alt

Για την παράσταση Μηχανικοί Καταρράκτες, βασισμένη στη νουβέλα της Σώτης Τριανταφύλλου, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Πατρώνη, για δεύτερη χρονιά στο Από Μηχανής Θέατρο.

Του Νίκου Ξένιου

Ακόμη και αν ακούγεται αυτονόητο, το να αποκαθηλώνει ένας συγγραφέας την «αντικειμενική αλήθεια» του βιολογικού μυθολογήματος περί φύλου είναι τολμηρό. Παρά το γεγονός ότι τονίζει τον υποφώσκοντα ρατσισμό που κρύβει κάθε μορφή έμφασης, φετιχοποίησης ή εξωτικοποίησης της ιδιαιτερότητας, με τη νουβέλα της Μηχανικοί Καταρράκτες η Σώτη Τριανταφύλλου ανασύρει το ζήτημα της διεμφυλικής σεξουαλικότητας, και μάλιστα με πολύ ανθρώπινο και ευφυή τρόπο. Αντίστοιχα, ο σκηνοθέτης Σταμάτης Πατρώνης αξιοποιεί το βαθύτατα ανθρώπινο και ρεαλιστικό θέμα της νουβέλας, δημιουργώντας τον θεατρικό χαρακτήρα του Σαλ που, με το όνειρο να γίνει Σάλι, ξεκινά ένα ταξίδι αυτογνωσίας προς τον αμερικανικό Νότο, τακτοποιώντας, παράλληλα, τις εκκρεμότητες που έχει με το παρελθόν.

Ο αυτοπροσδιορισμός και το παιχνίδι των λέξεων

Υπαρξιακή αναζήτηση και διακριτικό, αυτοσαρκαστικό χιούμορ, υψηλή θεατρική ποιότητα και προκλητικό θέμα –αυτό της περιχαρακωμένης από στερεότυπα ανθρώπινης σεξουαλικότητας– όλα υπηρετούν την ανάγκη του Σαλ για αυτοπροσδιορισμό.

Μη συμμορφούμενος προς την πρωτοκαθεδρία του βιολογικά απατηλού αλλά κοινωνικά επικαθοριζόμενου φύλου, ο ήρωας Σαλ είναι «ακατανόητος», και αυτό τον φέρνει αντιμέτωπο με το κορυφαίο ζήτημα της προσωπικής του ελευθερίας επιλογής ταυτότητας ή ταυτοτήτων. Ο γενέθλιος τόπος του (Μηχανικοί Καταρράκτες) μετατρέπεται αρχικά σε εφιάλτη ευνουχισμού και κατόπιν δίνει τον τίτλο στη νουβέλα «εντός νουβέλας» που συγγράφει. Υπαρξιακή αναζήτηση και διακριτικό, αυτοσαρκαστικό χιούμορ, υψηλή θεατρική ποιότητα και προκλητικό θέμα –αυτό της περιχαρακωμένης από στερεότυπα ανθρώπινης σεξουαλικότητας– όλα υπηρετούν την ανάγκη του Σαλ για αυτοπροσδιορισμό: «Δεν είμαι γκέι, είμαι γυναίκα στο σώμα ενός άντρα»: το θέατρο ανέκαθεν προσφερόταν για την μεταμφίεση σε άλλες ταυτότητες, ο ρόλος είναι προκλητικός.

Η μεταμορφωσιγένεια και ο μεταβατικός χαρακτήρας[1] του σώματος του συμπαθέστατου τρανς αποδίδονται εξαιρετικά από τον Ορέστη Τρίκκα, σε μια πρωτοπρόσωπη απόδοση όλης της εξομολογητικής νουβέλας. Ένα κορμί που από κάποιους χαρακτηρίζεται ως προβληματικό, δοχείο «υπερεκχειλίζουσας» σεξουαλικότητας, «ενδιάμεσο» του ανθρώπινου και του ζωώδους, η παρενδυσία[2] και η ελαφρώς κιτς αισθητική της drag queen, η διαδρομή προς τον ποθητό τόπο όπου θα γίνει η επέμβαση επαναπροσδιορισμού του φύλου[3], πάνω απ’ όλα, όμως, ένα εύστοχο σχόλιο πάνω στην επιτελεστικότητα του φύλου[4], συνθέτουν ένα κείμενο που αποφεύγει τους μη αποδεκτούς όρους της καθημερινότητας, αυτούς που συνδέουν το πρόσωπο με το μη επιθυμητό φύλο, ή που απλά προσβάλλουν την υπόσταση ενός τρανς ανθρώπου[5]. Ο κεντρικός χαρακτήρας αρνείται να προσφωνήσει τον εαυτό του στο θηλυκό γένος, αν και αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα στο σώμα ενός άνδρα.

