alt

Για την παράσταση Από πρώτο χέρι, σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη, η οποία παρουσιάζεται στο θέατρο Θησείον.

Του Νίκου Ξένιου

H καλλιέργεια των καπνών και ο ανθρώπινος μόχθος, δηλαδή το κορμί του ανθρώπου επί το έργον, είναι το θέμα της παράστασης της Γεωργίας Μαυραγάνη Από πρώτο χέρι, που ανεβαίνει στο θέατρο «Θησείον» μετά από μια πετυχημένη πορεία επί σκηνής. Υποδυόμενες τις καπνεργάτριες της περιοχής του Αγρινίου, τρεις ηθοποιοί επιστρατεύουν ηχητικά και φωτογραφικά ντοκουμέντα από μια μελέτη που προηγήθηκε για να συνθέσουν μια ποιητική, ντοκιμαντερίστικη αφήγηση της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ιστορία της ελληνικής αγροτιάς.

Νοσταλγία από τις γυναίκες και για τις γυναίκες

Η Κατερίνα Καραδήμα, η Δανάη Σπηλιώτη και η Μαντώ Κεραμυδά κάνουν πολιτικό θέατρο που έμμεσα τεκμηριώνει τη σημερινή κατάσταση κρίσης στη χώρα,  ανασύροντας και ζωντανεύοντας θεατρικά μνήμες και πλούσιο υλικό από συνεντεύξεις ανθρώπων που είχαν δουλέψει ως αγρότες στα χλωρά καπνά και ως καπνεργάτες στις αποθήκες των καπνοπαραγωγών Βάλτου, Ξηρομέρου και Τριχωνίδας. Ένας μόχθος ανέλπιδος, χωρίς όφελος και άμεσες απολαυές, αλλά με την αμετακίνητη αυταπάτη πως η εργασία είναι καθήκον και χαρά («Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο!»).

Ο ανεπεξέργαστος ερωτισμός και το γλέντι. Η γυναίκα ως εργατική δύναμη, ως μάνα, ως κόρη, ως ερωμένη. Ένας ύμνος στη γυναίκα.

Η γυναικεία αυτή αφήγηση ξεκινά απ’ το φύτεμα του καπνού και τελειώνει στο κοπιαστικό καλοκαίρι της αποξήρανσης και της κοπής και περισυλλογής των καπνών, της δημιουργίας του «δέματος» (που συνιστά και τη θεατρική σκευή της παράστασης και το συναισθηματικό στοιχείο όπου αγκιστρώνεται η νοσταλγός μνήμη), τέλος η πικρία και η ανθρωπιά του αυτονόητου καθήκοντος για έγερση τα άγρια χαράματα και για ατέρμονο σκύψιμο μέσα στην πρωϊνή υγρασία, την κάψα του μεσημεριού και το αποκάμωμα του κορμιού στη δύση του ήλιου. Ο ανεπεξέργαστος ερωτισμός και το γλέντι. Η γυναίκα ως εργατική δύναμη, ως μάνα, ως κόρη, ως ερωμένη. Ένας ύμνος στη γυναίκα.

Κι ένας φιλοσοφικός ύμνος στην «πτητικότητα» του προϊόντος αυτού, που το βάζεις στη ζυγαριά, βλέπεις το βάρος του, έπειτα το καπνίζεις και μετά ζυγίζεις τη γόπα και συνειδητοποιείς πως τόσος κόπος, τόση σκληρή δουλειά και τόσο μεγάλη φροντίδα έχει αφιερωθεί σε κάτι το οποίο εξατμίζεται. Σαν τη ζωή μας.

alt

«Το 'χα σα μωρό, το φρόντιζα να είναι λαμπερό»

Ένα σαφές πολιτικοκοινωνικό σχόλιο για την ελευθερία που εκπηγάζει ως φως τη στιγμή της επιλογής: να ξανασκύψω πάνω στα αχάριστα καπνά ή να σηκωθώ να φύγω;

