραγωγές: Μέντιουμ του Τζιανκάρλο Μενότι, Bon Appetit! του Λη Χόιμπι, και The Shell Game των Γιώργου Δούση και Έρης Κύργια.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.