Acid trip

Αντ’ αυτού, προβαίνει σε μιαν επαναστατική πράξη: ξεκινά μια διαδρομή «ολοκλήρωσης» με γνώμονα τα προσωπικά του κριτήρια και την ανάγκη του να αλλάξει ταυτότητα, με όσα αυτό συνεπάγεται. Χωρίς να επιδίδεται σε μάταιη επίδειξη «πολιτικής ορθότητας» και πλήττοντας τη μισαλλοδοξία στην ουσία της –τη δυσκολία αποδοχής του εν γένει «διαφορετικού»– η Σώτη Τριανταφύλλου επινοεί μια κρυφή, δεύτερη σεξουαλικότητα για τους δευτερεύοντες χαρακτήρες που πλαισιώνουν τον ήρωα, απλά παρατηρώντας την ανθρώπινη κατάσταση γύρω της: παντρεμένοι που είναι κρυπτοομοφυλόφιλοι και διάγουν μέσα στη δυστυχία, γυναίκες που (στη δεκαετία της σεξουαλικής επανάστασης) γεύονται λεσβιακές εμπειρίες και κατόπιν τις εντάσσουν σε μια αμφισεξουαλική ανεκτικότητα, βετεράνοι που διατηρούν σχέσεις με τρανς και υφίστανται τη βία της κοινωνίας σε σημείο ακρωτηριασμού. Η κεντρική αφήγηση πλαισιώνεται από παρεμβολές πέντε άλλων πολύ καλών ηθοποιών και το όχημα της παράστασης κυλά απρόσκοπτα, χωρίς να μειωθεί η έκταση του κειμένου.

Η Τιχουάνα του Μεξικού συμβολίζει την επανόρθωση ενός φυσικού «σφάλματος», όμως αυτή η «διόρθωση» προϋποθέτει τη διαδρομή.

Η Τιχουάνα του Μεξικού συμβολίζει την επανόρθωση ενός φυσικού «σφάλματος», όμως αυτή η «διόρθωση» προϋποθέτει τη διαδρομή. Οι ποιότητες θηλυκότητας που αποδίδει στον κεντρικό ήρωα η συγκεκριμένη σκηνοθεσία (τζην και γκρι μακό μπλουζάκι) τονίζουν τον μεταβατικό χαρακτήρα της αφήγησης. Τα φροντισμένα κοστούμια της Κατερίνας Παπανικολάου υπερτονίζουν την υστερία της συζύγου, τον χειριστικό χαρακτήρα της Μητέρας και της Θείας, την παραίτηση του θείου, τον φαλλικό αλλά και ευνουχισμένο χαρακτήρα του βετεράνου, τη σταδιακή μετάβαση του κεντρικού χαρακτήρα σε μια νέα ταυτότητα. Το σκηνικό είναι μόνο τρεις καρέκλες, ένα σακ βουαγιάζ, ένα τυλιγμένο χειροποίητο πάπλωμα και μια φωτογραφία της Μέριλιν στον τοίχο.

alt

Happyend μιας νέας «κανονικότητας»

Το road trip που ξεκινά από το Mechanic Falls του Maine θέτει επί τάπητος και την πολυσυζητημένη έννοια της πατρότητας, καθιερώνει δε τον εξαιρετικό χαρακτήρα της γυναίκας που κάνει διαρκώς εσφαλμένες επιλογές και νομίζει, μέσα στην υστερία της, ότι μπορεί να αλλάξει τη σεξουαλικότητα του συζύγου της.