Η φροντίδα αυτού του συγκεκριμένου προϊόντος, ναι, η συγκίνηση και η νοσταλγία που απορρέει από την απόσταση που επιφέρει ο χρόνος και από την προβολή της «μαρόν» φωτογραφίας των 70’s. Παράλληλα, όμως, και ένα σαφές πολιτικοκοινωνικό σχόλιο για την ελευθερία που εκπηγάζει ως φως τη στιγμή της επιλογής: να ξανασκύψω πάνω στα αχάριστα καπνά ή να σηκωθώ να φύγω; Μια εκδοχή της ελευθερίας που εκφαίνεται ως στιγμιαία έκλαμψη και είναι γνωστή μόνο στον πάσχοντα, αγωνιζόμενο άνθρωπο. Σε όλες τις χρονικές στιγμές αυτή η ελευθερία μεταστοιχειώνεται και μεταμφιέζεται σε διάφορα συναισθήματα: σε περηφάνεια για την αναβάθμιση των καπνών του Αγρινίου, από την περιοχή Ζαπάντι της Τουρκοκρατίας ώς τον δέκατο όγδοο αιώνα κι έως και τη διεθνή έκθεση των Παρισίων, στην αυγή του εικοστού και τη φορολόγηση των καπνών από τον Τρικούπη. Σε άγχος για την ανεργία με την προϊούσα εκβιομηχάνιση («Το δευτερόλεπτο, το κλάσμα του δευτερολέπτου ρυθμίζει τώρα τις διαδοχικές κινήσεις... Και λέγανε, τι είμαι εγώ ξέρω γω, να βγάζω και τη δική της τη δλειά. Κατάλαβες; Έτσι είναι το σύστημα. Στόχος η αέναη κίνηση της μηχανής»). Σε τραγικό συναίσθημα ιστορικής ευθύνης με τη συμμετοχή της περιοχής στη νεοελληνική ιστορία, τους γερμανοτσολιάδες και τις ομαδικές εκτελέσεις. Σε ποίηση με τον «Επιτάφιο» που εμπνεύστηκε ο Ρίτσος από τη φωτογραφία εκείνου του καπνεργάτη που σκοτώθηκε σε διαδήλωση και που, δίπλα, η μάνα του τον θρηνεί. Σε πολιτική αγανάκτηση για την κυβέρνηση Καραμανλή, που επέρριψε το κόστος των αγροτικών μεταρρυθμίσεων στις δικές τους πλάτες κι ανάγκασε τους καπνοβιομήχανους να προβούν στην αγορά των ίδιων τους των καπνών. Σε περιφρόνηση για το «στριφτό» τσιγάρο, με τη μετάθεση του επενδυσιακού ενδιαφέροντος από το παραδοσιακό τσεμπέλι –το ελληνικό χαρμάνι– στο βιρτζίνι, το αμερικανικό blend.

«Η ζωή δεν είναι εύκολο πράμα. Όμως, πρέπει ν’ αφήσεις και μια νότα χαράς στο τέλος. Η ζωή δεν είναι μόνο ταλαιπωρία: είναι και χαρά και ελπίδα!»

Τέλος, σε κακογουστιά με τη μετεξέλιξη του ρουστίκ σκηνικού σε μετεμφυλιακή πλαστή ευμάρεια και σε νεοπλουτισμό των επιχορηγήσεων της πασοκικής περιόδου των 80’s. Όλα, όμως, αυτά αντικρυσμένα όμως με τη συμπάθεια προς τον άνθρωπο και την κριτική ματιά στις επιπόλαιες πολιτικές επιλογές. Για εκείνο το περίφημο «επίδομα» που μετέτρεψε τις ταλαιπωρημένες αγρότισσες με το έντονο αίσθημα αλληλεγγύης που καλλιεργούσαν η μια το χωράφι της άλλης σε εργάτριες που βλέπουν τις αφίσες των αγροτοδανείων και ονειρεύονται ότι αγοράζουν γούνες, βίντεο και τριαξονικά τζίπ και πίνουν τον καφέ τους στο Empire state building, ξέρουν όμως πως η μοίρα τους είναι να περάσουν τη ζωή τους στα χωράφια. Που ηθικά και πολιτικά διάβρωσε τις οικογένειες που με πηγαίο αίσθημα στελέχωναν και έδιναν το αίμα τους στις πρώτες συνδικαλιστικές κινητοποιήσεις του εργατικού κινήματος. Που παρήγαγε τη σημερινή κατάσταση, εγκαταλείποντας αβασάνιστα την πρώτη ανδροκρατούμενη κοινότητα με τον κρυφό, υποθάλποντα φεμινισμό. 

