Για την παράσταση Λαμπεντούζα, σε κείμενο Άντερς Λουστγκάρτεν και σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου μέχρι και τις 9 Απριλίου.
Του Κώστα Αγοραστού
Δυο παράλληλοι μονόλογοι. Δυο σημερινές ιστορίες. Μια κοινή μοίρα. Ο Αργύρης Ξάφης και η Χαρά-Μάτα Γιαννάτου υποδύονται δύο χαρακτήρες, ο πρώτος έναν ψαρά στο νησί της Λαμπεντούζα και η δεύτερη μια εργαζόμενη φοιτήτρια στο Μπίστον της Αγγλίας: η κρίση, η φτώχεια και η ανεργία θα τους στρέψουν προς την ανακάλυψη κρυμμένων πτυχών των χαρακτήρων τους.
Βίοι παράλληλοι
Το μικρό νησί της Λαμπεντούζα, μεταξύ των ακτών της Τυνησίας και της Σικελίας, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει το βασικό «πέρασμα» χιλιάδων μεταναστών από την Αφρική στην Ευρώπη. Και η δουλειά του Στέφανο πια δεν είναι να αλιεύει ψάρια, αλλά να διασώζει τους μετανάστες και συχνά να περισυλλέγει πτώματα.
Ο Στέφανο είναι ψαράς, όπως και ο πατέρας του και ο παππούς του. Συνεχίζει μια οικογενειακή παράδοση που κρατάει χρόνια και που στάθηκε ικανή να συντηρήσει αρκετές γενιές. Το μικρό νησί της Λαμπεντούζα, μεταξύ των ακτών της Τυνησίας και της Σικελίας, τα τελευταία χρόνια έχει γίνει το βασικό «πέρασμα» χιλιάδων μεταναστών από την Αφρική στην Ευρώπη. Και η δουλειά του Στέφανο πια δεν είναι να αλιεύει ψάρια, αλλά να διασώζει τους μετανάστες και συχνά να περισυλλέγει πτώματα.
Κι ενώ οι μήνες περνάνε και ο Στέφανο περνά σε συναισθηματική νέκρωση, αναπτύσσει τη μακάβρια ικανότητα να ξεχωρίζει τη φυλή στα πτώματα των νεκρών μεταναστών. Κάποια στιγμή, ενώ η βάρκα του έχει κάποιο μηχανικό πρόβλημα, που δεν μπορεί να λύσει, γνωρίζει τον Μοντίμπο. Ο Μοντίμπο, μηχανικός στη χώρα του, προσφέρεται να επισκευάσει τη μηχανή. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, αναπτύσσεται μια ιδιότυπη σχέση μεταξύ τους. Εκτίμηση, καχυποψία, προσδοκίες και μια αλληλοκατανόηση της κατάστασης του καθένα.
Ο Μοντίμπο είναι παντρεμένος και όταν παίρνει το χαρτί για να συνεχίσει την πορεία του στην Ευρώπη αποφασίζει να καλέσει και τη γυναίκα του. Πρώτα όμως θα πρέπει να περάσει κι αυτή από την «γαλάζια έρημο», να κάνει το μεγάλο και επικίνδυνο θαλάσσιο ταξίδι με την φουσκωτή βάρκα. Και όταν θα αργήσει να δώσει σημεία ζωής, θα είναι ο Στέφανο που θα βγει στα ανοιχτά για να την αναζητήσει. Εκεί στα ανοιχτά, μια νύχτα με «θάλασσα», δυο πολιτισμοί θα συναντηθούν και θα παλέψουν να κρατήσουν την ελπίδα ζωντανή.
Η Ντενίζ είναι εργαζόμενη φοιτήτρια, κινεζικής καταγωγής, η οποία μένει στο Μπίστον. Για να συμπληρώσει το εισόδημά της και να πληρώσει τα δίδακτρα των σπουδών της εργάζεται σε μια εισπρακτική εταιρεία και επισκέπτεται πόρτα πόρτα δανειολήπτες που χρωστάνε τις δόσεις τους. Συχνά τη χλευάζουν και την καθυβρίζουν. Η αντιμετώπισή της προς τους οφειλέτες είναι σκληρή και άτεγκτη αλλά κατά τη γνώμη της δίκαιη. Δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε να δικαιολογήσει ανθρώπους που επέλεξαν να ζήσουν με τρόπο που υπερβαίνει τις οικονομικές τους δυνατότητες, χρεώνοντας τις πιστωτικές τους κάρτες και αδυνατώντας πλέον να τις αποπληρώσουν.
Η Ντενίζ είναι εργαζόμενη φοιτήτρια, κινεζικής καταγωγής, η οποία μένει στο Μπίστον. Για να συμπληρώσει το εισόδημά της και να πληρώσει τα δίδακτρα των σπουδών της εργάζεται σε μια εισπρακτική εταιρεία και επισκέπτεται πόρτα πόρτα, όσους έχουν πάρει κάποιο δάνειο και χρωστάνε τις δόσεις τους.