Ο Σαλ επιθυμεί να ταυτιστεί, ως επίδοξη γυναίκα, με το πρότυπο της αδελφής του Άσλι, εκτιμά την «ανοικτόμυαλη» αλλά φαλλοκρατική προσέγγιση του κουνιάδου του, είναι αθώος και ευάλωτος. Στο όχημά του επιβαίνει και ένας νέος, φετιχιστικά παρόμοιος με τα γκέι πρότυπα αλλά ετεροκαθοριζόμενος, που σχετίζεται κατά περίεργο τρόπο με το ζήτημα του έργου: το ιδιότυπο σε αυτήν τη γκροτέσκα παρουσία (που την αποδίδει θαυμάσια ο Βαγγέλης Πιτσιλός) είναι η αναπηρία της, που αποκαλύπτεται ότι είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής βίας, και όχι του σχηματοποιημένου «πολέμου», που προσφέρεται για μιαν εύκολη αιτίαση: η Σώτη Τριανταφύλλου αναφέρεται πλαγίως στον εσωτερικευμένο «κοινωνικό πόλεμο», θύματα του οποίου είναι όλοι οι ευαίσθητοι άνθρωποι, αποκαθιστώντας τον προβληματισμό στην ορθή του βάση.

Η επίσκεψη του Σαλ στο σπίτι της θείας Λουίζας τού αποκαλύπτει τον σουρρεαλισμό μιας απόλυτα συμβατικής σχέσης γάμου στην επαρχία: ο θείος Ντον, ο παραμελημένος ψυχισμός του οποίου τον περιθωριοποιεί απόλυτα, επιβαίνει στο όχημα αυτό για να δει τον ωκεανό και φορά το φουλάρι της χειραφέτησής του. Το οδοιπορικό της προσωπικής αυτογνωσίας γενικεύεται και αφορά όλους. Το road trip που ξεκινά από το Mechanic Falls του Maine θέτει επί τάπητος και την πολυσυζητημένη έννοια της πατρότητας, καθιερώνει δε τον εξαιρετικό χαρακτήρα της γυναίκας που κάνει διαρκώς εσφαλμένες επιλογές και νομίζει, μέσα στην υστερία της, ότι μπορεί να αλλάξει τη σεξουαλικότητα του συζύγου της. Ενώ σχολιάζει καυστικά την υστερική αντίδραση των γύρω στη διαφορετικότητα, η Σώτη Τριανταφύλλου οραματίζεται την ελεύθερη, απρόσκοπτη διάσωσή της και την καθιέρωση μιας νέας, ανθρωπιστικά χρωματισμένης «κανονικότητας», χωρίς να θέλει να την «κάνει θέμα»: και η παράσταση του κύριου Πατρώνη υποστηρίζει σθεναρά αυτό το όραμα.

[1] Transitionality
[2] Crossdressing
[3] Sex reassignment surgery
[4] Performativity: τον όρο εισήγαγε από τη γλωσσολογία στις Σπουδές Φύλου η Τζούντιθ Μπάτλερ. Αναθεωρώντας τη σχέση ανατομικού και κοινωνικού φύλου (sex & gender), η Μπάτλερ υποστηρίζει ότι το ανατομικό και το κοινωνικό φύλο δεν είναι παρά επιτελέσεις (performances), οι οποίες αποκτούν ισχύ και εξουσία μέσω των επαναλαμβανόμενων πράξεων των υποκειμένων. Κατά την προσέγγιση αυτήν, φύλο δεν είναι αυτό που είμαστε, αλλά αυτό που επιτελούμε.
[5] Μη αποδεκτοί είναι οι αγγλικοί όροι όπως «shemale», «ladyboy», «tranny», ή το ακραίο ελληνικό υβριστικό «τραβέλι», που είναι συνδεδεμένοι με τη βιομηχανία της πορνογραφίας.

* Το κείμενο γράφτηκε για την παράσταση στις 28 Μαΐου 2016.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

«C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί (κριτική) – Μια χορευτική τελετή μύησης

«C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί (κριτική) – Μια χορευτική τελετή μύησης

Για την παράσταση «C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί [Serge Aimé Coulibaly] που παρουσίασε η ομάδα Faso Dance Theatre στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260). Kεντρική εικόνα: © aefestival.gr.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

  ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