Σε χιούμορ, πάνω απ’ όλα, και εναλλαγή δραματικών σκηνών με ανάλαφρες σκηνές συναισθηματικής εκτόνωσης. Ενδιαφέρον και χαρακτηριστικό στιγμιότυπο είναι η δραπέτευση του επίδοξου, περιζήτητου γαμπρού που πέρασε στις Πανελλήνιες και «γλίτωσε» και η μετάθεση της ευθύνης της καπνοσυλλογής στα χέρια των ημίγυμνων Αλβανών που αφήνουν τη μονοκαλλιέργεια να πάει χαμένη. Τέλος, μια ελευθερία ηθική που μετατρέπεται σε νότα αισιοδοξίας όταν ένας παππούς δίνει «σκηνοθετική» οδηγία στην ίδια τη σκηνοθέτιδα: «Η ζωή δεν είναι εύκολο πράμα. Όμως, πρέπει ν’ αφήσεις και μια νότα χαράς στο τέλος. Η ζωή δεν είναι μόνο ταλαιπωρία: είναι και χαρά και ελπίδα!»

alt

Με τον ιδρώτα του προσώπου η Ιδέα

Eίναι ενδιαφέρουσα η σωματική διάσταση που υπάρχει στον θεατρικό μόχθο της κυρίας Μαυραγάνη: στο «Γήρας» και στον «Οικότροφο Τέρλες» του Μούζιλ άρχισε να χτίζει σταδιακά, ως εν εξελίξει project, το προσωπικό της δραματουργικό στυλ, απέριττο και φιλοσοφικά τοποθετημένο στον άξονα της συγκίνησης και της σωματικότητας.

Τα απομνημονεύματα του Ευάγγελου Παπαστράτου Η δουλειά και ο κόπος της, καθώς και ιστορικά στοιχεία που προκύπτουν από το ιστορικό δοκίμιο του Αριστείδη Μπαρχαμπά Καπνεργάτες – οι κυνηγοί του ονείρου είναι πηγές τεκμηρίωσης για τη δραματοποίηση αυτή, που υπερβαίνει τον ηθογραφικό ρεαλισμό και εξελίσσεται σε από σκηνής δοκίμιο ανθρωπιάς. Συμβολικά σκηνικά αντικείμενα (Λ. Κυριλή) και σκληροί φωτισμοί (Τ. Παλαιορούτας) εγκαταλείπουν το ρεαλιστικό στίγμα και δίνουν την ευκαιρία στην κυρία Μαυραγάνη για μιαν ακόμη «αφηγημένη» (devised) δραματουργική δουλειά: μεγάλο ποσοστό αυτοσχεδιασμού κατά τις πρόβες που έχει ενσωματωθεί στο σκηνικό γίγνεσθαι, οικοδόμηση μικρών επεισοδίων γύρω από ένα κεντρικό θέμα με τους ηθοποιούς σε μετωπική σχέση με το κοινό, χρήση μικροφώνου για την παραγωγή υποβλητικού ήχου στην αφήγηση.