Οι δικές της επιλογές ζωής συνδέονται με τις σπουδές της και την επιθυμία της να φύγει μακριά. Μακριά από την προσωρινή δουλειά της, μακριά από την Αγγλία, μακριά από τη μάνα της. Η μητέρα της, άνεργη και χρόνια πάσχουσα από άσθμα, αδυνατεί να εργασθεί, συντηρείται με ένα επίδομα αναπηρίας και μένει μόνη της. Η Ντενίζ αποφεύγει να την επισκέπτεται μέχρι τη στιγμή που λαμβάνει μια επιστολή, με την οποία της ανακοινώνουν ότι η μητέρα της πρέπει να περάσει και πάλι από μια επιτροπή επανεξέτασης της αναπηρίας της. Οι πιθανότητες να συνεχίσει να λαμβάνει το επίδομα είναι πλέον πολύ μικρές.
Σε μια από τις πρωινές της επισκέψεις στα σπίτια των οφειλετών, η Ντενίζ γνωρίζει την Καρολίνα, μια χωρισμένη γυναία, μητέρα ενός μικρού παιδιού. Και από την πρώτη στιγμή διακρίνει στα λόγια και στο βλέμμα της μια σπάνια ειλικρίνεια. Δεν προσπαθεί να την ξεγελάσει, όπως οι άλλοι, δεν επινοεί δικαιολογίες. Αντιθέτως καταλήγουν να καθίσουν στο τραπέζι της κουζίνας της και να συζητήσουν τα προβλήματα της Καρολίνας. Σιγά σιγά μια φιλική σχέση αναπτύσσεται και οι αμφιβολίες και οι δεύτερες σκέψεις καταρρίπτονται αμοιβαία.
Η Ντενίζ επισκέπεται τη μητέρα της μαζί με την Καρολίνα και μόνο τότε, μέσα από τα μάτια της φίλης της, νιώθει ντροπή για το πόσο παρατημένη είχε τη μητέρα της, αναγκάζοντάς την να ζει σε άθλιες συνθήκες μιας και δυσκολευόταν να εξυπηρετήσει βασικές της ανάγκες. Μετά την αναμενόμενη διακοπή του επιδόματος της μητέρας της κι έπειτα από ένα τραγικό περιστατικό, που θα της αλλάξει τη ζωή, η Ντενίζ αντιλαβάνεται, ίσως για πρώτη φορά, πώς είναι να έχεις στη ζωή σου μια καλή φίλη που νοιάζεται και μεριμνά για σένα.
Η Ευρώπη σήμερα
Η Ευρώπη με τις νέες πληθυσμιακές ανακατατάξεις και την οικονομική κρίση που έχει απλωθεί σε κάθε άκρο της, βγαίνει τελικά κερδισμένη και πιθανώς αναγεννημένη κρατώντας ακέραιο ένα από τα ουσιαστικά της συστατικά στοιχεία: την αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπο.
Η παράσταση, που σκηνοθέτησε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, διαρθρώνεται από την παράλληλη εναλλάξ αφήγηση κομματιών των δύο ιστοριών. Ο Αργύρης Ξάφης στιβαρός και συναισθηματικός κλιμακώνει την ερμηνεία του με θαυμαστό τρόπο. Ο μονόλογός του, δυνατός και αβανταδόρικος, ερμηνεύεται με εσωτερικότητα αξιοποιώντας λιτά τη γλώσσα του σώματος. Η Χαρά-Μάτα Γιαννάτου στο πρώτο μέρος της ερμηνείας της προκρίνει το αίσθημα του θυμού, εκφράζοντάς τον με σκληρές εκφράσεις του προσώπου και αδιάκοπο περπάτημα. Στη συνέχεια η φωνή της γαληνεύει, το συναισθηματικό οχυρό πέφτει και μας αποκαλύπτει μια πτυχή ευάλωτη στην ανθρώπινη επαφή.
Αν και σε σημεία το κείμενο της παράστασης μοιάζει μελό και καταγγελτικό, στο σύνολό του καταγράφει γενναία και με ακρίβεια το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι δύο ιστορίες. Με κοινό άξονα την αναπάντεχη καλυσύνη των ανθρώπων και την ελπίδα που πηγάζει από αυτήν, η Ευρώπη με τις νέες πληθυσμιακές ανακατατάξεις και την οικονομική κρίση που έχει απλωθεί σε κάθε άκρο της, βγαίνει τελικά κερδισμένη και πιθανώς αναγεννημένη κρατώντας ακέραιο ένα από τα ουσιαστικά της συστατικά στοιχεία: την αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπο.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.