Αλλά και το θέατρο δεν είναι ένα χωράφι που πρέπει να καλλιεργηθεί με τον ίδιο μόχθο και με την ίδια φροντίδα, με την ίδια αυταπάρνηση και με την ίδια συναίσθηση ματαιότητας; Eίναι ενδιαφέρουσα η σωματική διάσταση που υπάρχει στον θεατρικό μόχθο της κυρίας Μαυραγάνη: στο «Γήρας» και στον «Οικότροφο Τέρλες» του Μούζιλ άρχισε να χτίζει σταδιακά, ως εν εξελίξει project, το προσωπικό της δραματουργικό στυλ, απέριττο και φιλοσοφικά τοποθετημένο στον άξονα της συγκίνησης και της σωματικότητας, επιστρατεύοντας τώρα τη δουλειά στα καπνά ως εφαλτήριο για την ενεργοποίηση του κορμιού του ηθοποιού. Αξιοποιώντας τη θητεία της δίπλα στον Χουβαρδά, τον Μοσχόπουλο, τον Τερζόπουλο και τον Μαρμαρινό και απέχοντας, μέχρι στιγμής, από το κλασικό θεατρικό κείμενο χτίζει με μεταθεατρικό τρόπο ένα δυναμικό άξονα διαμορφούμενου κειμένου κι επιστρατεύει την ιδέα του πόνου και την ιδέα της χαράς, παράγοντας ένα ιδιαίτερα συγκινητικό contrapunto κι ένα ρυθμό καταιγιστικό που επιτυγχάνεται με τον ιδρώτα των ηθοποιών της. Το αποτέλεσμα είναι ένα γνήσιο, παλλόμενο λαϊκό θέαμα που πόρρω απέχει του διδακτικού δοκιμίου και που «χτυπά» απευθείας στο συναίσθημα του θεατή. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Πόλεμος και η «Πόλη» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική)

Ο Πόλεμος και η «Πόλη» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική)

Για την παράσταση «Η πόλη» της Λούλας Αναγνωστάκη, σε σκηνοθεσία του Ένκε Φεζολλάρι, με τη Βάνα Πεφάνη στον κεντρικό ρόλο, η οποία θα παρουσιάζεται στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης μέχρι και τις 29 Μαΐου.

Του Νίκου Ξένιου

Είδα την «Πόλη» της Λούλας ...

Αναζήτηση ταυτοτήτων σε τέσσερις ξεχωριστές παραστάσεις (κριτική)

Αναζήτηση ταυτοτήτων σε τέσσερις ξεχωριστές παραστάσεις (κριτική)

Για τις παραστάσεις: «We are in the army now», σε κείμενο και σκηνοθεσία του Ηλία Αδάμ, στη Στέγη, «Μάκιναλ», της Sophie Treadwell, σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, «Τέρας», σε κείμενο και σκηνοθεσία του Μιχάλη Καλιότσου, στο Θέατρο Εμπρός και «Θραύσματα της performance&n...

«Η Πόλη» της Λούλας Αναγνωστάκη στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

«Η Πόλη» της Λούλας Αναγνωστάκη στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

Ο Ένκε Φεζολλάρι μετά την επιτυχημένη σκηνοθεσία του στην «Παρέλαση» και η Βάνα Πεφάνη μετά το «Διαμάντια και Μπλούζ» που έπαιξε δίπλα στις Τζένη Καρέζη και Ζωή Λάσκαρη, επιστρέφουν στην σημαντική Λούλα Αναγνωστάκη και στο εμβληματικό έργο της «Πόλη», από την «Τριλογία της Πόλης».

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Σε κάθε περίπτωση η ορθοδοξία θα νικήσει (διήγημα)

Λάλησε ο κόκορας στο κινητό. Σηκώθηκα με ταραχή να κλείσω το ξυπνητήρι. Δεν ξέρω γιατί αλλά στο τρίτο χτύπημα νομίζω πως κυνηγάω το πετεινάρι και όλο μου ξεφεύγει. Θέλω να το πιάσω από το λαιμό και να το ταρακουνώ μέχρι να γίνει κόκκινο, όπως το λειρί του.

Του Δημήτρη Μαγριπλή

...
«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